पद्मपुराण
The Rule of Tilaka and Tulasī5.79.43-54
3078 / 5781
Linuxपन्ने पलटें
पद्मपुराण · 5.79.43-54
देवनागरी

अपराधसहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशं मया । तवाहमिति मां मत्वा क्षमस्व मधुसूदन
इति मन्त्रं समुच्चार्य प्रणमेद्दण्डवद्भुवि । अपराधसहस्राणि क्षमते सर्वदा हरिः
सायं प्रातर्द्विजातीनां श्रुत्युक्तमशनं तथा । विष्णुभक्तावशिष्टस्य दिनपापात्प्रमुच्यते
अन्नं ब्रह्मा रसो विष्णुः खादयेन्मां समुच्चरन् । एवं ज्ञात्वा तु यो भुङ्के सोऽन्नदोषैर्न लिप्यते
अलावुं वर्तुलाकारं मसूरं च सवल्कलम् । तालं शुक्लं च वृन्ताकं न खादेद्वैष्णवो नरः
वटाश्वत्थार्कपत्रेषु कुम्भीतिन्दुकपत्रयोः । कोविदारे कदम्बे च न खादेद्वैष्णवो नरः
श्रावणे वर्जयेच्छाकं दधि भाद्रपदे त्यजेत् । आश्विने मासि दुग्धं च कार्तिके चामिषं त्यजेत् । दग्धमन्नं तु जम्बीरं यद्विष्णोरनिवेदितम् । बीजपूरं च शाकं च प्रत्यक्षलवणं तथा
यदि दैवाच्च भुञ्जीत तदा तन्नाम संस्मरेत् । हैमन्तिकं सिता स्विन्नं धान्यं मुद्गास्तिला यवाः
कलापकङ्गनीवाराः शाकं च हिमलोचिका । कालशाकं च वास्तूकं मूलकं रक्तकेतरम्
लवणे सिन्धुसामुद्रे गव्ये च दधिसर्पिषी । पयोऽनुद्धतसारं च पनसाम्रहरीतकी
पिप्पलीजीरकं चैव नागरङ्गकतिन्तिडी । कदली लवली धात्री फलान्यगुडमैक्षवम्
अतैलपक्वं मुनयो हविष्यान्नं प्रचक्षते । तुलसीपत्रपुष्पाद्यैर्माल्यं वहति यो नरः

लिप्यंतरण (IAST)

