नारद पुराण
The Rule of Pilgrimage62.44-55
1573 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 62.44-55

Vasu

देवनागरी

कुशोऽसि कुशपुत्रोऽसि ब्रह्मणा निर्मितः पुरा ॥ त्वयि स्नाते तु स स्नातो यस्येदं ग्रंथिबन्धनम्
मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः ॥ वर्जयित्वा कुरुक्षेत्रं विशालां विरजां गयाम्
भौमानामथ तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं श्रृणु ॥ यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मुख्यतमाः स्मृताः
प्रभावादद्भूमेः सलिलस्य च तेजसः ॥ परिग्रहान्मुनीनां च तीर्थानां पुण्यता स्मृता
गंगां संप्राप्य यो देवि मुंडनं नैव कारयेत् ॥ क्रिया तस्याक्रिया सर्वा तीर्थद्रोही भवेत्तथा
गंगायां भास्करक्षेत्रे मुंडनं यो न कारयेत् ॥ स कोटिकुलसंयुक्त आकल्पं रौरवं व्रजेत्
गंगां प्राप्य सरिच्छ्रेष्ठां कल्पांतपापसंचयाः ॥ केशानाश्रित्य तिष्ठंति तस्मात्तान्परिवर्जयेत्
यावंति नखलोमानि गंगातोये पतंति वै ॥ तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते
प्रयागव्यतिरेके तु गंगायां मुंडनं न हि ॥ योऽन्यथा कुरुते मोहात्स महारौरवं विशेत्
स जीवत्पितृको यस्तु तीर्थं प्राप्य विधानवित् ॥ क्षौरं समाचरेन्नैव श्मश्रूणां वपनं सति
गयादावपि देवेशि श्मश्रूणां वपनं विना ॥ न क्षौरं मुनिभिः सर्वैर्निषिद्धं चेति कीर्तितम्
सश्मश्रुकेशवपनं मुंडनं तद्विदुर्बुधाः ॥ न क्षौरं मुंडनं सुभ्रु कीर्तितं वेदवेदिभिः

लिप्यंतरण (IAST)

