रामायण
Бхарата клянётся в невиновности перед Каушальей2.69.6-11
615 / 2464
रामायण · 2.69.6-11
देवनागरी

भरतं प्रत्युवाचेदं कौसल्या भृशदुःखिता । इदं ते राज्यकामस्य राज्यं प्राप्तम् अकण्टकम् । संप्राप्तं बत कैकेय्या शीघ्रं क्रूरेण कर्मणा ॥
प्रस्थाप्य चीरवसनं पुत्रं मे वनवासिनम् । कैकेयी कं गुणं तत्र पश्यति क्रूरदर्शिनी ॥
क्षिप्रं माम् अपि कैकेयी प्रस्थापयितुम् अर्हति । हिरण्यनाभो यत्रास्ते सुतो मे सुमहायशाः ॥
अथ वा स्वयम् एवाहं सुमित्रानुचरा सुखम् । अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥
कामं वा स्वयम् एवाद्य तत्र मां नेतुम् अर्हसि । यत्रासौ पुरुषव्याघ्रस् तप्यते मे तपः सुतः ॥
इदं हि तव विस्तीर्णं धनधान्यसमाचितम् । हस्त्यश्वरथसंपूर्णं राज्यं निर्यातितं तया ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bharataṃ pratyuvācedaṃ kausalyā bhṛśaduḥkhitā | idaṃ te rājyakāmasya rājyaṃ prāptam akaṇṭakam | saṃprāptaṃ bata kaikeyyā śīghraṃ krūreṇa karmaṇā ||
prasthāpya cīravasanaṃ putraṃ me vanavāsinam | kaikeyī kaṃ guṇaṃ tatra paśyati krūradarśinī ||
kṣipraṃ mām api kaikeyī prasthāpayitum arhati | hiraṇyanābho yatrāste suto me sumahāyaśāḥ ||
atha vā svayam evāhaṃ sumitrānucarā sukham | agnihotraṃ puraskṛtya prasthāsye yatra rāghavaḥ ||
kāmaṃ vā svayam evādya tatra māṃ netum arhasi | yatrāsau puruṣavyāghras tapyate me tapaḥ sutaḥ ||
idaṃ hi tava vistīrṇaṃ dhanadhānyasamācitam | hastyaśvarathasaṃpūrṇaṃ rājyaṃ niryātitaṃ tayā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भरतंbharataṃБхарате; к Бхарате
प्रत्युवाचpratyuvācaсказала в ответ; обратилась
इदम्idamэто; такое
कौसल्याkausalyāКаушалья; царица Каушалья
भृश-दुःखिताbhṛśa-duḥkhitāсильно опечаленная; крайне страдающая
इदंidaṃэто; вот это
तेteтвоё; для тебя
राज्य-कामस्यrājya-kāmasyaжелающего царства; стремящегося к власти
राज्यंrājyaṃцарство; царская власть
प्राप्तम्prāptamполучено; достигнуто
अकण्टकम्akaṇṭakamбез терний; без препятствий
संप्राप्तंsaṃprāptaṃдобыто; получено
बतbataувы; о горе
कैकेय्याkaikeyyāКайкейи; царицей Кайкейи
शीघ्रम्śīghramбыстро; скоро
क्रूरेण कर्मणाkrūreṇa karmaṇāжестоким делом; свирепым поступком
प्रस्थाप्यprasthāpyaотправив; послав
चीरवसनंcīravasanaṃодетого в лыко; носящего лубяную одежду
पुत्रं मेputraṃ meмоего сына; сына моего
वनवासिनम्vanavāsinamжителем леса; живущим в лесу
कैकेयीkaikeyīКайкейи; царица Кайкейи
कंkaṃкакое; какую
गुणंguṇaṃдостоинство; выгоду
तत्रtatraтам; в этом
पश्यतिpaśyatiвидит; усматривает
क्रूर-दर्शिनीkrūra-darśinīжестокая взглядом; видящая жестоко
क्षिप्रंkṣipraṃбыстро; скорее
माम् अपिmām apiи меня; меня также
कैकेयीkaikeyīКайкейи; царица Кайкейи
प्रस्थापयितुम्prasthāpayitumотправить; выслать
अर्हतिarhatiдолжна; может
हिरण्य-नाभःhiraṇya-nābhaḥзлатопупый; сияющий как золото
यत्रyatraгде; туда где
आस्तेāsteнаходится; пребывает
सुतः मेsutaḥ meмой сын; сын мой
सुमहायशाःsumahāyaśāḥвесьма славный; с великой славой
अथ वाatha vāили же; а если
स्वयम् एवsvayam evaсама именно; сама лично
अहम्ahamя; я сама
सुमित्रा-अनुचराsumitrā-anucarāс Сумитрой как спутницей; сопровождаемая Сумитрой
सुखम्sukhamлегко; спокойно
अग्निहोत्रंagnihotraṃсвященный огонь; агнихотру
पुरस्कृत्यpuraskṛtyaпоставив впереди; взяв перед собой
प्रस्थास्येprasthāsyeотправлюсь; уйду
यत्रyatraтуда где; где
राघवःrāghavaḥРагхава; Рама
कामं वाkāmaṃ vāили, если хочешь; лучше же
स्वयम् एवsvayam evaсам именно; лично
अद्यadyaсегодня; теперь
तत्रtatraтуда; в то место
मांmāṃменя; ко мне
नेतुम् अर्हसिnetum arhasiдолжен отвести; можешь привести
यत्रyatraгде; там где
असौasauтот; этот Рама
पुरुषव्याघ्रःpuruṣavyāghraḥтигр среди людей; лучший из мужей
तप्यतेtapyateсовершает; изнуряется
मेmeмой; у меня
तपःtapaḥподвижничество; аскезу
सुतःsutaḥсын; дитя
इदं हिidaṃ hiведь это; поистине это
तवtavaтвоё; для тебя
विस्तीर्णंvistīrṇaṃпросторное; обширное
धन-धान्य-समाचितम्dhana-dhānya-samācitamнаполненное богатством и зерном; полное имущества и хлеба
हस्ति-अश्व-रथ-संपूर्णंhasti-aśva-ratha-saṃpūrṇaṃполное слонов, коней и колесниц; наполненное войском
राज्यंrājyaṃцарство; царская власть
निर्यातितंniryātitaṃпередано; выдано
तयाtayāею; той Кайкейи
अनुवाद

Сильно страдающая Каушалья сказала Бхарате: «Вот царство для тебя, желавшего власти: оно получено без препятствий. Увы, Кайкейи быстро добыла его жестоким делом. Отправив моего сына, одетого в лыко, жить в лесу, какую выгоду видит в этом жестокая Кайкейи? Пусть она скорее отправит и меня туда, где пребывает мой златосияющий, великославный сын. Или я сама, сопровождаемая Сумитрой, взяв перед собой священный огонь, спокойно отправлюсь туда, где Рагхава. А если хочешь, ты сам сегодня отведи меня туда, где мой сын, тигр среди людей, совершает подвижничество. Ведь это обширное царство, полное богатства, зерна, слонов, коней и колесниц, передано тебе ею».

संस्करण

22c76ccd7ce9 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से