aparādhasahasrāṇi kriyante'harniśaṃ mayā | tavāhamiti māṃ matvā kṣamasva madhusūdana
iti mantraṃ samuccārya praṇameddaṇḍavadbhuvi | aparādhasahasrāṇi kṣamate sarvadā hariḥ
sāyaṃ prātardvijātīnāṃ śrutyuktamaśanaṃ tathā | viṣṇubhaktāvaśiṣṭasya dinapāpātpramucyate
annaṃ brahmā raso viṣṇuḥ khādayenmāṃ samuccaran | evaṃ jñātvā tu yo bhuṅke so'nnadoṣairna lipyate
alāvuṃ vartulākāraṃ masūraṃ ca savalkalam | tālaṃ śuklaṃ ca vṛntākaṃ na khādedvaiṣṇavo naraḥ
vaṭāśvatthārkapatreṣu kumbhītindukapatrayoḥ | kovidāre kadambe ca na khādedvaiṣṇavo naraḥ
śrāvaṇe varjayecchākaṃ dadhi bhādrapade tyajet | āśvine māsi dugdhaṃ ca kārtike cāmiṣaṃ tyajet | dagdhamannaṃ tu jambīraṃ yadviṣṇoraniveditam | bījapūraṃ ca śākaṃ ca pratyakṣalavaṇaṃ tathā
yadi daivācca bhuñjīta tadā tannāma saṃsmaret | haimantikaṃ sitā svinnaṃ dhānyaṃ mudgāstilā yavāḥ
kalāpakaṅganīvārāḥ śākaṃ ca himalocikā | kālaśākaṃ ca vāstūkaṃ mūlakaṃ raktaketaram
lavaṇe sindhusāmudre gavye ca dadhisarpiṣī | payo'nuddhatasāraṃ ca panasāmraharītakī
pippalījīrakaṃ caiva nāgaraṅgakatintiḍī | kadalī lavalī dhātrī phalānyaguḍamaikṣavam
atailapakvaṃ munayo haviṣyānnaṃ pracakṣate | tulasīpatrapuṣpādyairmālyaṃ vahati yo naraḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अपराध-सहस्राणिaparādha-sahasrāṇiтысячи оскорблений
क्रियन्ते-अहः-निशम्-मयाkriyante-ahaḥ-niśam-mayāсовершаются мною день и ночь
तव-अहम्-इति-माम्-मत्वाtava-aham-iti-mām-matvāсочтя меня своим
क्षमस्व-मधुसूदनkṣamasva-madhusūdanaпрости, о Мадхусудана
इति-मन्त्रम्-समुच्चार्यiti-mantram-samuccāryaтак произнеся мантру
प्रणमेत्-दण्ड-वत्-भुविpraṇamet-daṇḍa-vat-bhuviда падёт ниц, как посох, наземь
अपराध-सहस्राणिaparādha-sahasrāṇiтысячи оскорблений
क्षमते-सर्वदा-हरिःkṣamate-sarvadā-hariḥвсегда прощает Хари
सायम्-प्रातः-द्विजातीनाम्sāyam-prātaḥ-dvijātīnāmвечером и утром у дваждырождённых
श्रुति-उक्तम्-अशनम्-तथाśruti-uktam-aśanam-tathāа также пища, указанная шрути
विष्णु-भक्त-अवशिष्टस्यviṣṇu-bhakta-avaśiṣṭasyaостатка от преданного Вишну
दिन-पापात्-प्रमुच्यतेdina-pāpāt-pramucyateот дневного греха освобождается
अन्नम्-ब्रह्मा-रसः-विष्णुःannam-brahmā-rasaḥ-viṣṇuḥпища — Брахма, вкус — Вишну
खादयेत्-माम्-समुच्चरन्khādayet-mām-samuccaranда питает меня, произнося
एवम्-ज्ञात्वा-तु-यः-भुङ्क्तेevam-jñātvā-tu-yaḥ-bhuṅkteтак познав, кто вкушает
सः-अन्न-दोषैः-न-लिप्यतेsaḥ-anna-doṣaiḥ-na-lipyateтот не мажется пороками пищи
अलावुम्-वर्तुल-आकारम्alāvum-vartula-ākāramтыкву круглого вида
मसूरम्-च-स-वल्कलम्masūram-ca-sa-valkalamи чечевицу в шелухе
तालम्-शुक्लम्-च-वृन्ताकम्tālam-śuklam-ca-vṛntākamпальмовый плод, белый баклажан
न-खादेत्-वैष्णवः-नरःna-khādet-vaiṣṇavaḥ-naraḥда не ест человек-вайшнав
वट-अश्वत्थ-अर्क-पत्रेषुvaṭa-aśvattha-arka-patreṣuна листьях ваты, ашваттхи, арки
कुम्भी-तिन्दुक-पत्रयोःkumbhī-tinduka-patrayoḥна листьях кумбхи и тиндуки
कोविदारे-कदम्बे-चkovidāre-kadambe-caи на ковидаре, и на кадамбе
न-खादेत्-वैष्णवः-नरःna-khādet-vaiṣṇavaḥ-naraḥда не ест человек-вайшнав
श्रावणे-वर्जयेत्-शाकम्śrāvaṇe-varjayet-śākamв шраване да избегает зелени
दधि-भाद्रपदे-त्यजेत्dadhi-bhādrapade-tyajetв бхадрападе да оставит простоквашу
आश्विने-मासि-दुग्धम्-चāśvine-māsi-dugdham-caи в месяце ашвине молоко
कार्तिके-च-आमिषम्-त्यजेत्kārtike-ca-āmiṣam-tyajetи в карттике да оставит мясное
दग्धम्-अन्नम्-तु-जम्बीरम्dagdham-annam-tu-jambīramпригоревшую же пищу, лимон
यत्-विष्णोः-अनिवेदितम्yat-viṣṇoḥ-aniveditamчто не поднесено Вишну
बीज-पूरम्-च-शाकम्-चbīja-pūram-ca-śākam-caи цитрон, и зелень
प्रत्यक्ष-लवणम्-तथाpratyakṣa-lavaṇam-tathāа также соль на виду
यदि-दैवात्-च-भुञ्जीतyadi-daivāt-ca-bhuñjītaесли же по судьбе вкусит
तदा-तत्-नाम-संस्मरेत्tadā-tat-nāma-saṃsmaretтогда да помянет его имя
हैमन्तिकम्-सिता-स्विन्नम्haimantikam-sitā-svinnamзимнее, сахар, варёное
धान्यम्-मुद्गाः-तिलाः-यवाःdhānyam-mudgāḥ-tilāḥ-yavāḥзерно, маш, кунжут, ячмень
कलाप-कङ्गु-नीवाराःkalāpa-kaṅgu-nīvārāḥкалапа, могар, дикий рис
शाकम्-च-हिमलोचिकाśākam-ca-himalocikāи зелень, и химелочика
काल-शाकम्-च-वास्तूकम्kāla-śākam-ca-vāstūkamи чёрная зелень, и марь
मूलकम्-रक्त-केतरम्mūlakam-rakta-ketaramредька, кроме красной
लवणे-सिन्धु-सामुद्रेlavaṇe-sindhu-sāmudreиз солей — каменная и морская
गव्ये-च-दधि-सर्पिषीgavye-ca-dadhi-sarpiṣīи коровьи простокваша и топлёное масло
पयः-अनुद्धत-सारम्-चpayaḥ-anuddhata-sāram-caи молоко, у коего не снята суть
पनस-आम्र-हरीतकीpanasa-āmra-harītakīджекфрут, манго, харитаки
पिप्पली-जीरकम्-च-एवpippalī-jīrakam-ca-evaи длинный перец, и тмин
नागरङ्गक-तिन्तिडीnāgaraṅgaka-tintiḍīапельсин, тамаринд
कदली-लवली-धात्रीkadalī-lavalī-dhātrīбанан, лавали, амалаки
फलानि-अगुडम्-ऐक्षवम्phalāni-aguḍam-aikṣavamплоды, без патоки, тростниковое
अतैल-पक्वम्-मुनयःataila-pakvam-munayaḥсваренное без масла, мудрецы
हविष्य-अन्नम्-प्रचक्षतेhaviṣya-annam-pracakṣateназывают жертвенной пищей
तुलसी-पत्र-पुष्प-आद्यैःtulasī-patra-puṣpa-ādyaiḥлистьями, цветами туласи и прочим
माल्यम्-वहति-यः-नरःmālyam-vahati-yaḥ-naraḥвенок носит какой человек
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
वैvaiпоистине
तथाtathāтакже
तत्tatто
इतिitiтак
अथathaзатем
caи
तुtuже
naне
एवevaже
वाили
अपिapiже
हिhiведь
अनुवाद

