रामायण
Равана показывает Сите раненых Раму и Лакшману6.37.11-21
1738 / 2464
रामायण · 6.37.11-21
देवनागरी

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रावणस्य दुरात्मनः । राक्षस्यस् तास् तथेत्य् उक्त्वा प्रजग्मुर् यत्र पुष्पकम् ॥
ततः पुष्पकम् आदय राक्षस्यो रावणाज्ञया । अशोकवनिकास्थां तां मैथिलीं समुपानयन् ॥
ताम् आदाय तु राक्षस्यो भर्तृशोकपरायणाम् । सीताम् आरोपयाम् आसुर् विमानं पुष्पकं तदा ॥
ततः पुष्पकम् आरोप्य सीतां त्रिजटया सह । रावणो ऽकारयल् लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम् ॥
प्राघोषयत हृष्टश् च लङ्कायां राक्षसेश्वरः । राघवो लक्ष्मणश् चैव हताव् इन्द्रजिता रणे ॥
विमानेनापि सीता तु गत्वा त्रिजटया सह । ददर्श वानराणां तु सर्वं सिन्यं निपातितम् ॥
प्रहृष्टमनसश् चापि ददर्श पिशिताशनान् । वानरांश् चापि दुःखार्तान् रामलक्ष्मणपार्श्वतः ॥
ततः सीता ददर्शोभौ शयानौ शततल्पयोः । लक्ष्मणं चैव रामं च विसंज्ञौ शरपीडितौ ॥
विध्वस्तकवचौ वीरौ विप्रविद्धशरासनौ । सायकैश् छिन्नसर्वाङ्गौ शरस्तम्भमयौ क्षितौ ॥
तौ दृष्ट्वा भ्रातरौ तत्र वीरौ सा पुरुषर्षभौ । दुःखार्ता सुभृशं सीता करुणं विललाप ह ॥
सा बाष्पशोकाभिहता समीक्ष्य; तौ भ्रातरौ देवसमप्रभावौ । वितर्कयन्ती निधनं तयोः सा; दुःखान्विता वाक्यम् इदं जगाद ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāvaṇasya durātmanaḥ | rākṣasyas tās tathety uktvā prajagmur yatra puṣpakam ||
tataḥ puṣpakam ādaya rākṣasyo rāvaṇājñayā | aśokavanikāsthāṃ tāṃ maithilīṃ samupānayan ||
tām ādāya tu rākṣasyo bhartṛśokaparāyaṇām | sītām āropayām āsur vimānaṃ puṣpakaṃ tadā ||
tataḥ puṣpakam āropya sītāṃ trijaṭayā saha | rāvaṇo 'kārayal laṅkāṃ patākādhvajamālinīm ||
prāghoṣayata hṛṣṭaś ca laṅkāyāṃ rākṣaseśvaraḥ | rāghavo lakṣmaṇaś caiva hatāv indrajitā raṇe ||
vimānenāpi sītā tu gatvā trijaṭayā saha | dadarśa vānarāṇāṃ tu sarvaṃ sinyaṃ nipātitam ||
prahṛṣṭamanasaś cāpi dadarśa piśitāśanān | vānarāṃś cāpi duḥkhārtān rāmalakṣmaṇapārśvataḥ ||
tataḥ sītā dadarśobhau śayānau śatatalpayoḥ | lakṣmaṇaṃ caiva rāmaṃ ca visaṃjñau śarapīḍitau ||
vidhvastakavacau vīrau vipraviddhaśarāsanau | sāyakaiś chinnasarvāṅgau śarastambhamayau kṣitau ||
tau dṛṣṭvā bhrātarau tatra vīrau sā puruṣarṣabhau | duḥkhārtā subhṛśaṃ sītā karuṇaṃ vilalāpa ha ||
sā bāṣpaśokābhihatā samīkṣya; tau bhrātarau devasamaprabhāvau | vitarkayantī nidhanaṃ tayoḥ sā; duḥkhānvitā vākyam idaṃ jagāda ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्यtasyaего
तत्tatто
वचनम्vacanamслово
श्रुत्वाśrutvāуслышав
रावणस्यrāvaṇasyaРаваны
दुरात्मनःdurātmanaḥзлодушного
राक्षस्यःrākṣasyaḥракшаси
ताःtāḥте
तथा इतिtathā itiда будет так
उक्त्वाuktvāсказав
प्रजग्मुःprajagmuḥпошли
यत्रyatraтуда где
पुष्पकम्puṣpakamПушпака
ततःtataḥзатем
पुष्पकम्puṣpakamПушпаку
आदयādayaвзяв
राक्षस्यःrākṣasyaḥракшаси
रावणाज्ञयाrāvaṇājñayāпо приказу Раваны
अशोकवनिकास्थाम्aśokavanikāsthāmнаходящуюся в Ашоковой роще
ताम्tāmту
मैथिलीम्maithilīmМайтхили
समुपानयन्samupānayanпривели
ताम्tāmту
आदाय तुādāya tuи взяв
राक्षस्यःrākṣasyaḥракшаси
भर्तृशोकपरायणाम्bhartṛśokaparāyaṇāmпогружённую в скорбь о муже
सीताम्sītāmСиту
आरोपयाम् आसुःāropayām āsuḥпосадили
विमानम्vimānamна воздушную колесницу
पुष्पकम्puṣpakamПушпаку
तदाtadāтогда
ततःtataḥзатем
पुष्पकम्puṣpakamна Пушпаку
आरोप्यāropyaпосадив
सीताम्sītāmСиту
त्रिजटया सहtrijaṭayā sahaвместе с Триджатой
