महाभारत
The illusion is removed and Dharma praises Yudhisthira18.3.1-8
15812 / 15823
महाभारत · 18.3.1-8
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
स्थिते मुहूर्तं पार्थे तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ॥
आजग्मुस् तत्र कौरव्य देवाः शक्रपुरोगमाः ॥
स्वयं विग्रहवान् धर्मो राजानं प्रसमीक्षितुम् ॥
तत्राजगाम यत्रासौ कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥
तेषु भास्वरदेहेषु पुण्याभिजनकर्मसु ॥
समागतेषु देवेषु व्यगमत् तत् तमो नृप ॥
नादृश्यन्त च तास् तत्र यातनाः पापकर्मिणाम् ॥
नदी वैतरणी चैव कूटशाल्मलिना सह ॥
लोहकुम्भ्यः शिलाश् चैव नादृश्यन्त भयानकाः ॥
विकृतानि शरीराणि यानि तत्र समन्ततः ॥
ददर्श राजा कौन्तेयस् तान्य् अदृश्यानि चाभवन् ॥
ततो वायुः सुखस्पर्शः पुण्यगन्धवहः शिवः ॥
ववौ देवसमीपस्थः शीतलो ऽतीव भारत ॥
मरुतः सह शक्रेण वसवश् चाश्विनौ सह ॥
साध्या रुद्रास् तथादित्या ये चान्ये ऽपि दिवौकसः ॥
सर्वे तत्र समाजग्मुः सिद्धाश् च परमर्षयः ॥
यत्र राजा महातेजा धर्मपुत्रः स्थितो ऽभवत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
sthite muhūrtaṃ pārthe tu dharmarāje yudhiṣṭhire ||
ājagmus tatra kauravya devāḥ śakrapurogamāḥ ||
svayaṃ vigrahavān dharmo rājānaṃ prasamīkṣitum ||
tatrājagāma yatrāsau kururājo yudhiṣṭhiraḥ ||
teṣu bhāsvaradeheṣu puṇyābhijanakarmasu ||
samāgateṣu deveṣu vyagamat tat tamo nṛpa ||
nādṛśyanta ca tās tatra yātanāḥ pāpakarmiṇām ||
nadī vaitaraṇī caiva kūṭaśālmalinā saha ||
lohakumbhyaḥ śilāś caiva nādṛśyanta bhayānakāḥ ||
vikṛtāni śarīrāṇi yāni tatra samantataḥ ||
dadarśa rājā kaunteyas tāny adṛśyāni cābhavan ||
tato vāyuḥ sukhasparśaḥ puṇyagandhavahaḥ śivaḥ ||
vavau devasamīpasthaḥ śītalo 'tīva bhārata ||
marutaḥ saha śakreṇa vasavaś cāśvinau saha ||
sādhyā rudrās tathādityā ye cānye 'pi divaukasaḥ ||
sarve tatra samājagmuḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ ||
yatra rājā mahātejā dharmaputraḥ sthito 'bhavat ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaВайшампаяна
उवाचuvācaсказал
स्थितेsthiteстоящем; пребывающем
मुहूर्तंmuhūrtaṃмгновение
पार्थेpārtheПартха
तुtuже; но
धर्मराजेdharmarājeв Дхармарадже; у Юдхиштхиры
युधिष्ठिरेyudhiṣṭhireЮдхиштхира
आजग्मुस्ājagmusпришли; явились
तत्रtatraтам; в том месте
कौरव्यkauravyaо Кауравья; потомок Куру; о Куру
देवाःdevāḥбоги; небожители
शक्रपुरोगमाःśakrapurogamāḥШакра; Индра
स्वयंsvayaṃсам
विग्रहवान्vigrahavānимеющий тело; воплощённый
धर्मोdharmoДхарма; бог Дхарма
राजानंrājānaṃцаря
प्रसमीक्षितुम्prasamīkṣitumувидеть; рассмотреть
तत्राजगामtatrājagāmaцарь; правитель
यत्रासौyatrāsauгде тот; туда, где он
कुरुराजोkururājoКуру, царь
युधिष्ठिरःyudhiṣṭhiraḥЮдхиштхира
तेषुteṣuкогда они; среди тех
भास्वरदेहेषुbhāsvaradeheṣuв сияющих телах; с лучезарными телами
पुण्याभिजनकर्मसुpuṇyābhijanakarmasuкарма; деяние
समागतेषुsamāgateṣuсобравшихся; сошедшихся
देवेषुdeveṣuсреди богов; у богов
व्यगमत्vyagamatисчез; ушёл
तत्tatто; это
तमोtamoтьма; мрак
नृपnṛpaцарь
नादृश्यन्तnādṛśyantaне были видны; исчезли
