रामायण
Дашаратха решает совершить ашвамедху1.8.17-23
29 / 2464
रामायण · 1.8.17-23
देवनागरी

तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा चिन्तां प्रपत्स्यते । केनोपायेन वै शक्यम् इहानेतुं स वीर्यवान् ॥
ततो राजा विनिश्चित्य सह मन्त्रिभिर् आत्मवान् । पुरोहितम् अमात्यांश् च प्रेषयिष्यति सत्कृतान् ॥
ते तु राज्ञो वचः श्रुत्वा व्यथिता वनताननाः । न गच्छेम ऋषेर् भीता अनुनेष्यन्ति तं नृपम् ॥
वक्ष्यन्ति चिन्तयित्वा ते तस्योपायांश् च तान् क्षमान् । आनेष्यामो वयं विप्रं न च दोषो भविष्यति ॥
एवम् अङ्गाधिपेनैव गणिकाभिर् ऋषेः सुतः । आनीतो ऽवर्षयद् देवः शान्ता चास्मै प्रदीयते ॥
ऋष्यशृङ्गस् तु जामाता पुत्रांस् तव विधास्यति । सनत्कुमारकथितम् एतावद् व्याहृतं मया ॥
अथ हृष्टो दशरथः सुमन्त्रं प्रत्यभाषत । यथर्ष्यशृङ्गस् त्व् आनीतो विस्तरेण त्वयोच्यताम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā rājā cintāṃ prapatsyate | kenopāyena vai śakyam ihānetuṃ sa vīryavān ||
tato rājā viniścitya saha mantribhir ātmavān | purohitam amātyāṃś ca preṣayiṣyati satkṛtān ||
te tu rājño vacaḥ śrutvā vyathitā vanatānanāḥ | na gacchema ṛṣer bhītā anuneṣyanti taṃ nṛpam ||
vakṣyanti cintayitvā te tasyopāyāṃś ca tān kṣamān | āneṣyāmo vayaṃ vipraṃ na ca doṣo bhaviṣyati ||
evam aṅgādhipenaiva gaṇikābhir ṛṣeḥ sutaḥ | ānīto 'varṣayad devaḥ śāntā cāsmai pradīyate ||
ṛṣyaśṛṅgas tu jāmātā putrāṃs tava vidhāsyati | sanatkumārakathitam etāvad vyāhṛtaṃ mayā ||
atha hṛṣṭo daśarathaḥ sumantraṃ pratyabhāṣata | yatharṣyaśṛṅgas tv ānīto vistareṇa tvayocyatām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तेषाम् तुteṣām tuих же; этих
वचनम्vacanamслово; речь
श्रुत्वाśrutvāуслышав; выслушав
राजाrājāцарь; правитель
चिन्ताम्cintāmразмышление; заботу
प्रपत्स्यतेprapatsyateвойдёт; погрузится
केन उपायेनkena upāyenaкаким средством; каким способом
वैvaiименно; поистине
शक्यम्śakyamвозможно; можно
इह आनेतुम्iha ānetumпривести сюда; доставить сюда
सःsaḥон; тот
वीर्यवान्vīryavānмогущественный; обладающий силой
ततःtataḥзатем; после этого
राजाrājāцарь; правитель
विनिश्चित्यviniścityaрешив; определив
सह मन्त्रिभिःsaha mantribhiḥвместе с министрами; с советниками
आत्मवान्ātmavānвладеющий собой; собранный
पुरोहितम्purohitamпурохиту; домашнего жреца
अमात्यान् चamātyān caи министров; и советников
प्रेषयिष्यतिpreṣayiṣyatiпошлёт; отправит
सत्कृतान्satkṛtānпочтённых; оказав им честь
ते तुte tuони же; а они
राज्ञःrājñaḥцаря; правителя
वचःvacaḥслово; повеление
श्रुत्वाśrutvāуслышав; выслушав
व्यथिताःvyathitāḥвстревоженные; испуганные
वनताननाःvanatānanāḥс опущенными лицами; склонив лица
न गच्छेमna gacchemaмы не пойдём; не можем идти
ऋषेःṛṣeḥриши; мудреца
भीताःbhītāḥиспуганные; страшащиеся
