रामायण
Рама уходит от Сутикшны3.7.10-17
800 / 2464
रामायण · 3.7.10-17
देवनागरी

तौ संस्पृशन्तौ चरणाव् उत्थाप्य मुनिपुंगवः । गाढम् आलिङ्ग्य सस्नेहम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
अरिष्टं गच्छ पन्थानं राम सौमित्रिणा सह । सीतया चानया सार्धं छाययेवानुवृत्तया ॥
पश्याश्रमपदं रम्यं दण्डकारण्यवासिनाम् । एषां तपस्विनां वीर तपसा भावितात्मनाम् ॥
सुप्राज्यफलमूलानि पुष्पितानि वनानि च । प्रशान्तमृगयूथानि शान्तपक्षिगणानि च ॥
फुल्लपङ्कजषडानि प्रसन्नसलिलानि च । कारण्डवविकीर्णानि तटाकानि सरांसि च ॥
द्रक्ष्यसे दृष्टिरम्याणि गिरिप्रस्रवणानि च । रमणीयान्य् अरण्यानि मयूराभिरुतानि च ॥
गम्यतां वत्स सौमित्रे भवान् अपि च गच्छतु । आगन्तव्यं च ते दृष्ट्वा पुनर् एवाश्रमं मम ॥
एवम् उक्तस् तथेत्य् उक्त्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः । प्रदक्षिणं मुनिं कृता प्रस्थातुम् उपचक्रमे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tau saṃspṛśantau caraṇāv utthāpya munipuṃgavaḥ | gāḍham āliṅgya sasneham idaṃ vacanam abravīt ||
ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ rāma saumitriṇā saha | sītayā cānayā sārdhaṃ chāyayevānuvṛttayā ||
paśyāśramapadaṃ ramyaṃ daṇḍakāraṇyavāsinām | eṣāṃ tapasvināṃ vīra tapasā bhāvitātmanām ||
suprājyaphalamūlāni puṣpitāni vanāni ca | praśāntamṛgayūthāni śāntapakṣigaṇāni ca ||
phullapaṅkajaṣaḍāni prasannasalilāni ca | kāraṇḍavavikīrṇāni taṭākāni sarāṃsi ca ||
drakṣyase dṛṣṭiramyāṇi giriprasravaṇāni ca | ramaṇīyāny araṇyāni mayūrābhirutāni ca ||
gamyatāṃ vatsa saumitre bhavān api ca gacchatu | āgantavyaṃ ca te dṛṣṭvā punar evāśramaṃ mama ||
evam uktas tathety uktvā kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ | pradakṣiṇaṃ muniṃ kṛtā prasthātum upacakrame ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तौtauтех двоих; их
संस्पृशन्तौsaṃspṛśantauкасающихся; прикасающихся
चरणौcaraṇauдвух стоп; стоп
उत्थाप्यutthāpyaподняв; поставив
मुनि-पुङ्गवःmuni-puṅgavaḥлучший муни; бык среди мудрецов
गाढम्gāḍhamкрепко; сильно
आलिङ्ग्यāliṅgyaобняв; заключив в объятия
स-स्नेहम्sa-snehamс любовью; нежно
इदंidaṃэто; такое
वचनम्vacanamслово; речь
अब्रवीत्abravītсказал; произнёс
अरिष्टंariṣṭaṃбезопасный; благополучный
गच्छgacchaиди; ступай
पन्थानंpanthānaṃпутём; дорогой
रामrāmaо Рама; Рама
सौमित्रिणाsaumitriṇāс Саумитри; с Лакшманой
सहsahaвместе; совместно
सीतया चsītayā caи с Ситой; Ситой также
अनयाanayāэтой; вот этой
सार्धंsārdhaṃвместе; совместно
छायया इवchāyayā ivaкак с тенью; словно тенью
अनुवृत्तयाanuvṛttayāследующей; сопровождающей
पश्यpaśyaпосмотри; увидь
आश्रम-पदंāśrama-padaṃместа ашрамов; обители
रम्यंramyaṃпрекрасное; приятное
दण्डक-अरण्य-वासिनाम्daṇḍaka-araṇya-vāsināmживущих в лесу Дандака; обитателей Дандакской чащи
एषांeṣāṃэтих; у этих
तपस्विनांtapasvināṃподвижников; аскетов
वीरvīraо герой; доблестный
तपसाtapasāаскезой; подвижничеством
भावित-आत्मनाम्bhāvita-ātmanāmочистивших себя; воспитавших душу
