नारद पुराण
The lament of Yama5.9-16
1204 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 5.9-16

Yama

देवनागरी

लोकपालत्वमतुलं मार्जित तेन भूभुजा ॥ रुक्मांगदेन देवेश धन्या सा स धृतो यया
सर्वदुःखविनाशाय मात्रृजातो गुणाधिकः ॥ किमपत्येन जातेन मातुः क्लेशकरेण हि
यो न तापयते शत्रून् ज्येष्ठे मासि यथा रविः ॥ वृथाशूला हि जननी जाता देव कुपुत्रिणी
यस्य न स्फुरते कीर्तिर्घनस्थेव शतह्रदा ॥ यः पितुर्नोद्धरेत्पक्षं विद्यया वा बलेन वा
मातुर्जठरजो रोगः स प्रसूतो धरातले ॥ धर्मे चार्थे च कामे च प्रतीपो यो भवेत्सुतः
मातृहा प्रोच्यते सद्भिर्वृथा तस्यैव जीवितम् ॥ एका हि वीरसूरेव विरंचे नात्र संशयः
यया रुक्मांगदो जातो मल्लिपेमर्ज्जनाय वै ॥ नेदं व्यवस्थितं देव क्षितौ केनापि भूभुजा
पुराणेऽपि जगन्नाथ न श्रुतं पटमार्जनम् ॥ सोऽहं न जांना मि कदाचिदाश दृष्ट्वा क्षिरीशं हरिसेवने स्थितम् ॥ प्रवादमानं पटहं सुघोरं प्रलोपमानं ममविश्ममार्गम्

लिप्यंतरण (IAST)

