त्रिविधाः पुरुषा लोके उत्तमाधममध्यमाः । तेषां तु समवेतानां गुणदोषं वदाम्य् अहम् ॥
मन्त्रिभिर् हितसंयुक्तैः समर्थैर् मन्त्रनिर्णये । मित्रैर् वापि समानार्थैर् बान्धवैर् अपि वा हितैः ॥
सहितो मन्त्रयित्वा यः कर्मारम्भान् प्रवर्तयेत् । दैवे च कुरुते यत्नं तम् आहुः पुरुषोत्तमम् ॥
एको ऽर्थं विमृशेद् एको धर्मे प्रकुरुते मनः । एकः कार्याणि कुरुते तम् आहुर् मध्यमं नरम् ॥
गुणदोषाव् अनिश्चित्य त्यक्त्वा दैवव्यपाश्रयम् । करिष्यामीति यः कार्यम् उपेक्षेत् स नराधमः ॥
यथेमे पुरुषा नित्यम् उत्तमाधममध्यमाः । एवं मन्त्रो ऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः ॥
ऐकमत्यम् उपागम्य शास्त्रदृष्टेन चक्षुषा । मन्त्रिणो यत्र निरस्तास् तम् आहुर् मन्त्रम् उत्तमम् ॥
बह्व्यो ऽपि मतयो गत्वा मन्त्रिणो ह्य् अर्थनिर्णये । पुनर् यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः ॥
अन्योन्यमतिम् आस्थाय यत्र संप्रतिभाष्यते । न चैकमत्ये श्रेयो ऽस्ति मन्त्रः सो ऽधम उच्यते ॥
trividhāḥ puruṣā loke uttamādhamamadhyamāḥ | teṣāṃ tu samavetānāṃ guṇadoṣaṃ vadāmy aham ||
mantribhir hitasaṃyuktaiḥ samarthair mantranirṇaye | mitrair vāpi samānārthair bāndhavair api vā hitaiḥ ||
sahito mantrayitvā yaḥ karmārambhān pravartayet | daive ca kurute yatnaṃ tam āhuḥ puruṣottamam ||
eko 'rthaṃ vimṛśed eko dharme prakurute manaḥ | ekaḥ kāryāṇi kurute tam āhur madhyamaṃ naram ||
guṇadoṣāv aniścitya tyaktvā daivavyapāśrayam | kariṣyāmīti yaḥ kāryam upekṣet sa narādhamaḥ ||
yatheme puruṣā nityam uttamādhamamadhyamāḥ | evaṃ mantro 'pi vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ ||
aikamatyam upāgamya śāstradṛṣṭena cakṣuṣā | mantriṇo yatra nirastās tam āhur mantram uttamam ||
bahvyo 'pi matayo gatvā mantriṇo hy arthanirṇaye | punar yatraikatāṃ prāptaḥ sa mantro madhyamaḥ smṛtaḥ ||
anyonyamatim āsthāya yatra saṃpratibhāṣyate | na caikamatye śreyo 'sti mantraḥ so 'dhama ucyate ||
«В мире люди бывают трёх видов: высшие, низшие и средние. Я скажу о достоинствах и недостатках этих собравшихся типов. Того, кто, посоветовавшись со способными министрами, ищущими пользы и умеющими решать совет, или с друзьями, имеющими общую цель, или с благожелательными родственниками, начинает дела и прилагает усилие также в отношении судьбы, называют лучшим человеком. Того, кто один обдумывает дело, один направляет ум к дхарме и один совершает дела, называют средним человеком. А кто, не определив достоинства и недостатки, оставив учёт божественного фактора, говорит “я сделаю” и пренебрегает делом, тот низший человек. Как люди всегда бывают высшими, низшими и средними, так и совет следует понимать как высший, низший и средний. Совет называют высшим, когда министры достигают единомыслия, глядя оком шастры, и разногласия устранены. Средним считается тот совет, где при решении дела возникает много мнений, но затем снова достигается единство. А тот совет, где говорят, опираясь лишь на мнения друг друга, и в единомыслии нет лучшего результата, называется низшим».
28aea5b8155a · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Равана знает политическую мудрость и умеет рассуждать о совете, шастре и единомыслии. Трагедия в том, что знание принципов само по себе не спасает, когда сердце не готово применить их к собственной неправоте.