रामायण
Хануман передаёт кольцо Рамы5.34.39-45
1481 / 2464
रामायण · 5.34.39-45
देवनागरी

न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चापि मधुसेवते । वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तम् अश्नाति पञ्चमम् ॥
नैव दंशान् न मशकान् न कीटान् न सरीसृपान् । राघवो ऽपनयेद् गत्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना ॥
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः । नान्यच् चिन्तयते किं चित् स तु कामवशं गतः ॥
अनिद्रः सततं रामः सुप्तो ऽपि च नरोत्तमः । सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुध्यते ॥
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यच् चान्यत् स्त्रीमनोहरम् । बहुशो हा प्रियेत्य् एवं श्वसंस् त्वाम् अभिभाषते ॥
स देवि नित्यं परितप्यमानस्; त्वाम् एव सीतेत्य् अभिभाषमाणः । धृतव्रतो राजसुतो महात्मा; तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ॥
सा रामसंकीर्तनवीतशोका; रामस्य शोकेन समानशोका । शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा; निशेव वैदेहसुता बभूव ॥

लिप्यंतरण (IAST)

na māṃsaṃ rāghavo bhuṅkte na cāpi madhusevate | vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktam aśnāti pañcamam ||
naiva daṃśān na maśakān na kīṭān na sarīsṛpān | rāghavo 'panayed gatrāt tvadgatenāntarātmanā ||
nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ | nānyac cintayate kiṃ cit sa tu kāmavaśaṃ gataḥ ||
anidraḥ satataṃ rāmaḥ supto 'pi ca narottamaḥ | sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharan pratibudhyate ||
dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yac cānyat strīmanoharam | bahuśo hā priyety evaṃ śvasaṃs tvām abhibhāṣate ||
sa devi nityaṃ paritapyamānas; tvām eva sītety abhibhāṣamāṇaḥ | dhṛtavrato rājasuto mahātmā; tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ ||
sā rāmasaṃkīrtanavītaśokā; rāmasya śokena samānaśokā | śaranmukhenāmbudaśeṣacandrā; niśeva vaidehasutā babhūva ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
न मांसम् राघवः भुङ्क्तेna māṃsam rāghavaḥ bhuṅkteне мясо Рагхава ест
न च अपि मधु सेवतेna ca api madhu sevateи не мёд употребляет
वन्यम् सुविहितम् नित्यम्vanyam suvihitam nityamлесное хорошо приготовленное всегда
भक्तम् अश्नाति पञ्चमम्bhaktam aśnāti pañcamamпищу ест пятую часть
न एव दंशान् न मशकान्na eva daṃśān na maśakānни оводов, ни комаров
न कीटान् न सरीसृपान्na kīṭān na sarīsṛpānни насекомых, ни ползучих
राघवः अपनयेत् गात्रात्rāghavaḥ apanayet gātrātРагхава отгоняет от тела
त्वद्गतेन अन्तरात्मनाtvadgatena antarātmanāк тебе ушедшим внутренним сердцем
नित्यम् ध्यानपरः रामःnityam dhyānaparaḥ rāmaḥвсегда размышлению предан Рама
नित्यम् शोकपरायणःnityam śokaparāyaṇaḥвсегда скорби предан
न अन्यत् चिन्तयते किम् चित्na anyat cintayate kim citничего другого не думает
स तु कामवशम् गतःsa tu kāmavaśam gataḥон же власти любви достиг
अनिद्रः सततम् रामःanidraḥ satatam rāmaḥбессонен постоянно Рама
सुप्तः अपि च नरोत्तमःsuptaḥ api ca narottamaḥспящий даже лучший из людей
सीता इति मधुराम् वाणीम्sītā iti madhurām vāṇīmСита так сладкую речь
व्याहरन् प्रतिबुध्यतेvyāharan pratibudhyateпроизнося, пробуждается
दृष्ट्वा फलम् वा पुष्पम् वाdṛṣṭvā phalam vā puṣpam vāувидев плод или цветок
यत् च अन्यत् स्त्रीमनोहरम्yat ca anyat strīmanoharamи что другое женщин пленяющее
बहुशः हा प्रिये इतिbahuśaḥ hā priye itiмного раз ах любимая так
एवम् श्वसन् त्वाम् अभिभाषतेevam śvasan tvām abhibhāṣateтак вздыхая, к тебе обращается
स देवि नित्यम् परितप्यमानःsa devi nityam paritapyamānaḥон, богиня, постоянно страдающий
त्वाम् एव सीता इतिtvām eva sītā itiк тебе одной, Сита, так
अभिभाषमाणःabhibhāṣamāṇaḥобращающийся
धृतव्रतः राजसुतःdhṛtavrataḥ rājasutaḥобет держащий царский сын
महात्माmahātmāвеликодушный
तव एव लाभायtava eva lābhāyaдля обретения тебя одной
कृतप्रयत्नःkṛtaprayatnaḥсделавший усилие
सा रामसंकीर्तनवीतशोकाsā rāmasaṃkīrtanavītaśokāона прославлением Рамы освободившаяся от скорби
रामस्य शोकेनrāmasya śokenaРамы скорбью
समानशोकाsamānaśokāравной скорби
शरन्मुखेन अम्बुदशेषचन्द्राśaranmukhena ambudaśeṣacandrāосенним лицом, облаками оставленная луна
निशा इव वैदेहसुता बभूवniśā iva vaidehasutā babhūvaночь словно стала дочь Видехи
अनुवाद

«Рагхава не ест мяса и не употребляет мёда; каждый день он ест лишь пятую часть хорошо приготовленной лесной пищи. Его внутреннее сердце ушло к тебе, и он не отгоняет от тела ни оводов, ни комаров, ни насекомых, ни ползучих. Рама всегда погружён в размышление и всегда предан скорби; он не думает ни о чём другом, потому что находится во власти любви. Рама постоянно бессонен, а если лучший из людей засыпает, он пробуждается, произнося сладкое слово: “Сита”. Увидев плод, цветок или что-либо ещё, что пленяет женское сердце, он много раз вздыхает: “О любимая!” — и так обращается к тебе. Богиня, этот царский сын, великодушный и твёрдый в обете, постоянно страдает, обращается только к тебе: “Сита”, и прилагает усилия только ради того, чтобы обрести тебя. А дочь Видехи, освобождённая от скорби прославлением Рамы и разделяющая скорбь Рамы, стала подобна осенней ночи, когда луна выходит из остатков облаков».

संस्करण

3f6716b3ee01 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से