अनुनेष्यन्तिanuneṣyantiбудут умолять; станут уговаривать
तम्tamтого; его
नृपम्nṛpamцаря; правителя
वक्ष्यन्तिvakṣyantiскажут; произнесут
चिन्तयित्वाcintayitvāобдумав; поразмыслив
तेteони; эти
तस्यtasyaего; для него
उपायान् चupāyān caи средства; и способы
तान्tānте; эти
क्षमान्kṣamānподходящие; допустимые
आनेष्यामःāneṣyāmaḥмы приведём; мы доставим
वयम्vayamмы; именно мы
विप्रम्vipramбрахмана; мудреца
न चna caи не; также не
दोषःdoṣaḥвина; ошибка
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет; возникнет
एवम्evamтак; таким образом
अङ्गाधिपेन एवaṅgādhipena evaименно владыкой Анги; царём Анги
गणिकाभिःgaṇikābhiḥс помощью куртизанок; женщинами-искусницами
ऋषेःṛṣeḥриши; мудреца
सुतःsutaḥсын; потомок
आनीतःānītaḥприведён; доставлен
अवर्षयत्avarṣayatпролил дождь; вызвал дождь
देवःdevaḥбог; небесный владыка
शान्ता चśāntā caи Шанта; также Шанта
अस्मैasmaiему; для него
प्रदीयतेpradīyateбудет отдана; выдаётся
ऋष्यशृङ्गः तुṛṣyaśṛṅgaḥ tuРишьяшринга же; а Ришьяшринга
जामाताjāmātāзять; муж дочери
पुत्रान्putrānсыновей; потомков
तवtavaтвоих; для тебя
विधास्यतिvidhāsyatiустроит; дарует
सनत्कुमारकथितम्sanatkumārakathitamрассказанное Санаткумарой; поведанное Санаткумарой
एतावत्etāvatстолько; это всё
व्याहृतम्vyāhṛtamпроизнесено; сказано
मयाmayāмной; от меня
अथathaзатем; после этого
हृष्टःhṛṣṭaḥобрадованный; радостный
दशरथःdaśarathaḥДашаратха; царь Дашаратха
सुमन्त्रम्sumantramСумантре; к Сумантре
प्रत्यभाषतpratyabhāṣataответил; сказал в ответ
यथाyathāкак; каким образом
ऋष्यशृङ्गः तुṛṣyaśṛṅgaḥ tuРишьяшринга же; а Ришьяшринга
आनीतःānītaḥбыл приведён; был доставлен
विस्तरेणvistareṇaподробно; в развёрнутом виде
त्वयाtvayāтобой; со стороны тебя
उच्यताम्ucyatāmпусть будет сказано; расскажи
अनुवाद

Сумантра рассказал далее: «Услышав их слова, царь Ромапада погрузится в размышление: “Каким способом можно привести сюда этого могущественного подвижника?” Затем, посоветовавшись с министрами, собранный царь окажет честь пурохиту и советникам и пошлёт их. Но они, услышав слово царя, испугаются, склонят лица и, страшась риши, станут умолять царя: “Мы не пойдём”. Обдумав подходящие средства, они скажут: “Мы приведём этого брахмана, и вины не будет”. Так, по велению владыки Анги, с помощью искусных женщин сын риши будет приведён; бог прольёт дождь, и Шанта будет отдана ему. Ришьяшринга, став твоим зятем, устроит рождение твоих сыновей. Таково всё, что было сказано Санаткумарой и теперь произнесено мной». Тогда обрадованный Дашаратха ответил Сумантре: «Расскажи подробно, как был приведён Ришьяшринга».

संस्करण

a7bab79b0594 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से