रामायण
Индра разделяет зародыш Дити1.45.8-14
197 / 2464
रामायण · 1.45.8-14
देवनागरी

गते तस्मिन् नरश्रेष्ठ दितिः परमहर्षिता । कुशप्लवनम् आसाद्य तपस् तेपे सुदारुणम् ॥
तपस् तस्यां हि कुर्वत्यां परिचर्यां चकार ह । सहस्राक्षो नरश्रेष्ठ परया गुणसंपदा ॥
अग्निं कुशान् काष्ठम् अपः फलं मूलं तथैव च । न्यवेदयत् सहस्राक्षो यच् चान्यद् अपि काङ्क्षितम् ॥
गात्रसंवाहनैश् चैव श्रमापनयनैस् तथा । शक्रः सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ॥
अथ वर्षसहस्रेतु दशोने रघु नन्दन । दितिः परमसंप्रीता सहस्राक्षम् अथाब्रवीत् ॥
तपश् चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर । अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ॥
तम् अहं त्वत्कृते पुत्र समाधास्ये जयोत्सुकम् । त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वरः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

gate tasmin naraśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā | kuśaplavanam āsādya tapas tepe sudāruṇam ||
tapas tasyāṃ hi kurvatyāṃ paricaryāṃ cakāra ha | sahasrākṣo naraśreṣṭha parayā guṇasaṃpadā ||
agniṃ kuśān kāṣṭham apaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca | nyavedayat sahasrākṣo yac cānyad api kāṅkṣitam ||
gātrasaṃvāhanaiś caiva śramāpanayanais tathā | śakraḥ sarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha ||
atha varṣasahasretu daśone raghu nandana | ditiḥ paramasaṃprītā sahasrākṣam athābravīt ||
tapaś carantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara | avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ ||
tam ahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam | trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गतेgateкогда ушёл; после ухода
तस्मिन्tasminтом; его
नरश्रेष्ठnaraśreṣṭhaо лучший из людей; о превосходный человек
दितिःditiḥДити; мать Дити
परमहर्षिताparamaharṣitāкрайне обрадованная; очень счастливая
कुशप्लवनम्kuśaplavanamКушаплавану; место Кушаплавана
आसाद्यāsādyaдостигнув; придя к
तपःtapaḥаскезу; подвиг
तेपेtepeсовершала; практиковала
सुदारुणम्sudāruṇamочень суровую; крайне тяжёлую
तपःtapaḥаскезу; подвиг
तस्याम्tasyāmею; у неё
हिhiведь; поистине
कुर्वत्याम्kurvatyāmсовершающей; практикующей
परिचर्याम्paricaryāmслужение; уход
चकारcakāraделал; совершал
haже; поистине
सहस्राक्षःsahasrākṣaḥТысячеокий; Индра
नरश्रेष्ठnaraśreṣṭhaо лучший из людей; о превосходный человек
परयाparayāвысшей; превосходной
गुणसंपदाguṇasaṃpadāполнотой качеств; совершенством достоинств
अग्निम्agnimогонь; Агни
कुशान्kuśānтраву куша; священные травы
काष्ठम्kāṣṭhamдрова; дерево
अपःapaḥводу; воды
फलम्phalamплоды; фрукты
मूलम्mūlamкоренья; корни
तथा एव चtathā eva caи также; точно так же
न्यवेदयत्nyavedayatподносил; предоставлял
सहस्राक्षःsahasrākṣaḥТысячеокий; Индра
यत् चyat caи что; что бы
अन्यत् अपिanyat apiи другое также; ещё что-либо
काङ्क्षितम्kāṅkṣitamжеланное; пожеланное
गात्रसंवाहनैः च एवgātrasaṃvāhanaiḥ ca evaи разминанием членов; массажем тела
श्रमापनयनैःśramāpanayanaiḥснятием усталости; устранением утомления
तथाtathāтакже; и
शक्रःśakraḥШакра; Индра
सर्वेषुsarveṣuво все; в каждом
कालेषुkāleṣuвремена; случаи
दितिम्ditimДити; матери Дити
परिचचारparicacāraслужил; ухаживал
अथathaзатем; после этого
वर्षसहस्रे तुvarṣasahasre tuкогда тысяча лет; тысячелетие же
दशोनेdaśoneбез десяти; недостающем десяти
रघुनन्दनraghunandanaо радость Рагху; потомок Рагху
दितिःditiḥДити; мать Дити
परमसंप्रीताparamasaṃprītāв высшей степени довольная; очень радостная
सहस्राक्षम्sahasrākṣamТысячеокому; Индре
अथathaзатем; тогда
अब्रवीत्abravītсказала; произнесла
तपःtapaḥаскезу; подвиг
चरन्त्याःcarantyāḥсовершающей; практикующей
वर्षाणिvarṣāṇiлет; годы
दशdaśaдесять; десяток
वीर्यवताम्vīryavatāmмогучих; доблестных
वरvaraо лучший; превосходный
अवशिष्टानिavaśiṣṭāniоставшиеся; остаётся
भद्रम् तेbhadram teблаго тебе; пусть будет тебе благо
भ्रातरम्bhrātaramбрата; твоего брата
द्रक्ष्यसेdrakṣyaseты увидишь; увидишь
ततःtataḥзатем; после этого
तम्tamего; того
अहम्ahamя; именно я
त्वत्कृतेtvatkṛteради тебя; для тебя
पुत्रputraо сын; дитя
समाधास्येsamādhāsyeустановлю; примирю
जयोत्सुकम्jayotsukamжелающего победы; рвущегося к победе
त्रैलोक्यविजयम्trailokyavijayamпобеду над тремя мирами; завоевание троемирия
पुत्रputraо сын; дитя
सहsahaвместе; совместно
भोक्ष्यसिbhokṣyasiты будешь наслаждаться; будешь владеть
विज्वरःvijvaraḥбез тревоги; свободный от жара
अनुवाद

О лучший из людей, когда Кашьяпа ушёл, Дити, очень обрадованная, пришла в Кушаплавану и стала совершать суровую аскезу. Пока она совершала подвиг, Тысячеокий, о лучший из людей, служил ей с превосходным совершенством качеств. Он приносил огонь, траву куша, дрова, воду, плоды, коренья и всё другое, чего она желала. Шакра во всякое время ухаживал за Дити, массируя её тело и снимая усталость. Когда до тысячи лет оставалось только десять, о радость Рагху, Дити, очень довольная, сказала Тысячеокому: «О лучший из могучих, благо тебе. Моей аскезе осталось десять лет; после этого ты увидишь своего брата. О сын, ради тебя я примирю его, хотя он будет жаждать победы; ты без тревоги будешь вместе с ним наслаждаться победой над тремя мирами».

संस्करण

4c0962c8623c · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से