रामायण
Сваямпрабха объясняет происхождение золотой пещеры4.50.9-17
1285 / 2464
रामायण · 4.50.9-17
देवनागरी

एवम् उक्ता हनुमता तापसी धर्मचारिणी । प्रत्युवाच हनूमन्तं सर्वभूतहिते रता ॥
मयो नाम महातेजा मायावी दानवर्षभः । तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम् ॥
पुरा दानवमुख्यानां विश्वकर्मा बभूव ह । येनेदं काञ्चनं दिव्यं निर्मितं भवनोत्तमम् ॥
स तु वर्षसहस्राणि तपस् तप्त्वा महावने । पितामहाद् वरं लेभे सर्वम् औशसनं धनम् ॥
विधाय सर्वं बलवान् सर्वकामेश्वरस् तदा । उवास सुखितः कालं कं चिद् अस्मिन् महावने ॥
तम् अप्सरसि हेमायां सक्तं दानवपुंगवम् । विक्रम्यैवाशनिं गृह्य जघानेशः पुरंदरः ॥
इदं च ब्रह्मणा दत्तं हेमायै वनम् उत्तमम् । शाश्वतः कामभोगश् च गृहं चेदं हिरण्मयम् ॥
दुहिता मेरुसावर्णेर् अहं तस्याः स्वयं प्रभा । इदं रक्षामि भवनं हेमाया वानरोत्तम ॥
मम प्रियसखी हेमा नृत्तगीतविशारदा । तया दत्तवरा चास्मि रक्षामि भवनोत्तमम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evam uktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī | pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā ||
mayo nāma mahātejā māyāvī dānavarṣabhaḥ | tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam ||
purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha | yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam ||
sa tu varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahāvane | pitāmahād varaṃ lebhe sarvam auśasanaṃ dhanam ||
vidhāya sarvaṃ balavān sarvakāmeśvaras tadā | uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kaṃ cid asmin mahāvane ||
tam apsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṃgavam | vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghāneśaḥ puraṃdaraḥ ||
idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanam uttamam | śāśvataḥ kāmabhogaś ca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam ||
duhitā merusāvarṇer ahaṃ tasyāḥ svayaṃ prabhā | idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama ||
mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā | tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम् उक्ता हनुमताevam uktā hanumatāтак сказанная Хануманом
तापसी धर्मचारिणीtāpasī dharmacāriṇīподвижница, дхарме следующая
प्रत्युवाच हनूमन्तंpratyuvāca hanūmantaṃответила Хануману
सर्वभूतहिते रताsarvabhūtahite ratāблагом всех существ занятая
मयो नाम महातेजाmayo nāma mahātejāМая по имени великосияющий
मायावी दानवर्षभःmāyāvī dānavarṣabhaḥчародей, бык среди данавов
तेनेदं निर्मितं सर्वंtenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃим это создано всё
मायया काञ्चनं वनम्māyayā kāñcanaṃ vanamмагией, золотой лес
पुरा दानवमुख्यानांpurā dānavamukhyānāṃпрежде среди главных данавов
विश्वकर्मा बभूव हviśvakarmā babhūva haВишвакармой был ведь
येनेदं काञ्चनं दिव्यंyenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃкоторым это золотое божественное
निर्मितं भवनोत्तमम्nirmitaṃ bhavanottamamсоздано лучшее жилище
स तु वर्षसहस्राणिsa tu varṣasahasrāṇiон же тысячи лет
तपस् तप्त्वा महावनेtapas taptvā mahāvaneподвиг совершив в великом лесу
पितामहाद् वरं लेभेpitāmahād varaṃ lebheот Праотца дар получил
सर्वम् औशसनं धनम्sarvam auśasanaṃ dhanamвсё богатство Ушанаса
विधाय सर्वं बलवान्vidhāya sarvaṃ balavānустроив всё, сильный
सर्वकामेश्वरस् तदाsarvakāmeśvaras tadāвладыка всех желаний тогда
उवास सुखितः कालंuvāsa sukhitaḥ kālaṃжил счастливый время
कं चिद् अस्मिन् महावनेkaṃ cid asmin mahāvaneнекоторое в этом великом лесу
तम् अप्सरसि हेमायांtam apsarasi hemāyāṃего в апсаре Хеме
सक्तं दानवपुंगवम्saktaṃ dānavapuṃgavamпривязанного, быка данавов
विक्रम्यैवाशनिं गृह्यvikramyaivāśaniṃ gṛhyaнапав именно, молнию взяв
जघानेशः पुरंदरःjaghāneśaḥ puraṃdaraḥубил владыка Пурандара
इदं च ब्रह्मणा दत्तंidaṃ ca brahmaṇā dattaṃэто же Брахмой дано
हेमायै वनम् उत्तमम्hemāyai vanam uttamamХеме, лучший лес
शाश्वतः कामभोगश् चśāśvataḥ kāmabhogaś caвечное наслаждение желаниями и
गृहं चेदं हिरण्मयम्gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayamи этот золотой дом
दुहिता मेरुसावर्णेर्duhitā merusāvarṇerдочь Мерусаварни
अहं तस्याः स्वयं प्रभाahaṃ tasyāḥ svayaṃ prabhāя её Сваямпрабха
इदं रक्षामि भवनंidaṃ rakṣāmi bhavanaṃэто охраняю жилище
हेमाया वानरोत्तमhemāyā vānarottamaХемы, лучший ванар
मम प्रियसखी हेमाmama priyasakhī hemāмоя дорогая подруга Хема
नृत्तगीतविशारदाnṛttagītaviśāradāв танце и пении искусная
तया दत्तवरा चास्मिtayā dattavarā cāsmiею получившая дар я
रक्षामि भवनोत्तमम्rakṣāmi bhavanottamamохраняю лучшее жилище
अनुवाद

На эти слова Ханумана подвижница, следующая дхарме и занятая благом всех существ, ответила: «Великосияющий Мая, чародей и бык среди данавов, создал весь этот золотой лес своей магией. Прежде он был Вишвакармой среди главных данавов; им было создано это золотое божественное лучшее жилище. Совершая подвиг в великом лесу тысячи лет, он получил от Праотца дар — всё богатство Ушанаса. Сильный, устроив всё это и став владыкой всех желаний, некоторое время счастливо жил в этом великом лесу. Но когда этот бык среди данавов привязался к апсаре Хеме, владыка Пурандара напал, взял молнию и убил его. Этот лучший лес, вечное наслаждение желанными благами и этот золотой дом Брахма отдал Хеме. Я — Сваямпрабха, дочь Мерусаварни; о лучший ванар, я охраняю это жилище Хемы. Хема, искусная в танце и пении, моя дорогая подруга; получив от неё дар, я охраняю это лучшее жилище».

संस्करण

efc6bb003806 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से