त्यज शोकं च मोहं च संभ्रमं दुःखजं तथा । व्यवधूय च संतापं वने वत्स्यति राघवः ॥
लक्ष्मणश् चापि रामस्य पादौ परिचरन् वने । आराधयति धर्मज्ञः परलोकं जितेन्द्रियः ॥
विजने ऽपि वने सीता वासं प्राप्य गृहेष्व् इव । विस्रम्भं लभते ऽभीता रामे संन्यस्त मानसा ॥
नास्या दैन्यं कृतं किं चित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये । उचितेव प्रवासानां वैदेही प्रतिभाति मा ॥
नगरोपवनं गत्वा यथा स्म रमते पुरा । तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि ॥
बालेव रमते सीता बालचन्द्रनिभानना । रामा रामे ह्य् अदीनात्मा विजने ऽपि वने सती ॥
तद्गतं हृदयं ह्य् अस्यास् तद् अधीनं च जीवितम् । अयोध्यापि भवेत् तस्या राम हीना तथा वनम् ॥
पथि पृच्छति वैदेही ग्रामांश् च नगराणि च । गतिं दृष्ट्वा नदीनां च पादपान् विविधान् अपि ॥
अध्वना वात वेगेन संभ्रमेणातपेन च । न हि गच्छति वैदेह्याश् चन्द्रांशुसदृशी प्रभा ॥
सदृशं शतपत्रस्य पूर्णचन्द्रोपमप्रभम् । वदनं तद्वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥
अलक्तरसरक्ताभाव् अलक्तरसवर्जितौ । अद्यापि चरणौ तस्याः पद्मकोशसमप्रभौ ॥
नूपुरोद्घुष्टहेलेव खेलं गच्छति भामिनी । इदानीम् अपि वैदेही तद्रागा न्यस्तभूषणा ॥
गजं वा वीक्ष्य सिंहं वा व्याघ्रं वा वनम् आश्रिता । नाहारयति संत्रासं बाहू रामस्य संश्रिता ॥
न शोच्यास् ते न चात्मा ते शोच्यो नापि जनाधिपः । इदं हि चरितं लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥
tyaja śokaṃ ca mohaṃ ca saṃbhramaṃ duḥkhajaṃ tathā | vyavadhūya ca saṃtāpaṃ vane vatsyati rāghavaḥ ||
lakṣmaṇaś cāpi rāmasya pādau paricaran vane | ārādhayati dharmajñaḥ paralokaṃ jitendriyaḥ ||
vijane 'pi vane sītā vāsaṃ prāpya gṛheṣv iva | visrambhaṃ labhate 'bhītā rāme saṃnyasta mānasā ||
nāsyā dainyaṃ kṛtaṃ kiṃ cit susūkṣmam api lakṣaye | uciteva pravāsānāṃ vaidehī pratibhāti mā ||
nagaropavanaṃ gatvā yathā sma ramate purā | tathaiva ramate sītā nirjaneṣu vaneṣv api ||
bāleva ramate sītā bālacandranibhānanā | rāmā rāme hy adīnātmā vijane 'pi vane satī ||
tadgataṃ hṛdayaṃ hy asyās tad adhīnaṃ ca jīvitam | ayodhyāpi bhavet tasyā rāma hīnā tathā vanam ||
pathi pṛcchati vaidehī grāmāṃś ca nagarāṇi ca | gatiṃ dṛṣṭvā nadīnāṃ ca pādapān vividhān api ||
adhvanā vāta vegena saṃbhrameṇātapena ca | na hi gacchati vaidehyāś candrāṃśusadṛśī prabhā ||
sadṛśaṃ śatapatrasya pūrṇacandropamaprabham | vadanaṃ tadvadānyāyā vaidehyā na vikampate ||
alaktarasaraktābhāv alaktarasavarjitau | adyāpi caraṇau tasyāḥ padmakośasamaprabhau ||
nūpurodghuṣṭaheleva khelaṃ gacchati bhāminī | idānīm api vaidehī tadrāgā nyastabhūṣaṇā ||
gajaṃ vā vīkṣya siṃhaṃ vā vyāghraṃ vā vanam āśritā | nāhārayati saṃtrāsaṃ bāhū rāmasya saṃśritā ||
na śocyās te na cātmā te śocyo nāpi janādhipaḥ | idaṃ hi caritaṃ loke pratiṣṭhāsyati śāśvatam ||
«Оставь скорбь, помрачение и смятение, рождённое горем. Стряхнув внутреннее мучение, Рагхава будет жить в лесу. Лакшмана же, знающий дхарму и владеющий собой, служа стопам Рамы в лесу, достигает будущего блага. Даже в безлюдном лесу Сита, обретя жилище, чувствует себя как дома: она бесстрашна, потому что положила своё сердце в Раму. Я не заметил в ней ни малейшего уныния; Вайдехи кажется мне словно привыкшей к странствиям. Как прежде она радовалась, приходя в городской сад, так же Сита радуется даже в безлюдных лесах. Сита, чьё лицо подобно юной луне, радуется как девочка; прекрасная и верная, она не унывает даже в уединённом лесу, ведь она с Рамой. Её сердце пребывает в нём, и сама её жизнь зависит от него; даже Айодхья без Рамы была бы для неё таким же лесом. В пути Вайдехи расспрашивает о деревнях и городах, о течении рек и разных деревьях. Ни дорога, ни порывы ветра, ни тревога, ни солнечный зной не лишают Вайдехи сияния, подобного лунному лучу. Лицо этой благородной Ситы, подобное лотосу и сияющее как полная луна, не меняется. Её стопы, хоть теперь и лишены алактовой краски, по-прежнему сияют, словно бутоны лотоса. Даже без украшений Вайдехи идёт той же лёгкой походкой, будто слышится игра звенящих ножных браслетов. Живя в лесу, она не допускает страха, увидев слона, льва или тигра, потому что укрыта в объятиях Рамы. Не следует скорбеть о них; не следует скорбеть тебе самой, и не следует скорбеть владыке людей. Ведь это деяние утвердится в мире навечно».
ef4696c6eefd · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Сумантра утешает Каусалью не отрицанием боли, а свидетельством: Рама, Сита и Лакшмана не сломлены. Особенно Сита показывает, что подлинная опора не во дворце, а в преданном сердце, полностью отданном Раме.