महाभारत
The Guest Directs the Brahmana to Padmanabha12.343.5-8
11656 / 15823
महाभारत · 12.343.5-8
देवनागरी

स वाचा कर्मणा चैव मनसा च द्विजर्षभ ॥
प्रसादयति भूतानि त्रिविधे वर्त्मनि स्थितः ॥
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनेति चतुर्विधम् ॥
विषमस्थं जनं स्वं च चक्षुर्ध्यानेन रक्षति ॥
तम् अभिक्रम्य विधिना प्रष्टुम् अर्हसि काङ्क्षितम् ॥
स ते परमकं धर्मं नमिथ्या दर्शयिष्यति ॥
स हि सर्वातिथिर् नागो बुद्धिशास्त्रविशारदः ॥
गुणैर् अनवमैर् युक्तः समस्तैर् आभिकामिकैः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa vācā karmaṇā caiva manasā ca dvijarṣabha ||
prasādayati bhūtāni trividhe vartmani sthitaḥ ||
sāmnā dānena bhedena daṇḍeneti caturvidham ||
viṣamasthaṃ janaṃ svaṃ ca cakṣurdhyānena rakṣati ||
tam abhikramya vidhinā praṣṭum arhasi kāṅkṣitam ||
sa te paramakaṃ dharmaṃ namithyā darśayiṣyati ||
sa hi sarvātithir nāgo buddhiśāstraviśāradaḥ ||
guṇair anavamair yuktaḥ samastair ābhikāmikaiḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सः वाचा कर्मणा च एवsaḥ vācā karmaṇā ca evaон словом и действием именно; речью и поступком
मनसा च द्विज ऋषभmanasā ca dvija ṛṣabhaи умом, бык брахманов; лучший
प्रसादयति भूतानिprasādayati bhūtāniумиротворяет существ; радует живых
त्रिविधे वर्त्मनि स्थितःtrividhe vartmani sthitaḥстоя на тройственном пути; в трёх средствах
साम्ना दानेन भेदेनsāmnā dānena bhedenaпримирением, даром, разделением; убеждением
दण्डेन इति चतुर्विधम्daṇḍena iti caturvidhamнаказанием, так четверояко; четырьмя средствами
विषमस्थम् जनम् स्वम् चviṣamastham janam svam caлюдей в трудном положении и своих; свой народ
चक्षुः ध्यानेन रक्षतिcakṣuḥ dhyānena rakṣatiсозерцанием глазами защищает; видением
तम् अभिक्रम्य विधिनाtam abhikramya vidhināк нему подойдя по правилу; надлежащим образом
प्रष्टुम् अर्हसि काङ्क्षितम्praṣṭum arhasi kāṅkṣitamты должен спросить желанное; что ищешь
सः ते परमकम् धर्मम्saḥ te paramakam dharmamон тебе высочайшую дхарму; превысшую
न मिथ्या दर्शयिष्यतिna mithyā darśayiṣyatiне ложно покажет; истинно укажет
सः हि सर्व अतिथिः नागःsaḥ hi sarva atithiḥ nāgaḥведь он наг для всех гостей; принимающий всех
बुद्धि शास्त्र विशारदःbuddhi śāstra viśāradaḥискусный в науке разума; мудрости
गुणैः अनवमैः युक्तःguṇaiḥ anavamaiḥ yuktaḥнаделённый непревзойдёнными качествами; высокими
समस्तैः आभिकामिकैःsamastaiḥ ābhikāmikaiḥвсеми желанными; привлекательными
अनुवाद

«Он умиротворяет существ словом, действием и умом, лучший из брахманов, стоя на тройственном пути. Своих людей и тех, кто оказался в трудном положении, он защищает четырьмя средствами — примирением, даром, разделением и наказанием, а также своим внимательным видением. Подойди к нему по правилу и спроси то, чего ищешь. Он истинно укажет тебе высочайшую дхарму. Ведь этот наг принимает всех гостей, искусен в науке разума и наделён всеми непревзойдёнными желанными качествами».

संस्करण

a8586b1bdf82 · प्रकाशित 21 जून 2026, 2:39:56 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से