«„Тысячи оскорблений совершаются мною день и ночь; сочтя меня своим, прости, о Мадхусудана“ — так произнеся мантру, да падёт он ниц, как посох, наземь: тысячи оскорблений всегда прощает Хари. Вечером и утром у дваждырождённых — пища, указанная шрути; вкушающий остаток от преданного Вишну освобождается от дневного греха. „Пища — Брахма, вкус — Вишну; да питает он меня“ — так произнося: кто, так познав, вкушает, тот не мажется пороками пищи. Круглую тыкву, чечевицу в шелухе, пальмовый плод и белый баклажан да не ест человек-вайшнав. На листьях ваты, ашваттхи, арки, на листьях кумбхи и тиндуки, на ковидаре и на кадамбе да не ест человек-вайшнав. В шраване да избегает зелени, в бхадрападе да оставит простоквашу, в месяце ашвине — молоко, а в карттике да оставит мясное. Пригоревшую пищу, лимон, всё, что не поднесено Вишну, цитрон, зелень и соль на виду — если же по судьбе вкусит, тогда да помянет его имя. Зимнее, сахар, варёное, зерно, маш, кунжут, ячмень, калапа, могар, дикий рис, зелень и химелочика, чёрная зелень и марь, редька, кроме красной; из солей — каменная и морская; коровьи простокваша и топлёное масло, молоко, у коего не снята суть; джекфрут, манго, харитаки, длинный перец и тмин, апельсин, тамаринд, банан, лавали, амалаки — плоды, без патоки, тростниковое, сваренное без масла: мудрецы называют это жертвенной пищей. Какой человек носит венок из листьев, цветов туласи и прочего…»

संस्करण

ad6d5bacfbf7 · प्रकाशित 3 सित॰ 2026, 4:13:49 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से