पद्मपुराण
The Appointment of the Horse's Guardians5.11.34-48
2704 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.11.34-48
देवनागरी

तेऽनुज्ञां रघुनाथस्य प्राप्य मोदं प्रपेदिरे । चिरकालं साम्परायं वाञ्छन्तो युद्धदुर्मदाः
सन्नद्धाः कवचाद्यैश्च तथा शस्त्रास्त्रवर्तनैः । ययुः शत्रुघ्नसंवासं सीतापतिप्रणोदिताः
अथोक्त ऋषिणा रामो विधिनापूजयत्क्रमात् । आचार्यादीनृषीन्सर्वान्यथोक्तवरदक्षिणैः
आचार्याय ददौ रामो हस्तिनं षष्टिहायनम् । हयमेकं मनोवेगं रत्नमालाविभूषितम्
पौरटं रथमेकं च मणिरत्नविभूषितम् । चतुर्भिर्वाजिभिर्युक्तं सर्वोपस्करसंयुतम्
मणिमेकं तु प्रत्यक्षं मुक्ताफलतुलाशतम् । विद्रुमस्य तुलानां तु सहस्रं स्फुटतेजसाम्
ग्राममेकं सुसम्पन्नं नानाजनसमाकुलम् । विचित्रसस्यनिष्पन्नं विविधैर्मन्दिरैर्वृतम्
ब्रह्मणेऽपि तथैवादाद्धोत्रेऽप्यध्वर्यवे ददौ । ऋत्विग्भ्यो भूरिशो दत्त्वा प्रणनाम रघूत्तमः । सर्वे तेऽवर्धयन्वाग्भिराशीर्भिरभिपूजिताः । चिरंजीव महाराज रामचन्द्र रघूद्वह
कन्यादानं भूमिदानं गजदानं तथैव च । अश्वदानं स्वर्णदानं तिलदानं समौक्तिकम्
अन्नदानं पयोदानमभयदानमुत्तमम् । रत्नदानानि सर्वाणि विप्रेभ्यश्चादिशन्महान्
देहि देहि धनं देहि मा नेति ब्रूहि कस्याचित् । ददात्वन्नं ददात्वन्नं सर्वभोगसमन्वितम्
इत्थं प्रावर्तत मखो रघुनाथस्य धीमतः । स दक्षिणो द्विजवरैः पूर्णः सर्वशुभक्रियः
अथ रामानुजो गत्वा मातरं प्रणनाम ह । आज्ञापयाश्वरक्षार्थमेष गच्छामि शोभने
त्वत्कृपातो रिपुकुलं जित्वा शोभासमन्वितः । आयास्यामि महाराजैर्हयवर्यसमन्वितः
पुत्र गच्छ महावीर शिवाः पन्थान एव ते । सर्वान्रिपुगणाञ्जित्वा पुनरागच्छ सन्मते

लिप्यंतरण (IAST)

te'nujñāṃ raghunāthasya prāpya modaṃ prapedire | cirakālaṃ sāmparāyaṃ vāñchanto yuddhadurmadāḥ
sannaddhāḥ kavacādyaiśca tathā śastrāstravartanaiḥ | yayuḥ śatrughnasaṃvāsaṃ sītāpatipraṇoditāḥ
athokta ṛṣiṇā rāmo vidhināpūjayatkramāt | ācāryādīnṛṣīnsarvānyathoktavaradakṣiṇaiḥ
ācāryāya dadau rāmo hastinaṃ ṣaṣṭihāyanam | hayamekaṃ manovegaṃ ratnamālāvibhūṣitam
pauraṭaṃ rathamekaṃ ca maṇiratnavibhūṣitam | caturbhirvājibhiryuktaṃ sarvopaskarasaṃyutam
maṇimekaṃ tu pratyakṣaṃ muktāphalatulāśatam | vidrumasya tulānāṃ tu sahasraṃ sphuṭatejasām
grāmamekaṃ susampannaṃ nānājanasamākulam | vicitrasasyaniṣpannaṃ vividhairmandirairvṛtam
brahmaṇe'pi tathaivādāddhotre'pyadhvaryave dadau | ṛtvigbhyo bhūriśo dattvā praṇanāma raghūttamaḥ | sarve te'vardhayanvāgbhirāśīrbhirabhipūjitāḥ | ciraṃjīva mahārāja rāmacandra raghūdvaha
kanyādānaṃ bhūmidānaṃ gajadānaṃ tathaiva ca | aśvadānaṃ svarṇadānaṃ tiladānaṃ samauktikam
annadānaṃ payodānamabhayadānamuttamam | ratnadānāni sarvāṇi viprebhyaścādiśanmahān
dehi dehi dhanaṃ dehi mā neti brūhi kasyācit | dadātvannaṃ dadātvannaṃ sarvabhogasamanvitam
itthaṃ prāvartata makho raghunāthasya dhīmataḥ | sa dakṣiṇo dvijavaraiḥ pūrṇaḥ sarvaśubhakriyaḥ
atha rāmānujo gatvā mātaraṃ praṇanāma ha | ājñāpayāśvarakṣārthameṣa gacchāmi śobhane
tvatkṛpāto ripukulaṃ jitvā śobhāsamanvitaḥ | āyāsyāmi mahārājairhayavaryasamanvitaḥ
putra gaccha mahāvīra śivāḥ panthāna eva te | sarvānripugaṇāñjitvā punarāgaccha sanmate

