पद्मपुराण
The Description of Śāka-dvīpa3.8.21-27
2218 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 3.8.21-27

सूत उवाच

देवनागरी

सर्वेष्वेव महाप्राज्ञा द्वीपेषु मुनिपुङ्गवाः । गौरः कृष्णश्च पतगस्तयोर्वर्णान्तरे द्विजाः
श्यामो यस्मात्प्रवृत्तो वै तस्माच्छ्यामगिरिः स्मृतः । ततः परं मुनिश्रेष्ठा दुर्गशैलो महोदयः
केशरीकेशरयुतो यतो वातः प्रवर्तते । तेषां योजनविष्कम्भो द्विगुणः प्रविभागशः
वर्षाणि तेषु विप्रेन्द्राः सम्प्रोक्तानि मनीषिभिः । महामेरुर्महाकाशो जलदः कुमुदोत्तरम्
जलधारो महाप्राज्ञाः सुकुमार इति स्मृतः । रेवतस्य तु कौमारः श्यामश्च मणिकाञ्जनः
केशरस्याथ मौदाकी परेण तु महान्पुमान् । परिवार्य तु विप्रेन्द्रा दैर्घ्यं ह्रस्वत्वमेव च
जम्बूद्वीपेन सङ्ख्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः । शाको नाम महाप्राज्ञाः प्रजास्तस्य सहानुगाः

लिप्यंतरण (IAST)

sarveṣveva mahāprājñā dvīpeṣu munipuṅgavāḥ | gauraḥ kṛṣṇaśca patagastayorvarṇāntare dvijāḥ
śyāmo yasmātpravṛtto vai tasmācchyāmagiriḥ smṛtaḥ | tataḥ paraṃ muniśreṣṭhā durgaśailo mahodayaḥ
keśarīkeśarayuto yato vātaḥ pravartate | teṣāṃ yojanaviṣkambho dviguṇaḥ pravibhāgaśaḥ
varṣāṇi teṣu viprendrāḥ samproktāni manīṣibhiḥ | mahāmerurmahākāśo jaladaḥ kumudottaram
jaladhāro mahāprājñāḥ sukumāra iti smṛtaḥ | revatasya tu kaumāraḥ śyāmaśca maṇikāñjanaḥ
keśarasyātha maudākī pareṇa tu mahānpumān | parivārya tu viprendrā dairghyaṃ hrasvatvameva ca
jambūdvīpena saṅkhyātastasya madhye mahādrumaḥ | śāko nāma mahāprājñāḥ prajāstasya sahānugāḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सर्वेषुsarveṣuво всех
एवevaже
महा-प्राज्ञाःmahā-prājñāḥо премудрые
द्वीपेषुdvīpeṣuматериках
मुनि-पुङ्गवाःmuni-puṅgavāḥо быки среди мудрецов
गौरःgauraḥсветлая
कृष्णःkṛṣṇaḥтёмная
caи
पतगःpatagaḥптица
तयोःtayoḥмежду ними
वर्ण-अन्तरेvarṇa-antareв промежутке цвета
द्विजाःdvijāḥо дваждырождённые
श्यामःśyāmaḥтёмный
यस्मात्yasmātоттого
प्रवृत्तःpravṛttaḥпошёл
वैvaiже
तस्मात्tasmātпотому
श्याम-गिरिःśyāma-giriḥШьямагири
स्मृतःsmṛtaḥназван
ततःtataḥзатем
परम्paramдалее
मुनि-श्रेष्ठाःmuni-śreṣṭhāḥо лучшие из мудрецов
दुर्ग-शैलःdurga-śailaḥДургашайла
महा-उदयःmahā-udayaḥвеликого восхода
केशरी-केशर-युतःkeśarī-keśara-yutaḥКешари, покрытая кешарой
यतःyataḥоткуда
वातःvātaḥветер
प्रवर्ततेpravartateисходит
तेषाम्teṣāmих
योजन-विष्कम्भःyojana-viṣkambhaḥпротяжение в йоджанах
द्वि-गुणःdvi-guṇaḥвдвое
प्रविभागशःpravibhāgaśaḥпо частям
वर्षाणिvarṣāṇiварши
तेषुteṣuв них
विप्र-इन्द्राःvipra-indrāḥо владыки випр
सम्प्रोक्तानिsamproktāniназваны
मनीषिभिःmanīṣibhiḥмудрыми
महा-मेरुःmahā-meruḥМахамеру
महा-काशःmahā-kāśaḥМахакаша
जलदःjaladaḥДжалада
कुमुदोत्तरम्kumudottaramКумудоттара
जलधारःjaladhāraḥДжаладхара
महा-प्राज्ञाःmahā-prājñāḥо премудрые
सुकुमारःsukumāraḥСукумара
इतिitiтак
स्मृतःsmṛtaḥназван
रेवतस्यrevatasyaРеваты
तुtuже
कौमारःkaumāraḥКаумара
श्यामःśyāmaḥШьямы
caи
मणि-काञ्चनःmaṇi-kāñcanaḥМаниканчана
केशरस्यkeśarasyaКешары
अथathaзатем
मौदाकीmaudākīМаудаки
परेणpareṇaдалее
तुtuже
महान्mahānвеликий
पुमान्pumānмуж
परिवार्यparivāryaокружив
तुtuже
विप्र-इन्द्राःvipra-indrāḥо владыки випр
दैर्घ्यम्dairghyamдлину
ह्रस्वत्वम्hrasvatvamкраткость
एवevaже
caи
जम्बू-द्वीपेनjambū-dvīpenaДжамбудвипой
सङ्ख्यातःsaṅkhyātaḥисчислен
तस्यtasyaего
मध्येmadhyeпосреди
महा-द्रुमःmahā-drumaḥвеликое древо
शाकःśākaḥШака
नामnāmaпо имени
महा-प्राज्ञाःmahā-prājñāḥо премудрые
प्रजाःprajāḥлюди
तस्यtasyaего
सह-अनुगाःsaha-anugāḥс приверженцами
अनुवाद

«Во всех же материках, о премудрые, о быки среди мудрецов, есть светлая и тёмная птица, а между ними — промежуточные цвета, о дваждырождённые. Оттого что пошёл тёмный [цвет], гора и названа Шьямагири. Далее за нею, о лучшие из мудрецов, Дургашайла великого восхода; Кешари, покрытая кешарой, откуда исходит ветер. Протяжение их в йоджанах — вдвое, по частям. Варши в них названы мудрыми, о владыки випр: Махамеру, Махакаша, Джалада, Кумудоттара, Джаладхара, о премудрые, названная Сукумарой; у Реваты — Каумара, у Шьямы — Маниканчана, у Кешары — Маудаки, а далее великий муж. Окружив [их], о владыки випр, длину и краткость исчисляют Джамбудвипой. Посреди него великое древо по имени Шака, о премудрые, и люди его с приверженцами».

संस्करण

fa18ff6a3c34 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:39 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से