lokapālatvamatulaṃ mārjita tena bhūbhujā || rukmāṃgadena deveśa dhanyā sā sa dhṛto yayā
sarvaduḥkhavināśāya mātrṛjāto guṇādhikaḥ || kimapatyena jātena mātuḥ kleśakareṇa hi
yo na tāpayate śatrūn jyeṣṭhe māsi yathā raviḥ || vṛthāśūlā hi jananī jātā deva kuputriṇī
yasya na sphurate kīrtirghanastheva śatahradā || yaḥ piturnoddharetpakṣaṃ vidyayā vā balena vā
māturjaṭharajo rogaḥ sa prasūto dharātale || dharme cārthe ca kāme ca pratīpo yo bhavetsutaḥ
mātṛhā procyate sadbhirvṛthā tasyaiva jīvitam || ekā hi vīrasūreva viraṃce nātra saṃśayaḥ
yayā rukmāṃgado jāto mallipemarjjanāya vai || nedaṃ vyavasthitaṃ deva kṣitau kenāpi bhūbhujā
purāṇe'pi jagannātha na śrutaṃ paṭamārjanam || so'haṃ na jāṃnā mi kadācidāśa dṛṣṭvā kṣirīśaṃ harisevane sthitam || pravādamānaṃ paṭahaṃ sughoraṃ pralopamānaṃ mamaviśmamārgam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
लोकपालत्वमतुलंlokapālatvamatulaṃхранительство мира несравненное
मार्जितmārjitaстёрто
तेनtenaтем
भूभुजाbhūbhujāцарём
रुक्मांगदेनrukmāṃgadenaРукмангадой
देवेशdeveśaо владыка богов
धन्याdhanyāблаженна
साта
saон
धृतोdhṛtoвыношен
ययाyayāкоторою
सर्वदुःखविनाशायsarvaduḥkhavināśāyaради истребления всех горестей
मात्रृजातोmātrṛjātoот матери рождённый
गुणाधिकःguṇādhikaḥдостоинствами превосходный
किमपत्येनkimapatyenaчто в потомстве
जातेनjātenaрождённом
मातुःmātuḥматери
क्लेशकरेणkleśakareṇaмуку творящем
हिhiведь
योyoкто
naне
तापयतेtāpayateпалит
शत्रून्śatrūnврагов
ज्येष्ठेjyeṣṭheв джьештхе
मासिmāsiмесяце
यथाyathāкак
रविःraviḥсолнце
वृथाशूलाvṛthāśūlāнапрасны родовые муки
हिhiведь
जननीjananīродительница
जाताjātāстала
देवdevaо бог
कुपुत्रिणीkuputriṇīдурного сына имеющей
यस्यyasyaчья
naне
स्फुरतेsphurateсверкает
कीर्तिर्घनस्थेवkīrtirghanasthevaслава, как в туче
शतह्रदाśatahradāмолния
यःyaḥкто
पितुर्नोद्धरेत्पक्षंpiturnoddharetpakṣaṃотцовскую сторону не вызволит
विद्ययाvidyayāзнанием
वाили
बलेनbalenaсилою
वाили
मातुर्जठरजोmāturjaṭharajoиз утробы матери рождённый
रोगःrogaḥнедуг
saон
प्रसूतोprasūtoявлен
धरातलेdharātaleна земле
धर्मेdharmeдхарме
चार्थेcārtheи достатку
caи
कामेkāmeжеланию
caи
प्रतीपोpratīpoпротивен
योyoкто
भवेत्सुतःbhavetsutaḥбудет сыном
मातृहाmātṛhāматереубийцей
प्रोच्यतेprocyateназывается
सद्भिर्वृथाsadbhirvṛthāдобрыми; напрасна
तस्यैवtasyaivaего же
जीवितम्jīvitamжизнь
एकाekāодна
हिhiведь
वीरसूरेवvīrasūrevaродившая витязя именно
विरंचेviraṃceо Виринчи
नात्रnātraздесь не
संशयःsaṃśayaḥсомнение
ययाyayāкоторою
रुक्मांगदोrukmāṃgadoРукмангада
जातोjātoрождён
मल्लिपेमर्ज्जनायmallipemarjjanāyaради стирания моей записи
वैvaiведь
नेदंnedaṃне это
व्यवस्थितंvyavasthitaṃустановлено
देवdevaо бог
क्षितौkṣitauна земле
केनापिkenāpiникем
भूभुजाbhūbhujāиз царей
पुराणेऽपिpurāṇe'piи в пуране
जगन्नाथjagannāthaо владыка мира
naне
श्रुतंśrutaṃслыхано
पटमार्जनम्paṭamārjanamстирание доски
सोऽहंso'haṃя, таков
naне
जांनाjāṃnāведаю
मिmiя
कदाचिदाशkadācidāśaкогда-либо надежды
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
क्षिरीशंkṣirīśaṃВладыку молока
हरिसेवनेharisevaneв служении Хари
स्थितम्sthitamстоящего
प्रवादमानंpravādamānaṃгремящий
पटहंpaṭahaṃбарабан
सुघोरंsughoraṃвесьма грозный
प्रलोपमानंpralopamānaṃпресекающий
ममविश्ममार्गम्mamaviśmamārgamмой всеобщий путь
अनुवाद

«Стёрто несравненное хранительство мира тем царём Рукмангадой, о владыка богов. Блаженна та, которою он выношен, — от матери рождённый, превосходный достоинствами, ради истребления всех горестей. Что в потомстве, рождённом на муку матери? Кто не палит врагов, как солнце в месяце джьештхе, — напрасны родовые муки той родительницы, о бог, что стала иметь дурного сына. Чья слава не сверкает, как молния в туче; кто ни знанием, ни силою не вызволит отцовскую сторону, — тот явлен на земле как недуг, рождённый из утробы матери. Кто будет сыном, противным дхарме, достатку и желанию, тот добрыми называется матереубийцей, и напрасна его жизнь. Одна лишь она — родившая витязя, о Виринчи, здесь нет сомнения, — та, которою рождён Рукмангада ради стирания моей записи. Не установлено это, о бог, никем из царей на земле; и в пуране, о владыка мира, не слыхано стирание доски. Я, таков, не ведаю надежды, увидев Владыку молока, стоящего в служении Хари, и гремящий, весьма грозный барабан, пресекающий мой всеобщий путь».

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge yamavilāpanaṃ nāma paṃcamo 'dhyāyaḥ

संस्करण

0c8c3b8e3eac · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 11:35:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से