रामायण
Войско Бхараты переправляется через Гангу2.83.16-22
678 / 2464
रामायण · 2.83.16-22
देवनागरी

पताकिन्यस् तु ता नावः स्वयं दाशैर् अधिष्ठिताः । वहन्त्यो जनम् आरूढं तदा संपेतुर् आशुगाः ॥
नारीणाम् अभिपूर्णास् तु काश् चित् काश् चित् तु वाजिनाम् । कश् चित् तत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥
ताः स्म गत्वा परं तीरम् अवरोप्य च तं जनम् । निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥
सवैजयन्तास् तु गजा गजारोहैः प्रचोदिताः । तरन्तः स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥
नावश् चारुरुहुस् त्व् अन्ये प्लवैस् तेरुस् तथापरे । अन्ये कुम्भघटैस् तेरुर् अन्ये तेरुश् च बाहुभिः ॥
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैः संतारिता स्वयम् । मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनम् उत्तमम् ॥
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा; निवेशयित्वा च यथोपजोषम् । द्रष्टुं भरद्वाजम् ऋषिप्रवर्यम्; ऋत्विग् वृतः सन् भरतः प्रतस्थे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

patākinyas tu tā nāvaḥ svayaṃ dāśair adhiṣṭhitāḥ | vahantyo janam ārūḍhaṃ tadā saṃpetur āśugāḥ ||
nārīṇām abhipūrṇās tu kāś cit kāś cit tu vājinām | kaś cit tatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam ||
tāḥ sma gatvā paraṃ tīram avaropya ca taṃ janam | nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ ||
savaijayantās tu gajā gajārohaiḥ pracoditāḥ | tarantaḥ sma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ ||
nāvaś cāruruhus tv anye plavais terus tathāpare | anye kumbhaghaṭais terur anye teruś ca bāhubhiḥ ||
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaiḥ saṃtāritā svayam | maitre muhūrte prayayau prayāgavanam uttamam ||
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā; niveśayitvā ca yathopajoṣam | draṣṭuṃ bharadvājam ṛṣipravaryam; ṛtvig vṛtaḥ san bharataḥ pratasthe ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पताकिन्यःpatākinyaḥсо знамёнами; украшенные флагами
तुtuже; а
ताःtāḥте; эти
नावःnāvaḥлодки; суда
स्वयंsvayaṃсами; непосредственно
दाशैःdāśaiḥлодочниками; нишадцами
अधिष्ठिताःadhiṣṭhitāḥуправляемые; занятые
वहन्त्यःvahantyaḥнесущие; перевозящие
जनम्janamлюдей; народ
आरूढंārūḍhaṃвзошедших; погруженных на борт
तदाtadāтогда; в то время
संपेतुःsaṃpetuḥустремились; помчались
आशुगाःāśugāḥбыстроходные; стремительные
नारीणाम्nārīṇāmженщинами; женщин
अभिपूर्णाःabhipūrṇāḥнаполненные; полные
तुtuже; а
काः चित्kāḥ citнекоторые; какие-то
काः चित् तुkāḥ cit tuа некоторые; иные же
वाजिनाम्vājināmконями; лошадьми
कः चित्kaḥ citнекоторые; какой-то вид
तत्रtatraтам; на том месте
वहन्ति स्मvahanti smaперевозили; несли
यान-युग्यंyāna-yugyaṃупряжные повозки; тягловые экипажи
महा-धनम्mahā-dhanamбольшое имущество; великое богатство
ताः स्मtāḥ smaте же; эти
गत्वाgatvāдойдя; добравшись
परं तीरम्paraṃ tīramдо дальнего берега; к противоположному берегу
अवरोप्य चavaropya caи высадив; и спустив
तंtaṃтот; этот
जनम्janamнарод; людей
निवृत्ताःnivṛttāḥвернувшиеся; возвращались
