मन्थरा त्व् अभ्यसूय्यैनाम् उत्सृज्याभरणं च तत् । उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥
हर्षं किम् इदम् अस्थाने कृतवत्य् असि बालिशे । शोकसागरमध्यस्थम् आत्मानं नावबुध्यसे ॥
सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रो ऽभिषेक्ष्यते । यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥
प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम् । उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्वं कृताञ्जलिः ॥
हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः । अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास् ते भरतक्षये ॥
तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः । रामस्यैव गुणान् देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥
धर्मज्ञो गुरुभिर् दान्तः कृतज्ञः सत्यवाक् शुचिः । रामो राज्ञः सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यम् अतो ऽर्हति ॥
भ्रातॄन् भृत्यांश् च दीर्घायुः पितृवत् पालयिष्यति । संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥
भरतश् चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात् परम् । पितृपैतामहं राज्यम् अवाप्स्यति नरर्षभः ॥
सा त्वम् अभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे । भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे । कौसल्यातो ऽतिरिक्तं च स तु शुश्रूषते हि माम् ॥
कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता । दीर्घम् उष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥
mantharā tv abhyasūyyainām utsṛjyābharaṇaṃ ca tat | uvācedaṃ tato vākyaṃ kopaduḥkhasamanvitā ||
harṣaṃ kim idam asthāne kṛtavaty asi bāliśe | śokasāgaramadhyastham ātmānaṃ nāvabudhyase ||
subhagā khalu kausalyā yasyāḥ putro 'bhiṣekṣyate | yauvarājyena mahatā śvaḥ puṣyeṇa dvijottamaiḥ ||
prāptāṃ sumahatīṃ prītiṃ pratītāṃ tāṃ hatadviṣam | upasthāsyasi kausalyāṃ dāsīva tvaṃ kṛtāñjaliḥ ||
hṛṣṭāḥ khalu bhaviṣyanti rāmasya paramāḥ striyaḥ | aprahṛṣṭā bhaviṣyanti snuṣās te bharatakṣaye ||
tāṃ dṛṣṭvā paramaprītāṃ bruvantīṃ mantharāṃ tataḥ | rāmasyaiva guṇān devī kaikeyī praśaśaṃsa ha ||
dharmajño gurubhir dāntaḥ kṛtajñaḥ satyavāk śuciḥ | rāmo rājñaḥ suto jyeṣṭho yauvarājyam ato 'rhati ||
bhrātṝn bhṛtyāṃś ca dīrghāyuḥ pitṛvat pālayiṣyati | saṃtapyase kathaṃ kubje śrutvā rāmābhiṣecanam ||
bharataś cāpi rāmasya dhruvaṃ varṣaśatāt param | pitṛpaitāmahaṃ rājyam avāpsyati nararṣabhaḥ ||
sā tvam abhyudaye prāpte vartamāne ca manthare | bhaviṣyati ca kalyāṇe kimarthaṃ paritapyase | kausalyāto 'tiriktaṃ ca sa tu śuśrūṣate hi mām ||
kaikeyyā vacanaṃ śrutvā mantharā bhṛśaduḥkhitā | dīrgham uṣṇaṃ viniḥśvasya kaikeyīm idam abravīt ||
Мантхара, вознегодовав на неё, отбросила украшение и, исполненная гнева и горя, сказала: «О наивная, зачем ты проявила радость не к месту? Ты не понимаешь, что находишься посреди океана скорби. Поистине счастлива Каушалья, чей сын завтра при Пушье будет помазан лучшими брахманами на великую наследную власть. Ты же, сложив ладони, будешь служить Каушалье, как служанка, когда она обретёт огромную радость, уверенность и избавление от соперниц. Главные женщины Рамы будут радоваться, а твои невестки будут омрачены, когда Бхарата погибнет». Увидев, что Мантхара говорит так, а сама она всё ещё очень довольна, царица Кайкейи стала восхвалять качества Рамы: «Рама знает дхарму, обуздан старшими, благодарен, правдив и чист. Он старший сын царя, поэтому достоин наследной власти. Да живёт он долго: он будет заботиться о братьях и слугах по-отцовски. Почему ты мучаешься, горбунья, услышав о помазании Рамы? Несомненно, и Бхарата, лучший из людей, после долгих лет получит наследственное царство Рамы. О Мантхара, когда уже наступает благо, когда оно есть сейчас и будет в будущем, зачем ты мучаешься? Ведь Рама служит мне даже больше, чем Каушалье». Услышав слова Кайкейи, Мантхара, глубоко огорчённая, тяжело и горячо вздохнула и снова заговорила.
ef49a85af809 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Кайкейи ещё ясно видит Раму: он праведен, благодарен, чист и заботится о ней. Мантхара же пытается заставить её смотреть не на качества Рамы, а на воображаемую потерю статуса.