नारद पुराण
Dadhi-Vāmana and Hayagrīva72.45-54
774 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 72.45-54

Sanat-kumāra

देवनागरी

महागणपतिं दुर्गां क्षेत्रेशं बटुकं तथा ॥ समस्तप्रकटाद्याश्च योगिन्यस्तद्बहिर्भवेत्
तद्बहिः सप्त नद्यश्च तद्बाह्ये तु ग्रहान्नव ॥ तद्बाह्ये पर्वतानष्टौ नक्षत्राणि च तद्बहिः
एवं पंचदशावृत्त्या संपूज्य तुरगाननम् ॥ वागीश्वरसमो वाचि धनैर्धनपतिर्भवेत्
एवं सिद्धे मनौ मंत्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति ॥ अष्टोत्तरसहस्रं तु शुद्धं वार्यभिमंत्रितम्
बीजेन मासमात्रं यः पिबेद्धीमान् जितेन्द्रियः ॥ जन्ममूकोऽपि स नरो वाक्सिद्धिं लभते ध्रुवम्
वियद्भुगुस्थमर्धीराबिंदुमद्बीजमीरितम् ॥ चंद्रसूर्योपरागे तु पात्रे रुक्ममये क्षिपेत्
दुग्धं वचां ततो मंत्री कंठमात्रोदके स्थितः ॥ स्पर्शाद्विमोक्षपर्यंतं प्रजपेन्मंत्रमादरात्
पिबेत्तत्सर्वमचिरात्तस्य सारस्वतं भवेत् ॥ ज्योतिष्मतीलताबीजं दिनेष्वेकैकवर्द्धितम्
अष्टोत्तरशतं यावद्भक्षयेदभिमंत्रितम् ॥ सरस्वत्यवतारोऽसौ सत्यं स्याद्भुवि मानवः
किं बहूक्तेन विप्रेंद्र मनोरस्य प्रसादतः ॥ सर्ववेदागमादीनां व्याख्याता ज्ञानवान् भवेत्

लिप्यंतरण (IAST)

mahāgaṇapatiṃ durgāṃ kṣetreśaṃ baṭukaṃ tathā || samastaprakaṭādyāśca yoginyastadbahirbhavet
tadbahiḥ sapta nadyaśca tadbāhye tu grahānnava || tadbāhye parvatānaṣṭau nakṣatrāṇi ca tadbahiḥ
evaṃ paṃcadaśāvṛttyā saṃpūjya turagānanam || vāgīśvarasamo vāci dhanairdhanapatirbhavet
evaṃ siddhe manau maṃtrī prayogānkartumarhati || aṣṭottarasahasraṃ tu śuddhaṃ vāryabhimaṃtritam
bījena māsamātraṃ yaḥ pibeddhīmān jitendriyaḥ || janmamūko'pi sa naro vāksiddhiṃ labhate dhruvam
viyadbhugusthamardhīrābiṃdumadbījamīritam || caṃdrasūryoparāge tu pātre rukmamaye kṣipet
dugdhaṃ vacāṃ tato maṃtrī kaṃṭhamātrodake sthitaḥ || sparśādvimokṣaparyaṃtaṃ prajapenmaṃtramādarāt
pibettatsarvamacirāttasya sārasvataṃ bhavet || jyotiṣmatīlatābījaṃ dineṣvekaikavarddhitam
aṣṭottaraśataṃ yāvadbhakṣayedabhimaṃtritam || sarasvatyavatāro'sau satyaṃ syādbhuvi mānavaḥ
kiṃ bahūktena vipreṃdra manorasya prasādataḥ || sarvavedāgamādīnāṃ vyākhyātā jñānavān bhavet

