शेष उवाच
शत्रुघ्नश्च्यवनस्याथ दृष्ट्वाचिन्त्यं तपोबलम् । प्रशशंस तपो ब्राह्मं सर्वलोकैकवन्दितम्
अहो पश्यत योगस्य सिद्धिं ब्राह्मणसत्तमे । यः क्षणादेव दुष्प्रापं तद्विमानमचीकरत्
क्व भोगसिद्धिर्महती मुनीनाममलात्मनाम् । क्व तपो बलहीनानां भोगेच्छामनुजात्मनाम्
इति स्वगतमाशंसञ्शत्रुघ्नश्च्यवनाश्रमे । क्षणं स्थित्वा जलं पीत्वा सुखसम्भोगमाप्तवान्
हयस्तस्याः पयोष्ण्याख्यनद्याः पुण्यजलात्मनः । पयः पीत्वा ययौ मार्गे वायुवेगगतिर्महान्
योधास्तन्निर्गमं दृष्ट्वा पृष्ठतोऽनुययुस्तदा । हस्तिभिः पत्तिभिः केचिद्रथैः केचन वाजिभिः
शत्रुघ्नोऽमात्यवर्येण सुमत्याख्येन संयुतः । पृष्ठतोऽनुजगामाशु रथेन हयशोभिना
गच्छन्वाजी पुरं प्राप्तो विमलाख्यस्य भूपतेः । रत्नतटाख्यं च जनैर्हृष्टपुष्टैः समाकुलम्
स सेवकादुपश्रुत्य रघुनाथहयोत्तमम् । पुरोऽन्तिके हि सम्प्राप्तं सर्वयोधसमन्वितम्
तदा गजानां सप्तत्या चन्द्रवर्णसमानया । अश्वानामयुतैः सार्धं रथानां काञ्चनत्विषाम्
सहस्रेण च संयुक्तः शत्रुघ्नं प्रति जग्मिवान् । शत्रुघ्नं स नमस्कृत्य सर्वान्प्राप्तान्महारथान्
वसुकोशं धनं सर्वं राज्यं तस्मै निवेद्य च । किंकरोमीति राजा तं जगाद पुरतः स्थितः
राजापि तं स्वीयपदे प्रणम्रं दोर्भ्यां दृढं सम्परिषस्वजे महान् । जगाम साकं तनये स्वराज्यं निक्षिप्य सर्वं बहुधन्विभिर्वृतः
रामचन्द्राभिधां श्रुत्वा सर्वे श्रुतिमनोहराम् । सर्वे प्रणम्य तं वाहं ददुर्वसु महाधनम्
राजानं पूजयित्वा तु शत्रुघ्नः परमया मुदा । सेनया सहितोऽगच्छद्वाजिनः पृष्ठतस्तदा
एवं स गच्छंस्तन्मार्गे पर्वताग्र्यं ददर्श ह । स्फाटिकैः कानकै रौप्यै राजितं प्रस्थराजिभिः
śatrughnaścyavanasyātha dṛṣṭvācintyaṃ tapobalam | praśaśaṃsa tapo brāhmaṃ sarvalokaikavanditam
aho paśyata yogasya siddhiṃ brāhmaṇasattame | yaḥ kṣaṇādeva duṣprāpaṃ tadvimānamacīkarat
kva bhogasiddhirmahatī munīnāmamalātmanām | kva tapo balahīnānāṃ bhogecchāmanujātmanām
iti svagatamāśaṃsañśatrughnaścyavanāśrame | kṣaṇaṃ sthitvā jalaṃ pītvā sukhasambhogamāptavān
hayastasyāḥ payoṣṇyākhyanadyāḥ puṇyajalātmanaḥ | payaḥ pītvā yayau mārge vāyuvegagatirmahān
yodhāstannirgamaṃ dṛṣṭvā pṛṣṭhato'nuyayustadā | hastibhiḥ pattibhiḥ kecidrathaiḥ kecana vājibhiḥ
śatrughno'mātyavaryeṇa sumatyākhyena saṃyutaḥ | pṛṣṭhato'nujagāmāśu rathena hayaśobhinā
gacchanvājī puraṃ prāpto vimalākhyasya bhūpateḥ | ratnataṭākhyaṃ ca janairhṛṣṭapuṣṭaiḥ samākulam
sa sevakādupaśrutya raghunāthahayottamam | puro'ntike hi samprāptaṃ sarvayodhasamanvitam
tadā gajānāṃ saptatyā candravarṇasamānayā | aśvānāmayutaiḥ sārdhaṃ rathānāṃ kāñcanatviṣām
sahasreṇa ca saṃyuktaḥ śatrughnaṃ prati jagmivān | śatrughnaṃ sa namaskṛtya sarvānprāptānmahārathān
vasukośaṃ dhanaṃ sarvaṃ rājyaṃ tasmai nivedya ca | kiṃkaromīti rājā taṃ jagāda purataḥ sthitaḥ
