महाभारत
Śuka Attains the Supreme State12.320.1-7
11531 / 15823
महाभारत · 12.320.1-7
देवनागरी

भीष्म उवाच
इत्य् एवम् उक्त्वा वचनं ब्रह्मर्षिः सुमहातपाः ॥
प्रातिष्ठत शुकः सिद्धिं हित्वा लोकांश् चतुर्विधान् ॥
तमो ह्य् अष्टविधं हित्वा जहौ पञ्चविधं रजः ॥
ततः सत्त्वं जहौ धीमांस् तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥
ततस् तस्मिन् पदे नित्ये निर्गुणे लिङ्गवर्जिते ॥
ब्रह्मणि प्रत्यतिष्ठत् स विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन् ॥
उल्कापाता दिशां दाहा भूमिकम्पास् तथैव च ॥
प्रादुर्भूताः क्षणे तस्मिंस् तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥
द्रुमाः शाखाश् च मुमुचुः शिखराणि च पर्वताः ॥
निर्घातशब्दैश् च गिरिर् हिमवान् दीर्यतीव ह ॥
न बभासे सहस्रांशुर् न जज्वाल च पावकः ॥
ह्रदाश् च सरितश् चैव चुक्षुभुः सागरास् तथा ॥
ववर्ष वासवस् तोयं रसवच् च सुगन्धि च ॥
ववौ समीरणश् चापि दिव्यगन्धवहः शुचिः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
ity evam uktvā vacanaṃ brahmarṣiḥ sumahātapāḥ ||
prātiṣṭhata śukaḥ siddhiṃ hitvā lokāṃś caturvidhān ||
tamo hy aṣṭavidhaṃ hitvā jahau pañcavidhaṃ rajaḥ ||
tataḥ sattvaṃ jahau dhīmāṃs tad adbhutam ivābhavat ||
tatas tasmin pade nitye nirguṇe liṅgavarjite ||
brahmaṇi pratyatiṣṭhat sa vidhūmo 'gnir iva jvalan ||
ulkāpātā diśāṃ dāhā bhūmikampās tathaiva ca ||
prādurbhūtāḥ kṣaṇe tasmiṃs tad adbhutam ivābhavat ||
drumāḥ śākhāś ca mumucuḥ śikharāṇi ca parvatāḥ ||
nirghātaśabdaiś ca girir himavān dīryatīva ha ||
na babhāse sahasrāṃśur na jajvāla ca pāvakaḥ ||
hradāś ca saritaś caiva cukṣubhuḥ sāgarās tathā ||
vavarṣa vāsavas toyaṃ rasavac ca sugandhi ca ||
vavau samīraṇaś cāpi divyagandhavahaḥ śuciḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; Бхишма произнёс
इति एवम् उक्त्वा वचनम्iti evam uktvā vacanamтак сказав это слово; речь
ब्रह्म ऋषिः सुमहा तपाःbrahma ṛṣiḥ sumahā tapāḥбрахмарши великого тапаса; могущественный
प्रातिष्ठत शुकः सिद्धिम्prātiṣṭhata śukaḥ siddhimШука отправился к совершенству; сиддхи
हित्वा लोकान् चतुर् विधान्hitvā lokān catur vidhānоставив четыре вида миров; миры
तमः हि अष्ट विधम् हित्वाtamaḥ hi aṣṭa vidham hitvāоставив ведь восьмивидную тьму; тамас
जहौ पञ्च विधम् रजःjahau pañca vidham rajaḥоставил пятивидный раджас; страсть
ततः सत्त्वम् जहौ धीमान्tataḥ sattvam jahau dhīmānзатем саттву оставил мудрый; разумный
तत् अद्भुतम् इव अभवत्tat adbhutam iva abhavatэто было словно чудо; удивительно
ततः तस्मिन् पदे नित्येtataḥ tasmin pade nityeзатем в том вечном положении; стопе
निर्गुणे लिङ्ग वर्जितेnirguṇe liṅga varjiteлишённом гун и признака; знака
ब्रह्मणि प्रत्यतिष्ठत् सःbrahmaṇi pratyatiṣṭhat saḥв Брахмане утвердился он; обосновался
विधूमः अग्निः इव ज्वलन्vidhūmaḥ agniḥ iva jvalanкак бездымный огонь пылая; сияя
उल्का पाताः दिशाम् दाहाःulkā pātāḥ diśām dāhāḥпадения метеоров, пожары сторон; неба
भूमि कम्पाः तथा एव चbhūmi kampāḥ tathā eva caземлетрясения также именно; сотрясения
प्रादुर्भूताः क्षणे तस्मिन्prādurbhūtāḥ kṣaṇe tasminпоявились в тот миг; проявились
तत् अद्भुतम् इव अभवत्tat adbhutam iva abhavatэто было словно чудо; удивительно
द्रुमाः शाखाः च मुमुचुःdrumāḥ śākhāḥ ca mumucuḥдеревья и ветви сбросили; отпустили
शिखराणि च पर्वताःśikharāṇi ca parvatāḥи вершины горы; пики
निर्घात शब्दैः च गिरिःnirghāta śabdaiḥ ca giriḥи от громовых звуков гора; ударами
हिमवान् दीर्यति इव हhimavān dīryati iva haХимаван словно раскалывался; разрывался
न बभासे सहस्र अंशुःna babhāse sahasra aṃśuḥне сиял тысячелучевой; солнце
न जज्वाल च पावकःna jajvāla ca pāvakaḥи огонь не пылал; не горел
ह्रदाः च सरितः च एवhradāḥ ca saritaḥ ca evaи озёра, и реки именно; воды
चुक्षुभुः सागराः तथाcukṣubhuḥ sāgarāḥ tathāвзволновались, и океаны также; забурлили
ववर्ष वासवः तोयम्vavarṣa vāsavaḥ toyamВасава пролил воду; дождь
रसवत् च सुगन्धि चrasavat ca sugandhi caи вкусную, и благоуханную; ароматную
ववौ समीरणः च अपिvavau samīraṇaḥ ca apiи ветер также подул; повеял
दिव्य गन्ध वहः शुचिःdivya gandha vahaḥ śuciḥнесущий божественный аромат, чистый; священный
अनुवाद

Бхишма сказал: «Сказав это, брахмарши Шука, исполненный великого тапаса, отправился к совершенству, оставив четыре вида миров. Он оставил восьмивидный тамас, затем пятивидный раджас; после этого мудрый оставил и саттву — это было словно чудо. Тогда он утвердился в вечном, лишённом гун и признаков положении Брахмана, пылая, как бездымный огонь. В тот миг появились падения метеоров, пожары по сторонам света и землетрясения — это было словно чудо. Деревья сбрасывали ветви, горы — вершины, и от громовых звуков Химаван словно раскалывался. Солнце не сияло, огонь не пылал; озёра, реки и океаны взволновались. Индра пролил вкусный и благоуханный дождь, и подул чистый ветер, несущий божественный аромат».

संस्करण

d61f7c43a614 · प्रकाशित 21 जून 2026, 6:01:20 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से