महाभारत
Fate and Effort: Sow the Good and Be Steadfast13.149.10-13
12817 / 15823
महाभारत · 13.149.10-13
देवनागरी

भीष्म उवाच
ईहमानः समारम्भान् यदि नासादयेद् धनम् ॥
उग्रं तपः समारोहेन् न ह्य् अनुप्तं प्ररोहति ॥
दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया ॥
अहिंसया च दीर्घायुर् इति प्राहुर् मनीषिणः ॥
तस्माद् दद्यान् न याचेत पूजयेद् धार्मिकान् अपि ॥
स्वाभाषी प्रियकृच् छुद्धः सर्वसत्त्वाविहिंसकः ॥
यदा प्रमाणप्रभवः स्वभावश् च सुखासुखे ॥
मशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिष्ठिर ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
īhamānaḥ samārambhān yadi nāsādayed dhanam ||
ugraṃ tapaḥ samārohen na hy anuptaṃ prarohati ||
dānena bhogī bhavati medhāvī vṛddhasevayā ||
ahiṃsayā ca dīrghāyur iti prāhur manīṣiṇaḥ ||
tasmād dadyān na yāceta pūjayed dhārmikān api ||
svābhāṣī priyakṛc chuddhaḥ sarvasattvāvihiṃsakaḥ ||
yadā pramāṇaprabhavaḥ svabhāvaś ca sukhāsukhe ||
maśakīṭapipīlānāṃ sthiro bhava yudhiṣṭhira ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ईहमानः समारम्भान्īhamānaḥ samārambhānстремящийся в начинаниях
यदि न आसादयेत् धनम्yadi na āsādayet dhanamесли не достигнет богатства
उग्रं तपः समारोहेत्ugraṃ tapaḥ samārohetза суровый подвиг да возьмётся
न हि अनुप्तं प्ररोहतिna hi anuptaṃ prarohatiне ведь несеяное прорастает
दानेन भोगी भवतिdānena bhogī bhavatiдаянием вкушающим становится
मेधावी वृद्धसेवयाmedhāvī vṛddhasevayāмудрым — старцев-служением
अहिंसया च दीर्घायुःahiṃsayā ca dīrghāyuḥненасилием — долголетним
इति प्राहुः मनीषिणःiti prāhuḥ manīṣiṇaḥтак рекли мудрые
तस्मात् दद्यात् न याचेतtasmāt dadyāt na yācetaпотому да даёт, не просит
पूजयेत् धार्मिकान् अपिpūjayet dhārmikān apiда чтит праведных
स्वाभाषी प्रियकृत् शुद्धःsvābhāṣī priyakṛt śuddhaḥблагоречивый, приятное творящий, чистый
सर्वसत्त्व-अविहिंसकःsarvasattva-avihiṃsakaḥвсем существам безвредный
यदा प्रमाणप्रभवःyadā pramāṇaprabhavaḥколь от космической меры исток
स्वभावः च सुखासुखेsvabhāvaḥ ca sukhāsukheи природа — в счастье-несчастье
मशक-कीट-पिपीलानांmaśaka-kīṭa-pipīlānāṃкомаров-насекомых-муравьёв
स्थिरः भव युधिष्ठिरsthiraḥ bhava yudhiṣṭhiraстойким будь, Юдхиштхира
अनुवाद

Бхишма сказал: «Стремящийся в начинаниях, если не достигнет богатства, за суровый подвиг да возьмётся, — не ведь несеяное прорастает. Даянием вкушающим становится (человек), мудрым — старцев-служением, ненасилием — долголетним, так рекли мудрые. Потому да даёт, не просит, да чтит праведных, благоречивый, приятное творящий, чистый, всем существам безвредный. Коль (от космической) меры исток — и (своей) природы — в счастье-несчастье комаров, насекомых, муравьёв, — стойким будь, Юдхиштхира».

संस्करण

c5f8b76c3452 · प्रकाशित 22 जून 2026, 7:20:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से