शतद्रूश् च विपाशा च चन्द्रभागा सरस्वती ॥
सिन्धुश् च देविका चैव पुष्करं तीर्थम् एव च ॥
गङ्गा महानदी चैव कपिला नर्मदा तथा ॥
कम्पुना च विशल्या च करतोयाम्बुवाहिनी ॥
सरयूर् गण्डकी चैव लोहित्यश् च महानदः ॥
ताम्रारुणा वेत्रवती पर्णाशा गौतमी तथा ॥
गोदावरी च वेण्णा च कृष्णवेणा तथाद्रिजा ॥
दृषद्वती च कावेरी वंक्षुर् मन्दाकिनी तथा ॥
प्रयागं च प्रभासं च पुण्यं नैमिषम् एव च ॥
तच् च विश्वेश्वरस्थानं यत्र तद् विमलं सरः ॥
पुण्यतीर्थैश् च कलिलं कुरुक्षेत्रं प्रकीर्तितम् ॥
सिन्धूत्तमं तपोदानं जम्बूमार्गम् अथापि च ॥
हिरण्वती वितस्ता च तथैवेक्षुमती नदी ॥
वेदस्मृतिर् वैदसिनी मलवासाश् च नद्य् अपि ॥
भूमिभागास् तथा पुण्या गङ्गाद्वारम् अथापि च ॥
ऋषिकुल्यास् तथा मेध्या नदी चित्रपथा तथा ॥
कौशिकी यमुना सीता तथा चर्मण्वती नदी ॥
नदी भीमरथी चैव बाहुदा च महानदी ॥
महेन्द्रवाणी त्रिदिवा नीलिका च सरस्वती ॥
नन्दा चापरनन्दा च तथा तीर्थं महाह्रदम् ॥
गयाथ फल्गुतीर्थं च धर्मारण्यं सुरैर् वृतम् ॥
तथा देवनदी पुण्या सरश् च ब्रह्मनिर्मितम् ॥
पुण्यं त्रिलोकविख्यातं सर्वपापहरं शिवम् ॥
हिमवान् पर्वतश् चैव दिव्यौषधिसमन्वितः ॥
विन्ध्यो धातुविचित्राङ्गस् तीर्थवान् औषधान्वितः ॥
मेरुर् महेन्द्रो मलयः श्वेतश् च रजताचितः ॥
शृङ्गवान् मन्दरो नीलो निषधो दर्दुरस् तथा ॥
चित्रकूटो ऽञ्जनाभश् च पर्वतो गन्धमादनः ॥
पुण्यः सोमगिरिश् चैव तथैवान्ये महीधराः ॥
दिशश् च विदिशश् चैव क्षितिः सर्वे महीरुहाः ॥
śatadrūś ca vipāśā ca candrabhāgā sarasvatī ||
sindhuś ca devikā caiva puṣkaraṃ tīrtham eva ca ||
gaṅgā mahānadī caiva kapilā narmadā tathā ||
kampunā ca viśalyā ca karatoyāmbuvāhinī ||
sarayūr gaṇḍakī caiva lohityaś ca mahānadaḥ ||
tāmrāruṇā vetravatī parṇāśā gautamī tathā ||
godāvarī ca veṇṇā ca kṛṣṇaveṇā tathādrijā ||
dṛṣadvatī ca kāverī vaṃkṣur mandākinī tathā ||
prayāgaṃ ca prabhāsaṃ ca puṇyaṃ naimiṣam eva ca ||
tac ca viśveśvarasthānaṃ yatra tad vimalaṃ saraḥ ||
puṇyatīrthaiś ca kalilaṃ kurukṣetraṃ prakīrtitam ||
sindhūttamaṃ tapodānaṃ jambūmārgam athāpi ca ||
hiraṇvatī vitastā ca tathaivekṣumatī nadī ||
vedasmṛtir vaidasinī malavāsāś ca nady api ||
bhūmibhāgās tathā puṇyā gaṅgādvāram athāpi ca ||
ṛṣikulyās tathā medhyā nadī citrapathā tathā ||
kauśikī yamunā sītā tathā carmaṇvatī nadī ||
nadī bhīmarathī caiva bāhudā ca mahānadī ||
mahendravāṇī tridivā nīlikā ca sarasvatī ||
nandā cāparanandā ca tathā tīrthaṃ mahāhradam ||
gayātha phalgutīrthaṃ ca dharmāraṇyaṃ surair vṛtam ||
tathā devanadī puṇyā saraś ca brahmanirmitam ||
puṇyaṃ trilokavikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ śivam ||
himavān parvataś caiva divyauṣadhisamanvitaḥ ||
vindhyo dhātuvicitrāṅgas tīrthavān auṣadhānvitaḥ ||
merur mahendro malayaḥ śvetaś ca rajatācitaḥ ||
śṛṅgavān mandaro nīlo niṣadho darduras tathā ||
citrakūṭo 'ñjanābhaś ca parvato gandhamādanaḥ ||
puṇyaḥ somagiriś caiva tathaivānye mahīdharāḥ ||
diśaś ca vidiśaś caiva kṣitiḥ sarve mahīruhāḥ ||
«Шатадру и Випаша, Чандрабхага, Сарасвати, Синдху и Девика, Пушкара, брод святой; Ганга, великая река, Капила, Нармада, Кампуна и Вишалья, Каратоя, воды несущая; Сарайю, Гандаки, Лохитья, великий поток, Тамраруна, Ветравати, Парнаша, Гаутами; Годавари и Венна, Кришнавена, горнорождённая, Дришадвати и Кавери, Ванкшу, Мандакини; Праяга и Прабхаса, святой Наймиша, и то Вишвешвары место, где то чистое озеро; святыми бродами полное Курукшетра прославлено, Синдхуттама, Таподана, Джамбумарга также; Хиранвати, Витаста, так же Икшумати-река, Ведасмрити, Вайдасини, и Малаваса-река; земли-области святые, Гангадвара также, Ришикульи, чистая, река Читрапатха; Каушики, Ямуна, Сита, так же Чарманвати-река, река Бхимаратхи, Бахуда, великая река; Нанда и Апарананда, и брод Махахрада, Гая, затем Пхалгу-брод, Дхармаранья, богами населённая; так же Деванади святая и озеро, Брахмою созданное, святое, в трёх мирах славное, всех грехов уносящее, благое. Гималая-гора, дивными травами наделённая, Виндхья, рудами пёстрая, с бродами, травами обильная; Меру, Махендра, Малая, Швета, серебром покрытая, Шрингаван, Мандара, Нила, Нишадха, Дардура; Читракута, Анджанабха, гора Гандхамадана, святая Сомагири, так же иные горы».
c1fa634988bb · प्रकाशित 22 जून 2026, 7:30:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Кӣртана длится через священную землю — её великие реки (Сарасвати, Ганга, Ямуна, Нармада, Годавари, Кавери, Синдху и многие), святые броды и места (Пушкара, Курукшетра, Праяга, Прабхаса, Наймиша, Гая, Гангадвара, озеро, «Брахмою созданное, в трёх мирах славное, уносящее все грехи»), и великие горы (Гималая с дивными травами, Виндхья, Меру, Махендра, Мандара, Гандхамадана и прочие). Знаменательно: святыня не только на небе, но вплетена в самую землю — в её реки, броды и горы. В свете преданности здесь урок: именовать их — значит склониться пред святостью, пронизывающей творение; и благоговение паломника пред тӣртхой и горою есть памятование о священном присутствии Господа в самом мире. Так земля Бхараты являет себя освящённою, и память о ней очищает.