रामायण
Васиштха готовит Раму к помазанию2.5.4-12
336 / 2464
रामायण · 2.5.4-12
देवनागरी

स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम् । तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेश मुनिसत्तमः ॥
तम् आगतम् ऋषिं रामस् त्वरन्न् इव ससंभ्रमः । मानयिष्यन् स मानार्हं निश्चक्राम निवेशनात् ॥
अभ्येत्य त्वरमाणश् च रथाभ्याशं मनीषिणः । ततो ऽवतारयाम् आस परिगृह्य रथात् स्वयम् ॥
स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा संभाष्याभिप्रसाद्य च । प्रियार्हं हर्षयन् रामम् इत्य् उवाच पुरोहितः ॥
प्रसन्नस् ते पिता राम यौवराज्यम् अवाप्स्यसि । उपवासं भवान् अद्य करोतु सह सीतया ॥
प्रातस् त्वाम् अभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः । पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा ॥
इत्य् उक्त्वा स तदा रामम् उपवासं यतव्रतम् । मन्त्रवत् कारयाम् आस वैदेह्या सहितं मुनिः ॥
ततो यथावद् रामेण स राज्ञो गुरुर् अर्चितः । अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात् ॥
सुहृद्भिस् तत्र रामो ऽपि तान् अनुज्ञाप्य सर्वशः । सभाजितो विवेशाथ तान् अनुज्ञाप्य सर्वशः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa rāmabhavanaṃ prāpya pāṇḍurābhraghanaprabham | tisraḥ kakṣyā rathenaiva viveśa munisattamaḥ ||
tam āgatam ṛṣiṃ rāmas tvarann iva sasaṃbhramaḥ | mānayiṣyan sa mānārhaṃ niścakrāma niveśanāt ||
abhyetya tvaramāṇaś ca rathābhyāśaṃ manīṣiṇaḥ | tato 'vatārayām āsa parigṛhya rathāt svayam ||
sa cainaṃ praśritaṃ dṛṣṭvā saṃbhāṣyābhiprasādya ca | priyārhaṃ harṣayan rāmam ity uvāca purohitaḥ ||
prasannas te pitā rāma yauvarājyam avāpsyasi | upavāsaṃ bhavān adya karotu saha sītayā ||
prātas tvām abhiṣektā hi yauvarājye narādhipaḥ | pitā daśarathaḥ prītyā yayātiṃ nahuṣo yathā ||
ity uktvā sa tadā rāmam upavāsaṃ yatavratam | mantravat kārayām āsa vaidehyā sahitaṃ muniḥ ||
tato yathāvad rāmeṇa sa rājño gurur arcitaḥ | abhyanujñāpya kākutsthaṃ yayau rāmaniveśanāt ||
suhṛdbhis tatra rāmo 'pi tān anujñāpya sarvaśaḥ | sabhājito viveśātha tān anujñāpya sarvaśaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सःsaḥон; Васиштха
रामभवनम्rāmabhavanamдом Рамы; дворец Рамы
प्राप्यprāpyaдостигнув; придя
पाण्डुराभ्रघनप्रभम्pāṇḍurābhraghanaprabhamсияющий как белое облако; подобный плотной белой туче
तिस्रःtisraḥтри; трое
कक्ष्याःkakṣyāḥдвора; помещения
रथेन एवrathena evaименно на колеснице; прямо на колеснице
विवेशviveśaвошёл; въехал
मुनिसत्तमःmunisattamaḥлучший из мудрецов; превосходный муни
तम्tamего; того
आगतम्āgatamпришедшего; прибывшего
ऋषिम्ṛṣimриши; мудреца
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
त्वरन् इवtvaran ivaсловно спеша; как бы торопясь
ससंभ्रमःsasaṃbhramaḥс почтительным волнением; с поспешной заботой
मानयिष्यन्mānayiṣyanжелая почтить; собираясь оказать честь
सःsaḥон; Рама
मानार्हम्mānārhamдостойного почтения; заслуживающего уважения
निश्चक्रामniścakrāmaвышел; вышел навстречу
निवेशनात्niveśanātиз дома; из жилища
अभ्येत्यabhyetyaподойдя; приблизившись
त्वरमाणःtvaramāṇaḥспеша; торопясь
caи; также
रथाभ्याशम्rathābhyāśamк колеснице; близ колесницы
मनीषिणःmanīṣiṇaḥмудреца; мыслителя
ततःtataḥзатем; после этого
अवतारयाम् आसavatārayām āsaпомог сойти; свел вниз
परिगृह्यparigṛhyaподдержав; взяв
रथात्rathātс колесницы; из колесницы
स्वयम्svayamсам; лично
सःsaḥон; Васиштха
caи; же
एनम्enamего; Раму
प्रश्रितम्praśritamсмиренного; почтительного
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев; заметив
