रामायण
Министры Дашаратхи1.7.1-6
24 / 2464
रामायण · 1.7.1-6
देवनागरी

अष्टौ बभूवुर् वीरस्य तस्यामात्या यशस्विनः । शुचयश् चानुरक्ताश् च राजकृत्येषु नित्यशः ॥
धृष्टिर् जयन्तो विजयः सिद्धार्थो अर्थसाधकः । अशोको मन्त्रपालश् च सुमन्त्रश् चाष्टमो ऽभवत् ॥
ऋत्विजौ द्वाव् अभिमतौ तस्यास्ताम् ऋषिसत्तमौ । वसिष्ठो वामदेवश् च मन्त्रिणश् च तथापरे ॥
श्रीमन्तश् च महात्मानः शास्त्रज्ञा दृढविक्रमाः । कीर्तिमन्तः प्रणिहिता यथा वचनकारिणः ॥
तेजःक्षमायशःप्राप्ताः स्मितपूर्वाभिभाषिणः । क्रोधात् कामार्थहेतोर् वा न ब्रूयुर् अनृतं वचः ॥
तेषाम् अविदितं किं चित् स्वेषु नास्ति परेषु वा । क्रियमाणं कृतं वापि चारेणापि चिकीर्षितम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

aṣṭau babhūvur vīrasya tasyāmātyā yaśasvinaḥ | śucayaś cānuraktāś ca rājakṛtyeṣu nityaśaḥ ||
dhṛṣṭir jayanto vijayaḥ siddhārtho arthasādhakaḥ | aśoko mantrapālaś ca sumantraś cāṣṭamo 'bhavat ||
ṛtvijau dvāv abhimatau tasyāstām ṛṣisattamau | vasiṣṭho vāmadevaś ca mantriṇaś ca tathāpare ||
śrīmantaś ca mahātmānaḥ śāstrajñā dṛḍhavikramāḥ | kīrtimantaḥ praṇihitā yathā vacanakāriṇaḥ ||
tejaḥkṣamāyaśaḥprāptāḥ smitapūrvābhibhāṣiṇaḥ | krodhāt kāmārthahetor vā na brūyur anṛtaṃ vacaḥ ||
teṣām aviditaṃ kiṃ cit sveṣu nāsti pareṣu vā | kriyamāṇaṃ kṛtaṃ vāpi cāreṇāpi cikīrṣitam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अष्टौaṣṭauвосемь; числом восемь
बभूवुःbabhūvuḥбыли; существовали
वीरस्यvīrasyaгероя; доблестного царя
तस्यtasyaего; у него
अमात्याःamātyāḥминистры; советники
यशस्विनःyaśasvinaḥславные; прославленные
शुचयः चśucayaḥ caи чистые; и безупречные
अनुरक्ताः चanuraktāḥ caи преданные; и привязанные
राजकृत्येषुrājakṛtyeṣuв царских делах; в обязанностях правителя
नित्यशःnityaśaḥпостоянно; всегда
धृष्टिःdhṛṣṭiḥДхришти; министр Дхришти
जयन्तःjayantaḥДжаянта; министр Джаянта
विजयःvijayaḥВиджая; министр Виджая
सिद्धार्थःsiddhārthaḥСиддхартха; министр Сиддхартха
अर्थसाधकःarthasādhakaḥАртхасадхака; достигающий цели
अशोकःaśokaḥАшока; министр Ашока
मन्त्रपालः चmantrapālaḥ caи Мантрапала; и хранитель совета
सुमन्त्रः चsumantraḥ caи Сумантра; и советник Сумантра
अष्टमःaṣṭamaḥвосьмым; как восьмой
अभवत्abhavatбыл; стал
ऋत्विजौṛtvijauдва жреца; два ртвика
द्वौdvauдвое; два
अभिमतौabhimatauуважаемые; почитаемые
तस्यtasyaего; у него
आस्ताम्āstāmбыли; находились
ऋषिसत्तमौṛṣisattamauлучшие из риши; два превосходных мудреца
वसिष्ठःvasiṣṭhaḥВасиштха; мудрец Васиштха
वामदेवः चvāmadevaḥ caи Вамадева; и мудрец Вамадева
मन्त्रिणः चmantriṇaḥ caи советники; и министры
तथाtathāтакже; равным образом
अपरेapareдругие; остальные
श्रीमन्तः चśrīmantaḥ caи славные; и наделённые величием
महात्मानःmahātmānaḥвеликодушные; великие души
शास्त्रज्ञाःśāstrajñāḥзнающие шастры; сведущие в науках
दृढविक्रमाःdṛḍhavikramāḥтвёрдые в доблести; решительные в силе
कीर्तिमन्तःkīrtimantaḥобладающие славой; прославленные
प्रणिहिताःpraṇihitāḥвнимательные; собранные
यथा वचनकारिणःyathā vacanakāriṇaḥисполняющие сказанное как следует; действующие согласно указанию
तेजःक्षमायशःप्राप्ताःtejaḥkṣamāyaśaḥprāptāḥдостигшие блеска, терпения и славы; обладающие силой, выдержкой и доброй славой
स्मितपूर्व-अभिभाषिणःsmitapūrva-abhibhāṣiṇaḥговорящие сперва с улыбкой; начинающие речь мягкой улыбкой
क्रोधात्krodhātиз гнева; по гневу
कामार्थहेतोः वाkāmārthahetoḥ vāили ради желания и выгоды; или по причине камы и артхи
न ब्रूयुःna brūyuḥне говорили бы; не произнесли бы
अनृतम्anṛtamложное; неистинное
वचःvacaḥслово; речь
तेषाम्teṣāmих; для них
अविदितम्aviditamнеизвестное; неведомое
किं चित्kiṃ citчто-либо; ничто
स्वेषुsveṣuсреди своих; у своих людей
न अस्तिna astiне было; не существовало
परेषु वाpareṣu vāили среди чужих; или у противников
क्रियमाणम्kriyamāṇamделаемое; совершаемое
कृतम् वा अपिkṛtam vā apiили уже сделанное; или совершённое
चारेण अपिcāreṇa apiдаже через шпиона; посредством разведчика
चिकीर्षितम्cikīrṣitamнамереваемое; замышляемое
अनुवाद

У этого доблестного царя было восемь славных министров: они были чисты, преданны и постоянно заняты царскими делами. Это были Дхришти, Джаянта, Виджая, Сиддхартха, Артхасадхака, Ашока, Мантрапала и восьмой — Сумантра. У царя были также два почитаемых жреца, лучшие из риши, Васиштха и Вамадева, а также другие советники. Они были наделены величием, великодушны, знали шастры, были твёрды в доблести, прославлены, внимательны и действовали согласно указанию. Они обладали блеском, терпением и славой, начинали речь с улыбки и не сказали бы ложного слова ни из гнева, ни ради желания или выгоды. Для них не было ничего неизвестного ни среди своих, ни среди чужих: они знали сделанное, совершаемое и даже замышляемое через разведчиков.

संस्करण

c181e20d7841 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से