काण्ड-चित्राणिkāṇḍa-citrāṇiразноцветные жерди; пёстрые шесты
क्रियन्तेkriyanteделаются; используются
दाश-बन्धुभिःdāśa-bandhubhiḥродичами лодочников; сородичами нишадов
स-वैजयन्ताःsa-vaijayantāḥс победными знамёнами; со стягами
तुtuже; а
गजाःgajāḥслоны; боевые слоны
गज-आरोहैःgaja-ārohaiḥпогонщиками слонов; наездниками слонов
प्रचोदिताःpracoditāḥпобуждаемые; погоняемые
तरन्तः स्मtarantaḥ smaпереправлялись; переплывали
प्रकाशन्तेprakāśanteказались; сияли
स-ध्वजाः इवsa-dhvajāḥ ivaкак со знамёнами; словно украшенные флагами
पर्वताःparvatāḥгоры; скалы
नावःnāvaḥна лодки; на суда
caи; также
आरुहुःāruhuḥподнимались; взбирались
तुtuже; а
अन्येanyeдругие; иные
प्लवैःplavaiḥна плотах; плавучими средствами
तेरुःteruḥпереправились; переплыли
तथाtathāтак же; равно
अपरेapareдругие; прочие
अन्येanyeдругие; иные
कुम्भ-घटैःkumbha-ghaṭaiḥна кувшинах и горшках; с помощью сосудов
तेरुःteruḥпереплыли; переправились
अन्येanyeдругие; иные
तेरुः चteruḥ caи переплыли; переправились также
बाहुभिःbāhubhiḥруками; с помощью рук
साта; эта
पुण्याpuṇyāсвященная; благочестивая
ध्वजिनीdhvajinīвойско со знамёнами; знаменная армия
गङ्गांgaṅgāṃГангу; через Гангу
दाशैःdāśaiḥлодочниками; нишадцами
संतारिताsaṃtāritāпереправленная; перевезённая
स्वयम्svayamсамими; непосредственно
मैत्रेmaitreв благоприятный; в дружественный
मुहूर्तेmuhūrteмухурту; час
प्रययौprayayauотправилась; двинулась
प्रयाग-वनम्prayāga-vanamк лесу Праяги; в лес у Праяги
उत्तमम्uttamamпревосходному; лучшему
आश्वासयित्वा चāśvāsayitvā caи успокоив; дав отдохнуть
चमूंcamūṃвойско; армию
महात्माmahātmāвеликодушный; великий душой
निवेशयित्वा चniveśayitvā caи разместив; расположив лагерем
यथा-उपजोषम्yathā-upajoṣamкак было удобно; по желанию
द्रष्टुंdraṣṭuṃчтобы увидеть; для встречи
भरद्वाजम्bharadvājamБхарадваджу; мудреца Бхарадваджу
ऋषि-प्रवर्यम्ṛṣi-pravaryamлучшего из риши; превосходного мудреца
ऋत्विग्-वृतःṛtvig-vṛtaḥокружённый жрецами; сопровождаемый ритвиками
सन्sanбудучи; находясь
भरतःbharataḥБхарата; царевич Бхарата
प्रतस्थेpratastheотправился; выступил
अनुवाद

Украшенные флагами лодки, управляемые самими лодочниками, быстро понесли поднявшихся на них людей. Одни были наполнены женщинами, другие — конями, а некоторые перевозили упряжные повозки и большое имущество. Достигнув противоположного берега и высадив людей, лодки возвращались; сородичи лодочников использовали пёстрые шесты. Слоны с победными знамёнами, погоняемые наездниками, переправляясь, казались горами со стягами. Одни взбирались на лодки, другие переправлялись на плотах, иные — с помощью кувшинов и горшков, а другие переплывали руками. Так священное войско со знамёнами было переправлено через Гангу самими лодочниками и в благоприятный мухурт отправилось к превосходному лесу Праяги. Великодушный Бхарата успокоил войско, разместил его как было удобно и, окружённый жрецами, выступил, чтобы увидеть Бхарадваджу, лучшего из риши.

संस्करण

1276681037ab · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से