महाभारत
Vasiṣṭha Explains Misidentification with Prakṛti (Vasiṣṭha Explains False Identification with Prakṛti)12.292.8-18
11376 / 15823
महाभारत · 12.292.8-18
देवनागरी

एकवासाश् च दुर्वासाः शायी नित्यम् अधस् तथा ॥
मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस् तथा ॥
चीरधारणम् आकाशे शयनं स्थानम् एव च ॥
इष्टकाप्रस्तरे चैव कण्टकप्रस्तरे तथा ॥
भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः ॥
वीरस्थानाम्बुपङ्के च शयनं फलकेषु च ॥
विविधासु च शय्यासु फलगृद्ध्यान्वितो ऽफलः ॥
मुञ्जमेखलनग्नत्वं क्षौमकृष्णाजिनानि च ॥
शाणीवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः ॥
सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास् तथैव च ॥
कीटकावसनश् चैव चीरवासास् तथैव च ॥
वस्त्राणि चान्यानि बहून्य् अभिमन्यत्य् अबुद्धिमान् ॥
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च ॥
एकवस्त्रान्तराशित्वम् एककालिकभोजनम् ॥
चतुर्थाष्टमकालश् च षष्ठकालिक एव च ॥
षड्रात्रभोजनश् चैव तथैवाष्टाहभोजनः ॥
सप्तरात्रदशाहारो द्वादशाहार एव च ॥
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस् तथैव च ॥
वायुभक्षो ऽम्बुपिण्याकगोमयादन एव च ॥
गोमूत्रभोजनश् चैव शाकपुष्पाद एव च ॥
शैवालभोजनश् चैव तथाचामेन वर्तयन् ॥
वर्तयञ् शीर्णपर्णैश् च प्रकीर्णफलभोजनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ekavāsāś ca durvāsāḥ śāyī nityam adhas tathā ||
maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatas tathā ||
cīradhāraṇam ākāśe śayanaṃ sthānam eva ca ||
iṣṭakāprastare caiva kaṇṭakaprastare tathā ||
bhasmaprastaraśāyī ca bhūmiśayyānulepanaḥ ||
vīrasthānāmbupaṅke ca śayanaṃ phalakeṣu ca ||
vividhāsu ca śayyāsu phalagṛddhyānvito 'phalaḥ ||
muñjamekhalanagnatvaṃ kṣaumakṛṣṇājināni ca ||
śāṇīvālaparīdhāno vyāghracarmaparicchadaḥ ||
siṃhacarmaparīdhānaḥ paṭṭavāsās tathaiva ca ||
kīṭakāvasanaś caiva cīravāsās tathaiva ca ||
vastrāṇi cānyāni bahūny abhimanyaty abuddhimān ||
bhojanāni vicitrāṇi ratnāni vividhāni ca ||
ekavastrāntarāśitvam ekakālikabhojanam ||
caturthāṣṭamakālaś ca ṣaṣṭhakālika eva ca ||
ṣaḍrātrabhojanaś caiva tathaivāṣṭāhabhojanaḥ ||
saptarātradaśāhāro dvādaśāhāra eva ca ||
māsopavāsī mūlāśī phalāhāras tathaiva ca ||
vāyubhakṣo 'mbupiṇyākagomayādana eva ca ||
gomūtrabhojanaś caiva śākapuṣpāda eva ca ||
śaivālabhojanaś caiva tathācāmena vartayan ||
vartayañ śīrṇaparṇaiś ca prakīrṇaphalabhojanaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एक वासाः चeka vāsāḥ caи носящий одну одежду; одетый в одно
दुर्वासाःdurvāsāḥплохо одетый; скудно одетый
शायी नित्यम् अधः तथाśāyī nityam adhaḥ tathāи всегда лежащий внизу; на земле
मण्डूक शायी चmaṇḍūka śāyī caи лежащий как лягушка; аскетическая поза
तथा वीर आसन गतःtathā vīra āsana gataḥи также пребывающий в позе героя; вирасане
चीर धारणम्cīra dhāraṇamношение лохмотьев; коры
आकाशे शयनम्ākāśe śayanamлежание под открытым небом; на воздухе
स्थानम् एव चsthānam eva caи стояние именно; пребывание стоя
इष्टका प्रस्तरे च एवiṣṭakā prastare ca evaи на подстилке из кирпичей; ложе
कण्टक प्रस्तरे तथाkaṇṭaka prastare tathāи на подстилке из шипов; колючках
भस्म प्रस्तर शायी चbhasma prastara śāyī caи лежащий на золе; пепле
भूमि शय्या अनुलेपनःbhūmi śayyā anulepanaḥпомазанный землёй, с земным ложем; лежащий на земле
वीर स्थान अम्बु पङ्के चvīra sthāna ambu paṅke caи в геройском стоянии, воде, грязи; аскезах
शयनम् फलकेषु चśayanam phalakeṣu caи лежание на досках; плахах
विविधासु च शय्यासुvividhāsu ca śayyāsuи на разных ложах; подстилках
फल गृद्ध्या अन्वितःphala gṛddhyā anvitaḥнаделённый жадностью к плоду; ради результата
अफलःaphalaḥбесплодный; без истинного плода
मुञ्ज मेखल नग्नत्वम्muñja mekhala nagnatvamпояс из мунджа, нагота; аскетические знаки