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तेteони
अनुज्ञाम्anujñāmдозволение
रघु-नाथस्यraghu-nāthasyaРагхунатхи
प्राप्यprāpyaполучив
मोदम्modamрадость
प्रपेदिरेprapedireобрели
चिर-कालम्cira-kālamдолгое время
साम्परायम्sāmparāyamбитвы
वाञ्छन्तःvāñchantaḥжелавшие
युद्ध-दुर्मदाःyuddha-durmadāḥнеистовые в бою
सन्नद्धाःsannaddhāḥснаряжённые
कवच-आद्यैःkavaca-ādyaiḥдоспехами и прочим
caи
तथाtathāтакже
शस्त्र-अस्त्र-वर्तनैःśastra-astra-vartanaiḥупражнениями в оружии и стрелах
ययुःyayuḥпошли
शत्रुघ्न-संवासम्śatrughna-saṃvāsamв жилище Шатругхны
सीता-पति-प्रणोदिताःsītā-pati-praṇoditāḥпосланные супругом Ситы
अथathaзатем
उक्तःuktaḥнаставленный
ऋषिणाṛṣiṇāмудрецом
रामःrāmaḥРама
विधिनाvidhināпо уставу
अपूजयत्apūjayatпочтил
क्रमात्kramātпо порядку
आचार्य-आदीन्ācārya-ādīnнаставника и прочих
ऋषीन्ṛṣīnмудрецов
सर्वान्sarvānвсех
यथा-उक्त-वर-दक्षिणैःyathā-ukta-vara-dakṣiṇaiḥпредписанными щедрыми дарами
आचार्यायācāryāyaнаставнику
ददौdadauдал
हस्तिनम्hastinamслона
षष्टि-हायनम्ṣaṣṭi-hāyanamшестидесятилетнего
हयम् एकम्hayam ekamодного коня
मनः-वेगम्manaḥ-vegamбыстрого как мысль
रत्न-माला-विभूषितम्ratna-mālā-vibhūṣitamукрашенного самоцветными гирляндами
पौरटम्pauraṭamзолотую
रथम् एकम्ratham ekamодну колесницу
मणि-रत्न-विभूषितम्maṇi-ratna-vibhūṣitamукрашенную самоцветами
चतुर्भिःcaturbhiḥчетырьмя
वाजिभिःvājibhiḥконями
युक्तम्yuktamзапряжённую
सर्व-उपस्कर-संयुतम्sarva-upaskara-saṃyutamсо всею утварью
मणिम् एकम्maṇim ekamодин самоцвет
तुtuже
प्रत्यक्षम्pratyakṣamявный
मुक्ता-फल-तुला-शतम्muktā-phala-tulā-śatamсто мер жемчуга
विद्रुमस्यvidrumasyaкоралла
तुलानाम्tulānāmмер
सहस्रम्sahasramтысячу
स्फुट-तेजसाम्sphuṭa-tejasāmярко сияющих
ग्रामम् एकम्grāmam ekamодну деревню
सु-सम्पन्नम्su-sampannamвесьма богатую
नाना-जन-समाकुलम्nānā-jana-samākulamполную разного народа
विचित्र-सस्य-निष्पन्नम्vicitra-sasya-niṣpannamизобильную разными хлебами
विविधैःvividhaiḥразными
मन्दिरैःmandiraiḥдомами
वृतम्vṛtamокружённую
ब्रह्मणेbrahmaṇeбрахману
अपिapiтакже
तथा एवtathā evaточно так же
अदात्adātдал
होत्रेhotreхотару
अध्वर्यवेadhvaryaveадхварью
ऋत्विग्भ्यःṛtvigbhyaḥжрецам
भूरिशःbhūriśaḥобильно
दत्त्वाdattvāдав
प्रणनामpraṇanāmaпоклонился
रघु-उत्तमःraghu-uttamaḥлучший из рода Рагху
सर्वेsarveвсе
तेteони
अवर्धयन्avardhayanвозвеличили
वाग्भिःvāgbhiḥречами
आशीर्भिःāśīrbhiḥблагословениями
अभिपूजिताःabhipūjitāḥпочтённые
चिरम् जीवciram jīvaживи долго
महा-राजmahā-rājaо великий царь
राम-चन्द्रrāma-candraо Рамачандра
रघु-उद्वहraghu-udvahaо потомок Рагху
कन्या-दानम्kanyā-dānamдар девы
भूमि-दानम्bhūmi-dānamдар земли
गज-दानम्gaja-dānamдар слона
अश्व-दानम्aśva-dānamдар коня
स्वर्ण-दानम्svarṇa-dānamдар золота
तिल-दानम्tila-dānamдар кунжута
स-मौक्तिकम्sa-mauktikamс жемчугом
अन्न-दानम्anna-dānamдар пищи
पयः-दानम्payaḥ-dānamдар молока
अभय-दानम्abhaya-dānamдар безопасности
उत्तमम्uttamamвысший
रत्न-दानानिratna-dānāniдары самоцветов
सर्वाणिsarvāṇiвсе
विप्रेभ्यःviprebhyaḥвипрам
आदिशत्ādiśatназначил
महान्mahānвеликий
देहि देहिdehi dehiдай, дай
धनम्dhanamбогатство
माне
न इतिna iti«нет»
ब्रूहिbrūhiговори
कस्याचित्kasyācitникому
ददातुdadātuпусть даст
अन्नम्annamпищу
सर्व-भोग-समन्वितम्sarva-bhoga-samanvitamсо всеми яствами
इत्थम्itthamтак
प्रावर्ततprāvartataначался
मखःmakhaḥобряд
धीमतःdhīmataḥмудрого
सःsaḥон
दक्षिणःdakṣiṇaḥсо щедрыми дарами
द्विज-वरैःdvija-varaiḥлучшими из дваждырождённых
पूर्णःpūrṇaḥполный
सर्व-शुभ-क्रियःsarva-śubha-kriyaḥсо всеми благими обрядами
राम-अनुजःrāma-anujaḥмладший брат Рамы
गत्वाgatvāпридя
मातरम्mātaramк матери
प्रणनाम हpraṇanāma haпоклонился
आज्ञापयājñāpayaдозволь
अश्व-रक्षा-अर्थम्aśva-rakṣā-arthamради охраны коня
एषःeṣaḥвот
गच्छामिgacchāmiиду
शोभनेśobhaneо прекрасная
त्वत्-कृपातःtvat-kṛpātaḥпо твоей милости
रिपु-कुलम्ripu-kulamрод врагов
जित्वाjitvāпобедив
शोभा-समन्वितःśobhā-samanvitaḥисполненный красы
आयास्यामिāyāsyāmiвернусь
महा-राजैःmahā-rājaiḥс великими царями
हय-वर्य-समन्वितःhaya-varya-samanvitaḥвместе с лучшим из коней
पुत्रputraсын
गच्छgacchaиди
महा-वीरmahā-vīraо великий герой
शिवाःśivāḥблагие
पन्थानःpanthānaḥпути
एवevaже
तेteтебе
सर्वान्sarvānвсех
रिपु-गणान्ripu-gaṇānсонмы врагов
पुनःpunaḥснова
आगच्छāgacchaприходи
सत्-मतेsat-mateо благомысленный
अनुवाद

