युधिष्ठिर उवाच
अपूर्वं वा भवेत् पात्रम् अथ वापि चिरोषितम् ॥
दूराद् अभ्यागतं वापि किं पात्रं स्यात् पितामह ॥
भीष्म उवाच
क्रिया भवति केषां चिद् उपांशुव्रतम् उत्तमम् ॥
यो यो याचेत यत् किं चित् सर्वं दद्याम इत्य् उत ॥
अपीडयन् भृत्यवर्गम् इत्य् एवम् अनुशुश्रुम ॥
पीडयन् भृत्यवर्गं हि आत्मानम् अपकर्षति ॥
अपूर्वं वापि यत् पात्रं यच् चापि स्याच् चिरोषितम् ॥
दूराद् अभ्यागतं चापि तत् पात्रं च विदुर् बुधाः ॥
yudhiṣṭhira uvāca
apūrvaṃ vā bhavet pātram atha vāpi ciroṣitam ||
dūrād abhyāgataṃ vāpi kiṃ pātraṃ syāt pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
kriyā bhavati keṣāṃ cid upāṃśuvratam uttamam ||
yo yo yāceta yat kiṃ cit sarvaṃ dadyāma ity uta ||
apīḍayan bhṛtyavargam ity evam anuśuśruma ||
pīḍayan bhṛtyavargaṃ hi ātmānam apakarṣati ||
apūrvaṃ vāpi yat pātraṃ yac cāpi syāc ciroṣitam ||
dūrād abhyāgataṃ cāpi tat pātraṃ ca vidur budhāḥ ||
Юдхиштхира сказал: «Неведомый ли был бы достойным дара, или же давно живущий, издалека пришедший ли — кто достойным был бы, о дед?» Бхишма сказал: «У иных обычай — высший тайный обет: „кто бы ни просил что бы ни, всё дадим“ — но не угнетая домочадцев, так мы слышали; угнетающий же домочадцев себя самого умаляет. Неведомый ли который достойный, или который давно живущий, издалека пришедший, — тот достойный, знают мудрые».
0a58cfa5680b · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:00:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
На вопрос о достойном даяния Бхишма прежде всего ставит предел самой щедрости: иные дают «всё, о чём ни попросят», но — «не угнетая домочадцев». Знаменательно это трезвое слово: благотворение, оплаченное лишениями вверенных тебе, не возвышает, а «умаляет» дающего. Так истинная щедрость согласована с долгом заботы: нельзя быть щедрым за чужой счёт, обирая своих. Кто же поистине достоин дара — будь он давний сосед или дальний странник, — определяется, как откроется далее, не родом и не близостью, а добродетелью.