Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Uśanā, Śiva, and the Origin of Śukra's Name (Uśanā, Śiva, and the Origin of the Name Śukra)12.278.14-20
11300 / 15823
महाभारत · 12.278.14-20
॥
देवनागरी

क्वास्वौ क्वासाव् इति प्राह गृहीत्वा परमायुधम् ॥
उशना दूरतस् तस्य बभौ ज्ञात्वा चिकीर्षितम् ॥
स महायोगिनो बुद्ध्वा तं रोषं वै महात्मनः ॥
गतिम् आगमनं वेत्ति स्थानं वेत्ति ततः प्रभुः ॥
संचिन्त्योग्रेण तपसा महात्मानं महेश्वरम् ॥
उशना योगसिद्धात्मा शूलाग्रे प्रत्यदृश्यत ॥
विज्ञातरूपः स तदा तपःसिद्धेन धन्विना ॥
ज्ञात्वा शूलं च देवेशः पाणिना समनामयत् ॥
आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा ॥
पिनाकम् इति चोवाच शूलम् उग्रायुधः प्रभुः ॥
पाणिमध्यगतं दृष्ट्वा भार्गवं तम् उमापतिः ॥
आस्यं विवृत्य ककुदी पाणिं संप्राक्षिपच् छनैः ॥
स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठं माहेश्वरं प्रभुः ॥
व्यचरच् चापि तत्रासौ महात्मा भृगुनन्दनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

kvāsvau kvāsāv iti prāha gṛhītvā paramāyudham ||
uśanā dūratas tasya babhau jñātvā cikīrṣitam ||
sa mahāyogino buddhvā taṃ roṣaṃ vai mahātmanaḥ ||
gatim āgamanaṃ vetti sthānaṃ vetti tataḥ prabhuḥ ||
saṃcintyogreṇa tapasā mahātmānaṃ maheśvaram ||
uśanā yogasiddhātmā śūlāgre pratyadṛśyata ||
vijñātarūpaḥ sa tadā tapaḥsiddhena dhanvinā ||
jñātvā śūlaṃ ca deveśaḥ pāṇinā samanāmayat ||
ānatenātha śūlena pāṇināmitatejasā ||
pinākam iti covāca śūlam ugrāyudhaḥ prabhuḥ ||
pāṇimadhyagataṃ dṛṣṭvā bhārgavaṃ tam umāpatiḥ ||
āsyaṃ vivṛtya kakudī pāṇiṃ saṃprākṣipac chanaiḥ ||
sa tu praviṣṭa uśanā koṣṭhaṃ māheśvaraṃ prabhuḥ ||
vyacarac cāpi tatrāsau mahātmā bhṛgunandanaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
क्व असौ क्व असौkva asau kva asauгде он, где он; где тот
इति प्राहiti prāhaтак сказал; произнёс
गृहीत्वा परम आयुधम्gṛhītvā parama āyudhamвзяв высшее оружие; трезубец
उशना दूरतः तस्यuśanā dūrataḥ tasyaУшана издалека его; Шивы
बभौ ज्ञात्वा चिकीर्षितम्babhau jñātvā cikīrṣitamпоказался, зная намерение; замысел
सः महा योगिनः बुद्ध्वाsaḥ mahā yoginaḥ buddhvāон, поняв великого йогина; Шиву
तम् रोषम् वै महा आत्मनःtam roṣam vai mahā ātmanaḥтот гнев великой души; Махешвары
गतिम् आगमनम् वेत्तिgatim āgamanam vettiпуть и приход знает; движение
स्थानम् वेत्ति ततः प्रभुःsthānam vetti tataḥ prabhuḥи место знает затем владыка; могущественный
संचिन्त्य उग्रेण तपसाsaṃcintya ugreṇa tapasāобдумав суровым тапасом; аскезой
महा आत्मानम् महेश्वरम्mahā ātmānam maheśvaramвеликую душу Махешвару; Шиву
उशना योग सिद्ध आत्माuśanā yoga siddha ātmāУшана, йогой достигший себя; совершенный
शूल अग्रे प्रत्यदृश्यतśūla agre pratyadṛśyataна острие трезубца появился; стал видим
विज्ञात रूपः सः तदाvijñāta rūpaḥ saḥ tadāузнанный в образе тогда; распознанный
तपः सिद्धेन धन्विनाtapaḥ siddhena dhanvināдостигшим тапасом лучником; воином
ज्ञात्वा शूलम् च देवेशःjñātvā śūlam ca deveśaḥи познав трезубец, владыка богов; Шива
पाणिना समनामयत्pāṇinā samanāmayatрукой согнул; наклонил
आनतेन अथ शूलेनānatena atha śūlenaсогнутым затем трезубцем; наклонённым
पाणिना अमित तेजसाpāṇinā amita tejasāрукой неизмеримого сияния; могущества
पिनाकम् इति च उवाचpinākam iti ca uvācaПинака — так и назвал; сказал
शूलम् उग्र आयुधः प्रभुःśūlam ugra āyudhaḥ prabhuḥтрезубец, грознооружный владыка; Шива
पाणि मध्य गतम् दृष्ट्वाpāṇi madhya gatam dṛṣṭvāувидев попавшего в середину ладони; руки
भार्गवम् तम् उमापतिःbhārgavam tam umāpatiḥтого Бхаргаву, супруг Умы; Шива
आस्यम् विवृत्य ककुदीāsyam vivṛtya kakudīрот открыв, горбатый бык; могучий
पाणिम् संप्राक्षिपत् शनैःpāṇim saṃprākṣipat śanaiḥладонь медленно забросил; вложил
सः तु प्रविष्टः उशनाsaḥ tu praviṣṭaḥ uśanāон же вошедший Ушана; проникший
कोष्ठम् माहेश्वरम् प्रभुःkoṣṭham māheśvaram prabhuḥв живот Махешвары, владыка; внутренность
व्यचरत् च अपि तत्र असौvyacarat ca api tatra asauи ходил также там он; бродил
महा आत्मा भृगु नन्दनःmahā ātmā bhṛgu nandanaḥвеликая душа, радость Бхригу; потомок
अनुवाद

«“Где он? Где он?” — сказал Шива, взяв высшее оружие. Ушана издалека понял его намерение и явился. Осознав гнев великой души, этот владыка знал путь, приход и место Махешвары. Суровым тапасом созерцая великого Махешвару, Ушана, достигший совершенства йогой, появился на острие трезубца. Узнав его образ, владыка богов, совершенный тапасом воин, согнул трезубец рукой; грознооружный владыка назвал этот согнутый трезубец Пинакой. Увидев Бхаргаву в середине своей ладони, супруг Умы открыл рот и медленно забросил туда ладонь. Так Ушана вошёл во внутренность Махешвары, и там этот великий Бхригунид ходил внутри него».

संस्करण

a8e3a1cd5346 · प्रकाशित 21 जून 2026, 5:34:35 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.278.6-13

श्लोक बदलें इन कुंजियों से