महाभारत
Vyāsa Explains Action, Knowledge, and Dharma Through the Ages12.230.1-6
11052 / 15823
महाभारत · 12.230.1-6
देवनागरी

व्यास उवाच
एषा पूर्वतरा वृत्तिर् ब्राह्मणस्य विधीयते ॥
ज्ञानवान् एव कर्माणि कुर्वन् सर्वत्र सिध्यति ॥
तत्र चेन् न भवेद् एवं संशयः कर्मनिश्चये ॥
किं नु कर्म स्वभावो ऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः ॥
तत्र चेह विवित्सा स्याज् ज्ञानं चेत् पुरुषं प्रति ॥
उपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच् छृणु ॥
पौरुषं कारणं के चिद् आहुः कर्मसु मानवाः ॥
दैवम् एके प्रशंसन्ति स्वभावं चापरे जनाः ॥
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ॥
त्रयम् एतत् पृथग्भूतम् अविवेकं तु के चन ॥
एवम् एतन् न चाप्य् एवम् उभे चापि न चाप्य् उभे ॥
कर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vyāsa uvāca
eṣā pūrvatarā vṛttir brāhmaṇasya vidhīyate ||
jñānavān eva karmāṇi kurvan sarvatra sidhyati ||
tatra cen na bhaved evaṃ saṃśayaḥ karmaniścaye ||
kiṃ nu karma svabhāvo 'yaṃ jñānaṃ karmeti vā punaḥ ||
tatra ceha vivitsā syāj jñānaṃ cet puruṣaṃ prati ||
upapattyupalabdhibhyāṃ varṇayiṣyāmi tac chṛṇu ||
pauruṣaṃ kāraṇaṃ ke cid āhuḥ karmasu mānavāḥ ||
daivam eke praśaṃsanti svabhāvaṃ cāpare janāḥ ||
pauruṣaṃ karma daivaṃ ca phalavṛttisvabhāvataḥ ||
trayam etat pṛthagbhūtam avivekaṃ tu ke cana ||
evam etan na cāpy evam ubhe cāpi na cāpy ubhe ||
karmasthā viṣamaṃ brūyuḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
व्यासः उवाचvyāsaḥ uvācaВьяса сказал; произнёс
एषा पूर्व तरा वृत्तिःeṣā pūrva tarā vṛttiḥэто более древний образ жизни; прежняя практика
ब्राह्मणस्य विधीयतेbrāhmaṇasya vidhīyateдля брахмана предписывается; устанавливается
ज्ञानवान् एव कर्माणिjñānavān eva karmāṇiименно знающий действия; обряды
कुर्वन् सर्वत्र सिध्यतिkurvan sarvatra sidhyatiсовершая, везде достигает успеха; совершенства
तत्र चेत् न भवेत् एवम्tatra cet na bhavet evamесли здесь не было бы так; если иначе
संशयः कर्म निश्चयेsaṃśayaḥ karma niścayeсомнение в определении действия; кармы
किम् नु कर्म स्वभावः अयम्kim nu karma svabhāvaḥ ayamчто же, действие ли это, природа ли; свабхава
ज्ञानम् कर्म इति वा पुनःjñānam karma iti vā punaḥили снова знание есть действие; карма
तत्र च इह विवित्सा स्यात्tatra ca iha vivitsā syātи если здесь возникнет желание знать; исследовать
ज्ञानम् चेत् पुरुषम् प्रतिjñānam cet puruṣam pratiесли знание относительно человека; пуруши
उपपत्ति उपलब्धिभ्याम्upapatti upalabdhibhyāmдоводом и восприятием; постижением
वर्णयिष्यामि तत् शृणुvarṇayiṣyāmi tat śṛṇuобъясню это, слушай; изложу
पौरुषम् कारणम् के चित्pauruṣam kāraṇam ke citличное усилие причиной некоторые; человеческое
आहुः कर्मसु मानवाःāhuḥ karmasu mānavāḥназывают в действиях люди; кармах
दैवम् एके प्रशंसन्तिdaivam eke praśaṃsantiсудьбу одни восхваляют; божественное
स्वभावम् च अपरे जनाःsvabhāvam ca apare janāḥа природу другие люди; собственную природу
पौरुषम् कर्म दैवम् चpauruṣam karma daivam caусилие, действие и судьба; карма
फल वृत्ति स्वभावतःphala vṛtti svabhāvataḥпо природе действия плода; проявления результата
त्रयम् एतत् पृथग् भूतम्trayam etat pṛthag bhūtamэти три стали отдельными; различными
अविवेकम् तु के चनavivekam tu ke canaа некоторые неразличение; смешение
एवम् एतत्evam etatтак это; именно так
न च अपि एवम्na ca api evamи также не так; не просто так
उभे च अपिubhe ca apiи оба также; оба аспекта
न च अपि उभेna ca api ubheи также не оба; не двойственно
कर्म स्थाः विषमम् ब्रूयुःkarma sthāḥ viṣamam brūyuḥстоящие в действии говорят неравно; различно
सत्त्व स्थाः सम दर्शिनःsattva sthāḥ sama darśinaḥстоящие в саттве равно видят; равновидящие
अनुवाद

Вьяса сказал: «Такой более древний образ жизни предписывается брахману: знающий, совершая действия, везде достигает успеха. Если же здесь возникает сомнение в определении действия: что это — действие, природа, знание или снова само действие, то я объясню это доводом и прямым постижением; слушай. Одни люди называют причиной в делах человеческое усилие, другие хвалят судьбу, а третьи — природу. Усилие, действие и судьба различны по тому, как проявляется плод; однако некоторые смешивают их. Это так и не так; это и то и другое, и не то и другое. Стоящие в карме говорят по-разному, а стоящие в саттве видят равно».

संस्करण

6cdd8b8ae933 · प्रकाशित 21 जून 2026, 1:54:44 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से