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
महागणपतिंmahāgaṇapatiṃвеликого Ганапати
दुर्गांdurgāṃДургу
क्षेत्रेशंkṣetreśaṃвладыку поля
बटुकंbaṭukaṃБатуку
तथाtathāтакже
समस्तप्रकटाद्याश्चsamastaprakaṭādyāścaи все, начиная с Пракаты
योगिन्यस्तद्बहिर्भवेत्yoginyastadbahirbhavetйогини снаружи них да будут
तद्बहिःtadbahiḥснаружи них
सप्तsaptaсемь
नद्यश्चnadyaścaи рек
तद्बाह्येtadbāhyeснаружи них
तुtuже
ग्रहान्नवgrahānnavaдевять планет
तद्बाह्येtadbāhyeснаружи них
पर्वतानष्टौparvatānaṣṭauвосемь гор
नक्षत्राणिnakṣatrāṇiсозвездия
caи
तद्बहिःtadbahiḥснаружи них
एवंevaṃтак
पंचदशावृत्त्याpaṃcadaśāvṛttyāпятнадцатью окружениями
संपूज्यsaṃpūjyaпочтив
तुरगाननम्turagānanamКонеликого
वागीश्वरसमोvāgīśvarasamoравным владыке речи
वाचिvāciв речи
धनैर्धनपतिर्भवेत्dhanairdhanapatirbhavetбогатствами станет владыкою богатств
एवंevaṃтак
सिद्धेsiddheпри достигнутой
मनौmanauмантре
मंत्रीmaṃtrīзнаток мантр
प्रयोगान्कर्तुमर्हतिprayogānkartumarhatiприменения может совершать
अष्टोत्तरसहस्रंaṣṭottarasahasraṃтысячу восемь
तुtuже
शुद्धंśuddhaṃчистую
वार्यभिमंत्रितम्vāryabhimaṃtritamводу, заговорённую
बीजेनbījenaслогом-семенем
मासमात्रंmāsamātraṃодин месяц
यःyaḥкто
पिबेद्धीमान्pibeddhīmānпьёт, разумный
जितेन्द्रियःjitendriyaḥобуздавший чувства
जन्ममूकोऽपिjanmamūko'piи от рождения немой
saтот
नरोnaroчеловек
वाक्सिद्धिंvāksiddhiṃсовершенство речи
लभतेlabhateобретает
ध्रुवम्dhruvamнепременно
वियद्भुगुस्थमर्धीराबिंदुमद्बीजमीरितम्viyadbhugusthamardhīrābiṃdumadbījamīritamслог-семя с пространством, Бхригу, половиной и бинду названо
चंद्रसूर्योपरागेcaṃdrasūryoparāgeпри затмении луны и солнца
तुtuже
पात्रेpātreв сосуд
रुक्ममयेrukmamayeзолотой
क्षिपेत्kṣipetда опустит
दुग्धंdugdhaṃмолоко
वचांvacāṃаир
ततोtatoзатем
मंत्रीmaṃtrīзнаток мантр
कंठमात्रोदकेkaṃṭhamātrodakeв воде по горло
स्थितःsthitaḥстоящий
स्पर्शाद्विमोक्षपर्यंतंsparśādvimokṣaparyaṃtaṃот касания и до освобождения
प्रजपेन्मंत्रमादरात्prajapenmaṃtramādarātда повторяет мантру с почтением
पिबेत्तत्सर्वमचिरात्तस्यpibettatsarvamacirāttasyaда выпьет всё то; вскоре у него
सारस्वतंsārasvataṃдар учёности
भवेत्bhavetда будет
ज्योतिष्मतीलताबीजंjyotiṣmatīlatābījaṃсемя лианы джьотишмати
दिनेष्वेकैकवर्द्धितम्dineṣvekaikavarddhitamприбавляя по одному в день
अष्टोत्तरशतंaṣṭottaraśataṃсто восемь
यावद्भक्षयेदभिमंत्रितम्yāvadbhakṣayedabhimaṃtritamпока не съест, заговорённое
सरस्वत्यवतारोऽसौsarasvatyavatāro'sauон — нисхождение Сарасвати
सत्यंsatyaṃистинно
स्याद्भुविsyādbhuviда будет на земле
मानवःmānavaḥчеловек
किंkiṃчто
बहूक्तेनbahūktenaмногим сказанным
विप्रेंद्रvipreṃdraо владыка брахманов
मनोरस्यmanorasyaэтой мантры
प्रसादतःprasādataḥпо милости
सर्ववेदागमादीनांsarvavedāgamādīnāṃвсех Вед, агам и прочего
व्याख्याताvyākhyātāистолкователем
ज्ञानवान्jñānavānзнающим
भवेत्bhavetда станет
अनुवाद

«...великого Ганапати, Дургу, владыку поля и Батуку; и все йогини, начиная с Пракаты, да будут снаружи них; снаружи них — семь рек, снаружи них — девять планет, снаружи них — восемь гор, а снаружи них — созвездия. Так почтив Конеликого пятнадцатью окружениями, станет он в речи равным владыке речи, а богатствами — владыкою богатств. При достигнутой так мантре знаток мантр может совершать применения. Кто, разумный и обуздавший чувства, один месяц пьёт тысячу восемь раз чистую воду, заговорённую слогом-семенем, тот человек, будь он и от рождения немым, непременно обретает совершенство речи. Слог-семя с пространством, Бхригу, половиной и бинду названо; при затмении луны и солнца да опустит он в золотой сосуд молоко и аир; затем знаток мантр, стоя в воде по горло, от касания и до освобождения да повторяет мантру с почтением и да выпьет всё то — и вскоре будет у него дар учёности. Семя лианы джьотишмати, заговорённое, да съедает он, прибавляя по одному в день, пока не будет сто восемь: тот человек истинно есть нисхождение Сарасвати на земле. Да что много говорить, о владыка брахманов: по милости этой мантры станет он знающим истолкователем всех Вед, агам и прочего».

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne sanatkumāravibhāge tṛtīyapāde hayagrīvopāsanānirūpaṇaṃ nāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ

संस्करण

3466d2f968dd · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 10:51:18 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से