आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर् ब्राह्मणोत्तमः । उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतम् इदं वचः ॥
साधु राघव मा भूत् ते बुद्धिर् एवं निरर्थका । प्राकृतस्य नरस्येव आर्य बुद्धेस् तपस्विनः ॥
कः कस्य पुरुषो बन्धुः किम् आप्यं कस्य केन चित् । यद् एको जायते जन्तुर् एक एव विनश्यति ॥
तस्मान् माता पिता चेति राम सज्जेत यो नरः । उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति काचिद् धि कस्य चित् ॥
यथा ग्रामान्तरं गच्छन् नरः कश् चित् क्व चिद् वसेत् । उत्सृज्य च तम् आवासं प्रतिष्ठेतापरे ऽहनि ॥
एवम् एव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु । आवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः ॥
पित्र्यं राज्यं समुत्सृज्य स नार्हति नरोत्तम । आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम् ॥
समृद्धायाम् अयोध्यायाम् आत्मानम् अभिषेचय । एकवेणीधरा हि त्वां नगरी संप्रतीक्षते ॥
राजभोगान् अनुभवन् महार्हान् पार्थिवात्मज । विहर त्वम् अयोध्यायां यथा शक्रस् त्रिविष्टपे ॥
न ते कश् चिद् दशरतःस् त्वं च तस्य न कश् चन । अन्यो राजा त्वम् अन्यश् च तस्मात् कुरु यद् उच्यते ॥
गतः स नृपतिस् तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै । प्रवृत्तिर् एषा मर्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे ॥
अर्थधर्मपरा ये ये तांस् ताञ् शोचामि नेतरान् । ते हि दुःखम् इह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे ॥
अष्टका पितृदैवत्यम् इत्य् अयं प्रसृतो जनः । अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किम् अशिष्यति ॥
यदि भुक्तम् इहान्येन देहम् अन्यस्य गच्छति । दद्यात् प्रवसतः श्राद्धं न तत् पथ्य् अशनं भवेत् ॥
दानसंवनना ह्य् एते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः । यजस्व देहि दीक्षस्व तपस् तप्यस्व संत्यज ॥
स नास्ति परम् इत्य् एव कुरु बुद्धिं महामते । प्रत्यक्षं यत् तद् आतिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु ॥
सतां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम् । राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः ॥
āśvāsayantaṃ bharataṃ jābālir brāhmaṇottamaḥ | uvāca rāmaṃ dharmajñaṃ dharmāpetam idaṃ vacaḥ ||
sādhu rāghava mā bhūt te buddhir evaṃ nirarthakā | prākṛtasya narasyeva ārya buddhes tapasvinaḥ ||
kaḥ kasya puruṣo bandhuḥ kim āpyaṃ kasya kena cit | yad eko jāyate jantur eka eva vinaśyati ||
tasmān mātā pitā ceti rāma sajjeta yo naraḥ | unmatta iva sa jñeyo nāsti kācid dhi kasya cit ||
yathā grāmāntaraṃ gacchan naraḥ kaś cit kva cid vaset | utsṛjya ca tam āvāsaṃ pratiṣṭhetāpare 'hani ||
evam eva manuṣyāṇāṃ pitā mātā gṛhaṃ vasu | āvāsamātraṃ kākutstha sajjante nātra sajjanāḥ ||
pitryaṃ rājyaṃ samutsṛjya sa nārhati narottama | āsthātuṃ kāpathaṃ duḥkhaṃ viṣamaṃ bahukaṇṭakam ||
samṛddhāyām ayodhyāyām ātmānam abhiṣecaya | ekaveṇīdharā hi tvāṃ nagarī saṃpratīkṣate ||
rājabhogān anubhavan mahārhān pārthivātmaja | vihara tvam ayodhyāyāṃ yathā śakras triviṣṭape ||
na te kaś cid daśarataḥs tvaṃ ca tasya na kaś cana | anyo rājā tvam anyaś ca tasmāt kuru yad ucyate ||
gataḥ sa nṛpatis tatra gantavyaṃ yatra tena vai | pravṛttir eṣā martyānāṃ tvaṃ tu mithyā vihanyase ||
arthadharmaparā ye ye tāṃs tāñ śocāmi netarān | te hi duḥkham iha prāpya vināśaṃ pretya bhejire ||
aṣṭakā pitṛdaivatyam ity ayaṃ prasṛto janaḥ | annasyopadravaṃ paśya mṛto hi kim aśiṣyati ||
yadi bhuktam ihānyena deham anyasya gacchati | dadyāt pravasataḥ śrāddhaṃ na tat pathy aśanaṃ bhavet ||
dānasaṃvananā hy ete granthā medhāvibhiḥ kṛtāḥ | yajasva dehi dīkṣasva tapas tapyasva saṃtyaja ||
sa nāsti param ity eva kuru buddhiṃ mahāmate | pratyakṣaṃ yat tad ātiṣṭha parokṣaṃ pṛṣṭhataḥ kuru ||
satāṃ buddhiṃ puraskṛtya sarvalokanidarśinīm | rājyaṃ tvaṃ pratigṛhṇīṣva bharatena prasāditaḥ ||
Когда Рама утешал Бхарату, лучший из брахманов Джабали обратился к Раме, знающему дхарму, с речью, отступающей от дхармы: «Довольно, Рагхава. Пусть у тебя, благородного подвижника с высоким разумом, не будет такой бесплодной мысли, как у обычного человека. Кто кому родич? Какая связь у кого с кем-либо? Существо рождается одно и одно же погибает. Поэтому тот, кто привязывается к словам “мать” и “отец”, о Рама, должен считаться словно безумным: ведь никто никому не принадлежит. Как человек, идя в другую деревню, где-нибудь остановится, а на следующий день, оставив это жилище, пойдёт дальше, так и для людей отец, мать, дом и богатство — лишь временное место пребывания, о Какутстха; разумные к этому не привязываются. О лучший из людей, оставив отцовское царство, ты не должен вступать на дурной, мучительный, неровный и колючий путь. Помажь себя на царство в процветающей Айодхье: город ждёт тебя, нося одну траурную косу. Наслаждайся драгоценными царскими благами в Айодхье, о царевич, как Шакра на небе. Нет у тебя никакого Дашаратхи, и ты ему не принадлежишь; один был царь, а другой — ты. Поэтому делай то, что тебе советуют. Царь ушёл туда, куда ему надлежало уйти; таков ход смертных, а ты напрасно мучишь себя. Я жалею тех, кто привязан к пользе и дхарме, и никого другого: получив здесь страдание, после смерти они получают разрушение. Этот народ распространил обычай: “аштакa посвящена предкам”. Посмотри на порчу пищи: разве мёртвый будет есть? Если съеденное здесь одним переходит в тело другого, тогда следовало бы давать шраддху путнику, и это было бы пищей ему в дороге. Все эти книги, говорящие “совершай жертвы, давай, принимай посвящение, совершай аскезу, отрекайся”, составлены умными людьми как побуждение к дарам. О великоумный, утверди мысль: иного мира нет. Держись того, что видимо, а невидимое оставь позади. Приняв за основу разумение мудрых, очевидное всему миру, прими царство, умилостивленный Бхаратой».
0e4c5c2fbd35 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Джабали намеренно произносит речь, которая внешне звучит рассудочно, но отсекает дхарму, долг перед предками и невидимое измерение жизни. Так текст выводит на поверхность соблазн удобной логики: если считать реальным только видимое, можно оправдать отказ от обета.