संभाष्यsaṃbhāṣyaзаговорив; поприветствовав
अभिप्रसाद्यabhiprasādyaумилостивив; расположив
caи; также
प्रियार्हम्priyārhamдостойного любви; заслуживающего приятного
हर्षयन्harṣayanрадуя; ободряя
रामम्rāmamРаму; царевича Раму
इतिitiтак; таким образом
उवाचuvācaсказал; произнёс
पुरोहितःpurohitaḥпурохита; домашний жрец
प्रसन्नःprasannaḥдоволен; благосклонен
तेteтвой; к тебе
पिताpitāотец; царь-отец
रामrāmaо Рама; Рама
यौवराज्यम्yauvarājyamнаследную власть; сан ювараджи
अवाप्स्यसिavāpsyasiты получишь; обретёшь
उपवासम्upavāsamпост; обет воздержания
भवान्bhavānты; ваше благородие
अद्यadyaсегодня; ныне
करोतुkarotuпусть совершит; соверши
सहsahaвместе; совместно
सीतयाsītayāс Ситой; с Вайдехи
प्रातःprātaḥутром; на рассвете
त्वाम्tvāmтебя; вас
अभिषेक्ताabhiṣektāпомажет; посвятит
हिhiведь; ибо
यौवराज्येyauvarājyeв наследной власти; на сан ювараджи
नराधिपःnarādhipaḥвладыка людей; царь
पिताpitāотец; твой отец
दशरथःdaśarathaḥДашаратха; царь Дашаратха
प्रीत्याprītyāс любовью; с радостью
ययातिम्yayātimЯяти; царя Яяти
नहुषःnahuṣaḥНахуша; сын Нахуши
यथाyathāкак; подобно тому как
इतिitiтак; эти слова
उक्त्वाuktvāсказав; произнеся
सःsaḥон; Васиштха
तदाtadāтогда; в то время
रामम्rāmamРаме; Раму
उपवासम्upavāsamпост; обет воздержания
यतव्रतम्yatavratamсдержанный обетом; строго соблюдаемый
मन्त्रवत्mantravatс мантрами; согласно мантрам
कारयाम् आसkārayām āsaзаставил совершить; установил
वैदेह्याvaidehyāс Вайдехи; с Ситой
सहितम्sahitamвместе; соединённого
मुनिःmuniḥмуни; мудрец
ततःtataḥзатем; после этого
यथावत्yathāvatкак следует; надлежащим образом
रामेणrāmeṇaРамой; со стороны Рамы
सःsaḥон; тот
राज्ञःrājñaḥцаря; царский
गुरुःguruḥнаставник; гуру
अर्चितःarcitaḥпочтённый; принявший поклонение
अभ्यनुज्ञाप्यabhyanujñāpyaполучив разрешение; попросив отпуск
काकुत्स्थम्kākutsthamКакаутстху; Раму
ययौyayauпошёл; отправился
रामनिवेशनात्rāmaniveśanātиз дома Рамы; от жилища Рамы
सुहृद्भिःsuhṛdbhiḥдрузьями; близкими
तत्रtatraтам; в том месте
रामः अपिrāmaḥ apiи Рама; Рама же
तान्tānих; тех
अनुज्ञाप्यanujñāpyaотпустив с разрешением; попрощавшись
सर्वशःsarvaśaḥполностью; со всеми
सभाजितःsabhājitaḥпочтённый; удостоенный почестей
विवेशviveśaвошёл; удалился внутрь
अथathaзатем; после этого
तान्tānих; тех
अनुज्ञाप्यanujñāpyaотпустив; дав разрешение
सर्वशःsarvaśaḥполностью; всех
अनुवाद

Лучший из мудрецов достиг дома Рамы, сияющего как плотное белое облако, и прямо на колеснице въехал через три двора. Увидев прибывшего риши, Рама, словно спеша и с почтительным волнением, вышел из дома, желая почтить достойного почтения. Он торопливо подошёл к колеснице мудреца и сам, поддержав его, помог ему сойти. Васиштха, увидев Раму смиренным, поприветствовал его, расположил к себе и, радуя достойного любви царевича, сказал: «О Рама, твой отец доволен тобой; ты получишь сан наследника. Сегодня соверши пост вместе с Ситой. Утром владыка людей, твой отец Дашаратха, с любовью помажет тебя на наследную власть, как Нахуша помазал Яяти». Сказав это, мудрец с мантрами установил для Рамы строгий пост вместе с Вайдехи. Затем царский наставник был надлежащим образом почтён Рамой, получил разрешение Какаутстхи и ушёл из дома Рамы. Рама же, почтённый друзьями, попрощался со всеми и удалился внутрь.

संस्करण

1c953cfaa98e · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से