सु-प्राज्य-फल-मूलानिsu-prājya-phala-mūlāniбогатые превосходными плодами и кореньями; изобильные добрыми плодами и корнями
पुष्पितानिpuṣpitāniцветущие; расцветшие
वनानि चvanāni caи леса; рощи также
प्रशान्त-मृग-यूथानिpraśānta-mṛga-yūthāniсо спокойными стадами зверей; где мирны группы животных
शान्त-पक्षि-गणानि चśānta-pakṣi-gaṇāni caи со спокойными стаями птиц; где тихи сонмы птиц
फुल्ल-पङ्कज-षडानिphulla-paṅkaja-ṣaḍāniс зарослями распустившихся лотосов; полные цветущих лотосовых групп
प्रसन्न-सलिलानि चprasanna-salilāni caи с прозрачными водами; со светлой водой также
कारण्डव-विकीर्णानिkāraṇḍava-vikīrṇāniусыпанные утками-карандавами; полные водяных птиц
तटाकानिtaṭākāniпруды; водоёмы
सरांसि चsarāṃsi caи озёра; озёра также
द्रक्ष्यसेdrakṣyaseты увидишь; будешь видеть
दृष्टि-रम्याणिdṛṣṭi-ramyāṇiприятные для взгляда; красивые на вид
गिरि-प्रस्रवणानि चgiri-prasravaṇāni caи горные водопады; горные источники также
रमणीयानिramaṇīyāniпрекрасные; приятные
अरण्यानिaraṇyāniлеса; чащи
मयूर-अभिरुतानि चmayūra-abhirutāni caи оглашаемые павлинами; звучащие криками павлинов
गम्यताम्gamyatāmпусть будет путь; иди
वत्सvatsaдитя; сын мой
सौमित्रेsaumitreо Саумитри; Лакшмана
भवान् अपिbhavān apiи ты также; ты тоже
caи; же
गच्छतुgacchatuпусть идёт; ступай
आगन्तव्यं चāgantavyaṃ caи следует прийти; надо вернуться
तेteтебе; для тебя
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев; посмотрев
पुनर् एवpunar evaснова именно; опять
आश्रमंāśramaṃв ашрам; в обитель
ममmamaмой; ко мне
एवम्evamтак; таким образом
उक्तःuktaḥсказанный; получив такие слова
तथा इतिtathā itiда будет так; так и есть
उक्त्वाuktvāсказав; произнеся
काकुत्स्थःkākutsthaḥКакутстха; Рама
सह-लक्ष्मणःsaha-lakṣmaṇaḥвместе с Лакшманой; с Лакшманой
प्रदक्षिणंpradakṣiṇaṃпочтительный обход; обход справа
मुनिंmuniṃмудреца; муни
कृत्वाkṛtvāсовершив; сделав
प्रस्थातुम्prasthātumотправиться; в путь
उपचक्रमेupacakrameначал; приступил
अनुवाद

Лучший из муни поднял их, когда они касались его стоп, крепко и с любовью обнял и сказал: «О Рама, иди благополучным путём вместе с Саумитри и этой Ситой, которая следует за тобой словно тень. О герой, посмотри прекрасные обители подвижников Дандакского леса, очистивших себя аскезой. Ты увидишь леса, богатые превосходными плодами и кореньями, цветущие рощи, спокойные стада зверей и тихие стаи птиц; пруды и озёра с прозрачной водой, цветущими лотосами и водяными птицами; горные источники, приятные для взгляда, и прекрасные леса, оглашаемые павлинами. Иди, дитя. О Саумитри, ты тоже ступай. Посмотрев всё это, тебе следует снова вернуться в мой ашрам». Услышав это, Какутстха вместе с Лакшманой сказал: «Да будет так», совершил почтительный обход мудреца и начал отправляться в путь.

संस्करण

424f1241b0e2 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से