पद्मपुराण
The Promise of Descent5.7.20-29
2686 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.7.20-29
देवनागरी

विलोकय महादेव लोकयस्व स्वसेवकान् । इत्युच्चैर्जगदुः सर्वे देवाः शर्वपुरोगमाः
इत्युक्तमाकर्ण्य सुराधिनाथो दृष्ट्वा सुरार्तिं परिचिन्त्य विष्णुः । जगाद देवाञ्जलदोच्चया गिरा दुःखं तु तेषां प्रशमं नयन्निव
भो ब्रह्मशर्वेन्द्रपुरोगमामराः शृण्वन्तु वाचं भवतां हिते रताम् । जाने दशग्रीवकृतं भयं वस्तन्नाशयाम्यद्य कृतावतारः
पुरी त्वयोध्या रविवंशजातैर्नृपैर्महादानमखादिसत्क्रियैः । प्रणालिता भूतलमण्डनीया विराजते राजतभूमिभागैः
तस्यां दशरथो राजा निरपत्यः श्रियान्वितः । पालयत्यधुना राज्यं दिक्चक्रजयवान्विभुः
स तु वन्द्यादृष्यशृङ्गात्प्रार्थितात्पुत्रकाम्यया । पुत्रेष्ट्या विधिना यज्वा महाबलसमन्वितः
ततोऽहं प्रार्थितः पूर्वं तपसा तेन भोः सुराः । पत्नीषु तिसृषु प्रीत्या चतुर्धापि भवत्कृते
रामलक्ष्मणशत्रुघ्नभरताख्यसमन्वितः । कर्तास्मि रावणोद्धारं समूलबलवाहनम्
भवन्तोऽपि स्वकैरंशैरवतीर्य चरन्त्विह । ऋक्षवानररूपेण सर्वत्र पृथिवीतले
इत्युक्त्वा विरराम नभसीरितवाङ्मुने । देवाः श्रुत्वा महद्वाक्यं सर्वे संहृष्टमानसाः

लिप्यंतरण (IAST)