caи; также
तास्tāsих; тех женщин
तत्रtatraтам; в том месте
यातनाःyātanāḥмучения; страдания
पापकर्मिणाम्pāpakarmiṇāmкарма; деяние
नदीnadīрека; поток
वैतरणीvaitaraṇīВайтарани; река Вайтарани
चैवcaivaи именно; и также
कूटशाल्मलिनाkūṭaśālmalināшалмали; колючее дерево
सहsahaвместе с; совместно с
लोहकुम्भ्यःlohakumbhyaḥжелезные котлы; адские котлы
शिलाश्śilāśкамень; скала
चैवcaivaи именно; и также
नादृश्यन्तnādṛśyantaне были видны; исчезли
भयानकाःbhayānakāḥстрашные; ужасающие
विकृतानिvikṛtāniискажённые; ужасно изменённые
शरीराणिśarīrāṇiтела; телá
यानिyāniкоторые
तत्रtatraтам; в том месте
समन्ततःsamantataḥсо всех сторон
ददर्शdadarśaувидел; созерцал
राजाrājāцарь
कौन्तेयस्kaunteyasКаунтея
तान्य्tānyэти; те
अदृश्यानिadṛśyāniневидимые; исчезнувшие
चाभवन्cābhavanи стали; и возникли
ततोtatoзатем; после того
वायुःvāyuḥветер; воздух
सुखस्पर्शःsukhasparśaḥсчастье; облегчение
पुण्यगन्धवहःpuṇyagandhavahaḥзаслуга; святое
शिवःśivaḥблагой; милостивый
ववौvavauподул; повеял
देवसमीपस्थःdevasamīpasthaḥстоящий возле богов; пребывающий у богов
शीतलोśītaloпрохладный; освежающий
ऽतीव'tīvaчрезвычайно; очень
भारतbhārataо Бхарата; потомок Бхараты
मरुतःmarutaḥМаруты; боги ветров
सहsahaвместе с; совместно с
शक्रेणśakreṇaс Шакрой; с Индрой
वसवश्vasavaśВасу; боги Васу; восемь Васу
चाश्विनौcāśvinauи два Ашвина; и Ашвины
सहsahaвместе с; совместно с
साध्याsādhyāСадхьи; боги Садхьи
रुद्रास्rudrāsРудры; божества Рудры
तथादित्याtathādityāАдитьи; солнечные боги
येyeкоторые; те
चान्येcānyeи другие; иные
ऽपि'piтакже; даже
दिवौकसःdivaukasaḥобитатели неба; боги
सर्वेsarveвсе
तत्रtatraтам; в том месте
समाजग्मुःsamājagmuḥсошлись; собрались
सिद्धाश्siddhāśсиддхи; совершенные существа
caи; также
परमर्षयःparamarṣayaḥвысшие риши; великие мудрецы
यत्रyatraгде
राजाrājāцарь
महातेजाmahātejāвеликий
धर्मपुत्रःdharmaputraḥсын Дхармы; Юдхиштхира
स्थितोsthitoстоящий; утвердившийся
ऽभवत्'bhavatстал; был
अनुवाद

Когда Партха, Дхармараджа Юдхиштхира, простоял мгновение, туда, о Каурав, пришли боги во главе с Шакрой. Сам Дхарма, имеющий тело, пришёл посмотреть на царя туда, где был царь Куру Юдхиштхира. Когда эти боги с сияющими телами, благим происхождением и делами собрались, тьма исчезла, о царь. Там больше не были видны мучения грешников, ни река Вайтарани, ни колючий шалмали; не были видны страшные железные котлы и камни, ни искажённые тела, которые царь Каунтея видел повсюду: они стали невидимыми. Затем подул приятный на ощупь, несущий благой аромат, благой ветер, стоящий рядом с богами, чрезвычайно прохладный, о Бхарата. Маруты с Шакрой, Васу и два Ашвина, садхьи, Рудры, Адитьи и другие небожители, все они пришли туда, и сиддхи, и высшие риши — туда, где стоял царь, великий сиянием, сын Дхармы.

संस्करण

9b2047da26f6 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:51:55 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से