rājāpi taṃ svīyapade praṇamraṃ dorbhyāṃ dṛḍhaṃ sampariṣasvaje mahān | jagāma sākaṃ tanaye svarājyaṃ nikṣipya sarvaṃ bahudhanvibhirvṛtaḥ
rāmacandrābhidhāṃ śrutvā sarve śrutimanoharām | sarve praṇamya taṃ vāhaṃ dadurvasu mahādhanam
rājānaṃ pūjayitvā tu śatrughnaḥ paramayā mudā | senayā sahito'gacchadvājinaḥ pṛṣṭhatastadā
evaṃ sa gacchaṃstanmārge parvatāgryaṃ dadarśa ha | sphāṭikaiḥ kānakai raupyai rājitaṃ prastharājibhiḥ
«Затем Шатругхна, увидев непостижимую силу подвижничества Чьяваны, восхвалил брахманское подвижничество, чтимое всеми мирами: „О, взгляните на совершенство йоги в лучшем из брахманов, который в один лишь миг сотворил тот труднодостижимый дворец! Где великое достижение наслаждений у мудрецов, чистых душою, — и где подвижничество у бессильных людей, жаждущих наслаждений?“ Так хваля про себя, Шатругхна в обители Чьяваны пробыл миг, испил воды и обрёл отрадное вкушение. Конь, испив воды той реки по имени Пайошни, чья суть — святая вода, пошёл по пути, великий, с ходом, быстрым как ветер. Воины, увидев его выход, тогда последовали следом: иные на слонах, пешими, некоторые на колесницах, [иные] на конях. Шатругхна вместе с лучшим из советников по имени Сумати быстро последовал на колеснице, украшенной конями. Идя, конь достиг города владыки земли по имени Вимала, называемого Ратнатата, полного радостных и цветущих людей. Он, услышав от слуги, что лучший конь Рагхунатхи пришёл близ города со всеми воинами, — тогда с семьюдесятью слонами, цветом подобными луне, с десятками тысяч коней и с тысячею колесниц с золотым блеском пошёл к Шатругхне. Поклонившись Шатругхне и всем пришедшим великим колесничим, предложив ему казну, всё богатство и царство, царь, стоящий перед ним, сказал: „Что мне делать?“ Великий же [Шатругхна] крепко обнял обеими руками склонившегося к своим стопам; и тот пошёл вместе [с ним], возложив своё царство на сына, окружённый многими лучниками. Услышав имя Рамачандры, чарующее для слуха, все поклонились и дали тому коню добро и великое богатство. Почтив царя с высшею радостью, Шатругхна вместе с войском пошёл тогда следом за конём.»
22cfb6affa0d · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:45 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Шатругхна хвалит не мощь мудреца, а несоразмерность: у тех, кто ничего не ищет, всё есть, а у ищущих нет ничего. Второй царь ведёт себя как первый — отдаёт царство, ставит сына и идёт следом. Порядок этого похода уже виден: он не берёт, а собирает добровольцев.