«Они, получив дозволение Рагхунатхи, обрели радость — долгое время желавшие битвы, неистовые в бою. Снаряжённые доспехами и прочим, а также упражнениями в оружии и стрелах, пошли они в жилище Шатругхны, посланные супругом Ситы. Затем Рама, наставленный мудрецом, по уставу почтил по порядку наставника и всех прочих мудрецов предписанными щедрыми дарами. Наставнику Рама дал шестидесятилетнего слона, одного коня, быстрого как мысль, украшенного самоцветными гирляндами; и одну золотую колесницу, украшенную самоцветами, запряжённую четырьмя конями, со всею утварью; и один самоцвет — явный, — сто мер жемчуга и тысячу мер ярко сияющего коралла; и одну весьма богатую деревню, полную разного народа, изобильную разными хлебами, окружённую разными домами. Точно так же дал он и брахману, и хотару, и адхварью; обильно одарив жрецов, лучший из рода Рагху поклонился им. И все они, почтённые, возвеличили его речами и благословениями: „Живи долго, о великий царь, о Рамачандра, о потомок Рагху!“ Дар девы, дар земли, дар слона, а также дар коня, дар золота, дар кунжута с жемчугом, дар пищи, дар молока, высший дар безопасности и все дары самоцветов — всё это великий назначил випрам. „Дай, дай, дай богатство; никому не говори «нет»! Пусть даст пищу, пусть даст пищу со всеми яствами!“ Так начался обряд мудрого Рагхунатхи — со щедрыми дарами, полный лучшими из дваждырождённых, со всеми благими обрядами. Затем младший брат Рамы, придя к матери, поклонился ей: „Дозволь: вот я иду ради охраны коня, о прекрасная. По твоей милости, победив род врагов, я вернусь, исполненный красы, с великими царями и с лучшим из коней“. — „Иди, сын, о великий герой; благи да будут пути твои! Победив все сонмы врагов, приходи снова, о благомысленный.“»

संस्करण

3ecb400224ad · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:45 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से