vilokaya mahādeva lokayasva svasevakān | ityuccairjagaduḥ sarve devāḥ śarvapurogamāḥ
ityuktamākarṇya surādhinātho dṛṣṭvā surārtiṃ paricintya viṣṇuḥ | jagāda devāñjaladoccayā girā duḥkhaṃ tu teṣāṃ praśamaṃ nayanniva
bho brahmaśarvendrapurogamāmarāḥ śṛṇvantu vācaṃ bhavatāṃ hite ratām | jāne daśagrīvakṛtaṃ bhayaṃ vastannāśayāmyadya kṛtāvatāraḥ
purī tvayodhyā ravivaṃśajātairnṛpairmahādānamakhādisatkriyaiḥ | praṇālitā bhūtalamaṇḍanīyā virājate rājatabhūmibhāgaiḥ
tasyāṃ daśaratho rājā nirapatyaḥ śriyānvitaḥ | pālayatyadhunā rājyaṃ dikcakrajayavānvibhuḥ
sa tu vandyādṛṣyaśṛṅgātprārthitātputrakāmyayā | putreṣṭyā vidhinā yajvā mahābalasamanvitaḥ
tato'haṃ prārthitaḥ pūrvaṃ tapasā tena bhoḥ surāḥ | patnīṣu tisṛṣu prītyā caturdhāpi bhavatkṛte
rāmalakṣmaṇaśatrughnabharatākhyasamanvitaḥ | kartāsmi rāvaṇoddhāraṃ samūlabalavāhanam
bhavanto'pi svakairaṃśairavatīrya carantviha | ṛkṣavānararūpeṇa sarvatra pṛthivītale
ityuktvā virarāma nabhasīritavāṅmune | devāḥ śrutvā mahadvākyaṃ sarve saṃhṛṣṭamānasāḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
विलोकयvilokayaвзгляни
महा-देवmahā-devaо Махадева
लोकयस्वlokayasvaобрати взор
स्व-सेवकान्sva-sevakānна своих слуг
इतिitiтак
उच्चैःuccaiḥгромко
जगदुःjagaduḥговорили
सर्वेsarveвсе
देवाःdevāḥбоги
शर्व-पुरोगमाःśarva-purogamāḥво главе с Шарвой
उक्तम्uktamсказанное
आकर्ण्यākarṇyaуслышав
सुर-अधि-नाथःsura-adhi-nāthaḥвладыка богов
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
सुर-आर्तिम्sura-ārtimскорбь богов
परिचिन्त्यparicintyaпоразмыслив
विष्णुःviṣṇuḥВишну
जगादjagādaсказал
देवान्devānбогам
जलद-उच्चयाjalada-uccayāподобным грому тучи
गिराgirāголосом
दुःखम्duḥkhamгоре
तुtuже
तेषाम्teṣāmих
प्रशमम्praśamamк покою
नयन्nayanприводя
इवivaкак бы
भोःbhoḥо
ब्रह्म-शर्व-इन्द्र-पुरोगम-अमराःbrahma-śarva-indra-purogama-amarāḥбессмертные во главе с Брахмой, Шарвой и Индрой
शृण्वन्तुśṛṇvantuслушайте
वाचम्vācamречь
भवताम्bhavatāmо вашем
हितेhiteблаге
रताम्ratāmрадеющую
जानेjāneзнаю
दशग्रीव-कृतम्daśagrīva-kṛtamпроизведённый Десятиликим
भयम्bhayamстрах
वःvaḥваш
तत्tatего
नाशयामिnāśayāmiуничтожу
अद्यadyaныне
कृत-अवतारःkṛta-avatāraḥприняв нисхождение
पुरीpurīгород
अयोध्याayodhyāАйодхья
रवि-वंश-जातैःravi-vaṃśa-jātaiḥрождёнными в роду Солнца
नृपैःnṛpaiḥцарями
महा-दान-मख-आदि-सत्-क्रियैःmahā-dāna-makha-ādi-sat-kriyaiḥвеликими дарами, жертвами и благими делами
प्रणालिताpraṇālitāустроенный
भू-तल-मण्डनीयाbhū-tala-maṇḍanīyāукрашение земного круга
विराजतेvirājateсияет
राजत-भूमि-भागैःrājata-bhūmi-bhāgaiḥсеребряными участками земли
तस्याम्tasyāmтам
दशरथःdaśarathaḥДашаратха
राजाrājāцарь
निरपत्यःnirapatyaḥбездетный
श्रिया-अन्वितःśriyā-anvitaḥнаделённый достатком
पालयतिpālayatiправит
अधुनाadhunāныне
राज्यम्rājyamцарством
दिक्-चक्र-जयवान्dik-cakra-jayavānпобедитель круга сторон света
विभुःvibhuḥвладыка
सःsaḥон
वन्द्य-ऋष्यशृङ्गात्vandya-ṛṣyaśṛṅgātот почитаемого Ришьяшринги
प्रार्थितात्prārthitātиспрошенного
पुत्र-काम्ययाputra-kāmyayāиз желания сына
पुत्र-इष्ट्याputra-iṣṭyāжертвой путрешти
विधिनाvidhināпо уставу
यज्वाyajvāсовершивший жертву
महा-बल-समन्वितःmahā-bala-samanvitaḥнаделённый великой силой
ततःtataḥтогда
अहम्ahamя
प्रार्थितःprārthitaḥиспрошенный
पूर्वम्pūrvamпрежде
तपसाtapasāподвижничеством
तेनtenaего
सुराःsurāḥо боги
पत्नीषुpatnīṣuв жёнах
तिसृषुtisṛṣuтрёх
प्रीत्याprītyāиз любви
चतुर्धाcaturdhāчетырьмя [частями]
अपिapiже
भवत्-कृतेbhavat-kṛteради вас
राम-लक्ष्मण-शत्रुघ्न-भरत-आख्य-समन्वितःrāma-lakṣmaṇa-śatrughna-bharata-ākhya-samanvitaḥнарекаемый Рамой, Лакшманой, Шатругхной и Бхаратой
कर्ता अस्मिkartā asmiсовершу
रावण-उद्धारम्rāvaṇa-uddhāramистребление Раваны
स-मूल-बल-वाहनम्sa-mūla-bala-vāhanamс корнем, войском и повозками
भवन्तःbhavantaḥвы
स्वकैःsvakaiḥсвоими
अंशैःaṃśaiḥчастями
अवतीर्यavatīryaнисойдя
चरन्तुcarantuстранствуйте
इहihaздесь
ऋक्ष-वानर-रूपेणṛkṣa-vānara-rūpeṇaв образе медведей и обезьян
सर्वत्रsarvatraповсюду
पृथिवी-तलेpṛthivī-taleна земле
उक्त्वाuktvāсказав
विररामvirarāmaумолк
नभसिnabhasiв небе
ईरित-वाक्īrita-vākпрозвучавший голос
मुनेmuneо мудрец
श्रुत्वाśrutvāуслышав
महत्-वाक्यम्mahat-vākyamвеликое слово
संहृष्ट-मानसाःsaṃhṛṣṭa-mānasāḥс обрадованным сердцем
अनुवाद

«„Взгляни, о Махадева! Обрати взор на своих слуг!“ — так громко говорили все боги во главе с Шарвой. Услышав сказанное и увидев скорбь богов, владыка богов Вишну, поразмыслив, сказал богам голосом, подобным грому тучи, как бы приводя их горе к покою: „О бессмертные во главе с Брахмой, Шарвой и Индрой! Слушайте речь, радеющую о вашем благе. Я знаю страх ваш, произведённый Десятиликим; я уничтожу его ныне, приняв нисхождение. Есть город Айодхья, устроенный царями, рождёнными в роду Солнца, великими дарами, жертвами и благими делами, — украшение земного круга; он сияет серебряными участками земли. Там царь Дашаратха, бездетный, наделённый достатком, ныне правит царством — победитель круга сторон света, владыка. Испросив почитаемого Ришьяшрингу из желания сына, он по уставу совершил жертву путрешти, наделённый великой силой. Тогда я, прежде испрошенный его подвижничеством, о боги, из любви [к нему] — четырьмя [частями] в трёх жёнах, ради вас, — буду наречён Рамой, Лакшманой, Шатругхной и Бхаратой; и совершу истребление Раваны с корнем, с войском и повозками. И вы тоже, нисойдя своими частями, странствуйте здесь повсюду на земле в образе медведей и обезьян“. Сказав это, он умолк — голос прозвучал в небе, о мудрец. Услышав это великое слово, [боги] с обрадованным сердцем…»

संस्करण

3e75ad888b65 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:44 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से