क्षौम कृष्ण अजिनानि चkṣauma kṛṣṇa ajināni caльняные ткани и чёрные оленьи шкуры; одежды
शाणी वाल परीधानःśāṇī vāla parīdhānaḥодетый в пеньку и волос; грубую ткань
व्याघ्र चर्म परिच्छदःvyāghra carma paricchadaḥпокрытый тигровой шкурой; одеяние
सिंह चर्म परीधानःsiṃha carma parīdhānaḥодетый в львиную шкуру; покров
पट्ट वासाः तथा एव चpaṭṭa vāsāḥ tathā eva caи также носящий шёлк; одежды
कीटक आवसनः च एवkīṭaka āvasanaḥ ca evaи одетый в ткань из насекомых; шёлк
चीर वासाः तथा एव चcīra vāsāḥ tathā eva caи также носящий лохмотья; кору
वस्त्राणि च अन्यानिvastrāṇi ca anyāniи другие одежды; покровы
बहूनिbahūniмногие; многочисленные
अभिमन्यतिabhimanyatiприсваивает; считает своим
अबुद्धिमान्abuddhimānнеразумный; непробуждённый
भोजनानि विचित्राणिbhojanāni vicitrāṇiразнообразные пищи; виды еды
रत्नानि विविधानि चratnāni vividhāni caи различные драгоценности; сокровища
एक वस्त्र अन्तर आशित्वम्eka vastra antara āśitvamпитание через промежуток одной одежды; особый обет
एक कालिक भोजनम्eka kālika bhojanamоднократная еда; еда раз в день
चतुर्थ अष्टम कालः चcaturtha aṣṭama kālaḥ caи приём в четвёртый или восьмой срок; пост
षष्ठ कालिकः एव चṣaṣṭha kālikaḥ eva caи именно шестисрочный; постный режим
षड् रात्र भोजनः च एवṣaḍ rātra bhojanaḥ ca evaи питающийся через шесть ночей; обет
तथा एव अष्टाह भोजनःtathā eva aṣṭāha bhojanaḥи так же через восемь дней питающийся; пост
सप्त रात्र दश आहारःsapta rātra daśa āhāraḥпища через семь ночей или десять дней; режим
द्वादश आहारः एव चdvādaśa āhāraḥ eva caи пища через двенадцать дней; пост
मास उपवासीmāsa upavāsīпостящийся месяц; месячный постник
मूल आशीmūla āśīедящий корни; питающийся корнями
फल आहारः तथा एव चphala āhāraḥ tathā eva caи также питающийся плодами; плодоед
वायु भक्षःvāyu bhakṣaḥпитающийся воздухом; воздухоед
अम्बु पिण्याक गोमय अदनःambu piṇyāka gomaya adanaḥедящий воду, жмых и навоз; крайняя аскеза
एव चeva caименно и; также
गोमूत्र भोजनः च एवgomūtra bhojanaḥ ca evaи питающийся коровьей мочой; обет
शाक पुष्प अदः एव चśāka puṣpa adaḥ eva caи едящий зелень и цветы; растения
शैवाल भोजनः च एवśaivāla bhojanaḥ ca evaи питающийся водорослями; тиной
तथा आचामेन वर्तयन्tathā ācāmena vartayanи так существующий на омовении рта; воде
वर्तयन् शीर्ण पर्णैः चvartayan śīrṇa parṇaiḥ caи живущий опавшими листьями; сухими листьями
प्रकीर्ण फल भोजनःprakīrṇa phala bhojanaḥпитающийся упавшими плодами; собранными плодами
अनुवाद

Он присваивает себе и разные внешние обеты: одну одежду или скудную одежду, постоянное лежание внизу, лежание как лягушка, пребывание в позе героя, ношение лохмотьев, лежание под открытым небом, стояние, ложа из кирпичей, шипов, золы, землю как постель и обмазывание землёй, стояние в воде и грязи, лежание на досках и на разных ложах. Но, будучи привязанным к плоду, он остаётся без истинного плода. Он принимает за себя пояс из мунджа, наготу, льняные одежды, чёрные оленьи шкуры, пеньковую или волосяную одежду, тигровую и львиную шкуру, шёлк, лохмотья и многие другие одежды. Неразумный присваивает себе разнообразную пищу, драгоценности, обеты питания: есть один раз, есть в четвёртый, шестой или восьмой срок, через шесть ночей, через восемь дней, через семь ночей, десять или двенадцать дней, поститься месяц, питаться корнями, плодами, воздухом, водой, жмыхом, навозом, коровьей мочой, зеленью, цветами, водорослями, водой после омовения рта, опавшими листьями или упавшими плодами».

संस्करण

49cb17a8592d · प्रकाशित 21 जून 2026, 6:42:24 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से