kuśo'si kuśaputro'si brahmaṇā nirmitaḥ purā || tvayi snāte tu sa snāto yasyedaṃ graṃthibandhanam
muṇḍanaṃ copavāsaśca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ || varjayitvā kurukṣetraṃ viśālāṃ virajāṃ gayām
bhaumānāmatha tīrthānāṃ puṇyatve kāraṇaṃ śrṛṇu || yathā śarīrasyoddeśāḥ kecinmukhyatamāḥ smṛtāḥ
prabhāvādadbhūmeḥ salilasya ca tejasaḥ || parigrahānmunīnāṃ ca tīrthānāṃ puṇyatā smṛtā
gaṃgāṃ saṃprāpya yo devi muṃḍanaṃ naiva kārayet || kriyā tasyākriyā sarvā tīrthadrohī bhavettathā
gaṃgāyāṃ bhāskarakṣetre muṃḍanaṃ yo na kārayet || sa koṭikulasaṃyukta ākalpaṃ rauravaṃ vrajet
gaṃgāṃ prāpya saricchreṣṭhāṃ kalpāṃtapāpasaṃcayāḥ || keśānāśritya tiṣṭhaṃti tasmāttānparivarjayet
yāvaṃti nakhalomāni gaṃgātoye pataṃti vai || tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate
prayāgavyatireke tu gaṃgāyāṃ muṃḍanaṃ na hi || yo'nyathā kurute mohātsa mahārauravaṃ viśet
sa jīvatpitṛko yastu tīrthaṃ prāpya vidhānavit || kṣauraṃ samācarennaiva śmaśrūṇāṃ vapanaṃ sati
gayādāvapi deveśi śmaśrūṇāṃ vapanaṃ vinā || na kṣauraṃ munibhiḥ sarvairniṣiddhaṃ ceti kīrtitam
saśmaśrukeśavapanaṃ muṃḍanaṃ tadvidurbudhāḥ || na kṣauraṃ muṃḍanaṃ subhru kīrtitaṃ vedavedibhiḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कुशोऽसिkuśo'si«куша ты
कुशपुत्रोऽसिkuśaputro'siсын куши ты
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмою
निर्मितःnirmitaḥсотворён
पुराpurāнекогда
त्वयिtvayiкогда ты
स्नातेsnāteомыт
तुtuже
saон
स्नातोsnātoомыт
यस्येदंyasyedaṃчьё это
ग्रंथिबन्धनम्graṃthibandhanamузлом связывание»
मुण्डनंmuṇḍanaṃобритие
चोपवासश्चcopavāsaścaи пост
सर्वतीर्थेष्वयंsarvatīrtheṣvayaṃво всех тиртхах этот
विधिःvidhiḥустав
वर्जयित्वाvarjayitvāисключив
कुरुक्षेत्रंkurukṣetraṃКурукшетру
विशालांviśālāṃВишалу
विरजांvirajāṃВираджу
गयाम्gayāmГаю
भौमानामथbhaumānāmathaземных же
तीर्थानांtīrthānāṃтиртх
पुण्यत्वेpuṇyatveсвятости
कारणंkāraṇaṃпричину
श्रृणुśrṛṇuслушай
यथाyathāкак
शरीरस्योद्देशाःśarīrasyoddeśāḥтела места
केचिन्मुख्यतमाःkecinmukhyatamāḥнекоторые главнейшими
स्मृताःsmṛtāḥпочитаются
प्रभावादद्भूमेःprabhāvādadbhūmeḥот силы земли
सलिलस्यsalilasyaводы
caи
तेजसःtejasaḥсвета
परिग्रहान्मुनीनांparigrahānmunīnāṃот принятия молчальниками
caи
तीर्थानांtīrthānāṃтиртх
पुण्यताpuṇyatāсвятость
स्मृताsmṛtāпочитается
गंगांgaṃgāṃГанги
संप्राप्यsaṃprāpyaдостигнув
योyoкто
देविdeviо богиня
मुंडनंmuṃḍanaṃобритие
नैवnaivaне
कारयेत्kārayetсовершит
क्रियाkriyāдело
तस्याक्रियाtasyākriyāу того недеянием
सर्वाsarvāвсё
तीर्थद्रोहीtīrthadrohīтиртхе изменником
भवेत्तथाbhavettathāда будет также
गंगायांgaṃgāyāṃв Ганге
भास्करक्षेत्रेbhāskarakṣetreв поле солнца
मुंडनंmuṃḍanaṃобритие
योyoкто
naне
कारयेत्kārayetсовершит
saон
कोटिकुलसंयुक्तkoṭikulasaṃyuktaс коти родов вместе
आकल्पंākalpaṃдо конца кальпы
रौरवंrauravaṃв Раураву
व्रजेत्vrajetда идёт
गंगांgaṃgāṃГанги
प्राप्यprāpyaдостигнув
सरिच्छ्रेष्ठांsaricchreṣṭhāṃлучшей из рек
कल्पांतपापसंचयाःkalpāṃtapāpasaṃcayāḥнакопления греха до конца кальпы
केशानाश्रित्यkeśānāśrityaк волосам прилепившись
तिष्ठंतिtiṣṭhaṃtiстоят
तस्मात्तान्परिवर्जयेत्tasmāttānparivarjayetпотому их да отбросит
यावंतिyāvaṃtiсколько
नखलोमानिnakhalomāniногтей и волосков
गंगातोयेgaṃgātoyeв воду Ганги
पतंतिpataṃtiпадает
वैvaiведь
तावद्वर्षसहस्राणिtāvadvarṣasahasrāṇiстолько тысяч лет
स्वर्गलोकेsvargalokeв небесном мире
महीयतेmahīyateвеличается
प्रयागव्यतिरेकेprayāgavyatirekeкроме Праяги
तुtuже
गंगायांgaṃgāyāṃв Ганге
मुंडनंmuṃḍanaṃобритие
naне
हिhiведь
योऽन्यथाyo'nyathāкто иначе
कुरुतेkuruteтворит
मोहात्सmohātsaот морока, он
महारौरवंmahārauravaṃв Махараураву
विशेत्viśetда войдёт
saтот
जीवत्पितृकोjīvatpitṛkoу кого отец жив
यस्तुyastuкто же
तीर्थंtīrthaṃтиртхи
प्राप्यprāpyaдостигнув
विधानवित्vidhānavitустав знающий
क्षौरंkṣauraṃбритьё
समाचरेन्नैवsamācarennaivaда не совершает
श्मश्रूणांśmaśrūṇāṃусов и бороды
वपनंvapanaṃсбривание
सतिsatiо благая
गयादावपिgayādāvapiи в Гае и прочих
देवेशिdeveśiо владычица богов
श्मश्रूणांśmaśrūṇāṃусов и бороды
वपनंvapanaṃсбривание
विनाvināбез
naне
क्षौरंkṣauraṃбритьё
मुनिभिःmunibhiḥмолчальниками
सर्वैर्निषिद्धंsarvairniṣiddhaṃвсеми запрещено
चेतिcetiи так
कीर्तितम्kīrtitamназвано
सश्मश्रुकेशवपनंsaśmaśrukeśavapanaṃсбривание волос с усами и бородою
मुंडनंmuṃḍanaṃобритием
तद्विदुर्बुधाःtadvidurbudhāḥто знают мудрые
naне
क्षौरंkṣauraṃбритьё
मुंडनंmuṃḍanaṃобритием
सुभ्रुsubhruо прекраснобровая
कीर्तितंkīrtitaṃназвано
वेदवेदिभिःvedavedibhiḥзнатоками Веды
अनुवाद

«Куша ты, сын куши ты, некогда сотворён Брахмою; когда ты омыт, омыт и тот, чьё это связывание узлом». Обритие и пост — таков устав во всех тиртхах, исключив Курукшетру, Вишалу, Вираджу и Гаю. Слушай же о причине святости земных тиртх: как некоторые места тела почитаются главнейшими, так — от силы земли, воды и света и от принятия их молчальниками — почитается святость тиртх. Кто, достигнув Ганги, о богиня, не совершит обрития, — у того всё дело обращается в недеяние, и становится он изменником тиртхе. Кто в Ганге, в поле солнца, не совершит обрития, тот вместе с коти родов да идёт в Раураву до конца кальпы. У достигшего Ганги, лучшей из рек, накопления греха до конца кальпы стоят, прилепившись к волосам; потому да отбросит он их. Сколько ногтей и волосков падает в воду Ганги, столько тысяч лет величается человек в небесном мире. Кроме Праяги, в Ганге обрития не бывает; кто иначе творит от морока, тот да войдёт в Махараураве. Кто же, имея живого отца, достигнув тиртхи, знает устав, — да не совершает он бритья, кроме сбривания усов и бороды, о благая. И в Гае и прочих, о владычица богов, кроме сбривания усов и бороды, бритьё запрещено всеми молчальниками, — так названо. Сбривание волос вместе с усами и бородою мудрые знают обритием; бритьё же обритием не названо знатоками Веды, о прекраснобровая».

अध्याय का पुष्पिका-वाक्य

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe bṛhadupākhyāne uttarabhāge vasumohinīsaṃvāde prayāgarājamāhātmye tīrthavidhirnāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ

संस्करण

3a220d53b5e3 · प्रकाशित 6 सित॰ 2026, 5:26:18 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से