रावणःrāvaṇaḥРавана
अकारयत्akārayatвелел сделать
लङ्काम्laṅkāmЛанку
पताकाध्वजमालिनीम्patākādhvajamālinīmувешанной стягами и знамёнами
प्राघोषयतprāghoṣayataвелел провозгласить
हृष्टः चhṛṣṭaḥ caи радостный
लङ्कायाम्laṅkāyāmв Ланке
राक्षसेश्वरःrākṣaseśvaraḥвладыка ракшасов
राघवःrāghavaḥРагхава
लक्ष्मणः च एवlakṣmaṇaḥ ca evaи Лакшмана также
हतौhatauубиты
इन्द्रजिताindrajitāИндраджитом
रणेraṇeв битве
विमानेन अपिvimānena apiи на воздушной колеснице
सीता तुsītā tuа Сита
गत्वाgatvāпойдя; отправившись
त्रिजटया सहtrijaṭayā sahaвместе с Триджатой
ददर्शdadarśaувидела
वानराणाम् तुvānarāṇām tuванаров же
सर्वम्sarvamвсё
सिन्यंsinyaṃвойско
निपातितम्nipātitamповерженное
प्रहृष्टमनसः च अपिprahṛṣṭamanasaḥ ca apiи с радостным умом также
ददर्शdadarśaувидела
पिशिताशनान्piśitāśanānпожирателей мяса
वानरान् च अपिvānarān ca apiи ванаров также
दुःखार्तान्duḥkhārtānмучимых горем
रामलक्ष्मणपार्श्वतःrāmalakṣmaṇapārśvataḥрядом с Рамой и Лакшманой
ततःtataḥзатем
सीताsītāСита
ददर्शdadarśaувидела
उभौubhauобоих
शयानौśayānauлежащих
शततल्पयोःśatatalpayoḥна ложах из стрел
लक्ष्मणम् च एवlakṣmaṇam ca evaи Лакшману также
रामम् चrāmam caи Раму
विसंज्ञौvisaṃjñauбез сознания
शरपीडितौśarapīḍitauизмученных стрелами
विध्वस्तकवचौvidhvastakavacauс разбитыми доспехами
वीरौvīrauдвух героев
विप्रविद्धशरासनौvipraviddhaśarāsanauс отброшенными луками
सायकैःsāyakaiḥстрелами
छिन्नसर्वाङ्गौchinnasarvāṅgauсо всеми членами рассечёнными
शरस्तम्भमयौśarastambhamayauсловно столбы из стрел
क्षितौkṣitauна земле
तौtauтех
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
भ्रातरौbhrātarauдвух братьев
तत्रtatraтам
वीरौvīrauдвух героев
साона
पुरुषर्षभौpuruṣarṣabhauдвух быков среди людей
दुःखार्ताduḥkhārtāизмученная горем
सुभृशम्subhṛśamочень сильно
सीताsītāСита
करुणम्karuṇamжалобно
विललाप हvilalāpa haзаплакала
साона
बाष्पशोकाभिहताbāṣpaśokābhihatāпоражённая слезами и скорбью
समीक्ष्यsamīkṣyaувидев
तौtauтех
भ्रातरौbhrātarauдвух братьев
देवसमप्रभावौdevasamaprabhāvauравных богам могуществом
वितर्कयन्तीvitarkayantīпредполагая
निधनम्nidhanamсмерть
तयोःtayoḥих
साона
दुःखान्विताduḥkhānvitāисполненная горя
वाक्यम्vākyamслово
इदम्idamэто
जगादjagādaсказала
अनुवाद

Услышав это слово злодушного Раваны, ракшаси сказали: «Да будет так», и пошли туда, где была Пушпака. Затем по приказу Раваны ракшаси взяли Пушпаку и привели Майтхили, находившуюся в Ашоковой роще. Взяв Ситу, погружённую в скорбь о муже, они посадили её тогда на воздушную колесницу Пушпаку. Затем, посадив Ситу вместе с Триджатой на Пушпаку, Равана велел украсить Ланку стягами и знамёнами. Радостный владыка ракшасов велел провозгласить в Ланке: «Рагхава и Лакшмана убиты Индраджитом в битве». Отправившись на воздушной колеснице вместе с Триджатой, Сита увидела всё поверженное войско ванаров. Она увидела и пожирателей мяса с радостным умом, и ванаров, измученных горем, рядом с Рамой и Лакшманой. Затем Сита увидела обоих — Лакшману и Раму, лежащих на ложах из стрел, без сознания, измученных стрелами; двух героев с разбитыми доспехами, с отброшенными луками, со всеми членами, рассечёнными стрелами, словно столбы из стрел на земле. Увидев там двух братьев, двух героев, двух быков среди людей, Сита, очень сильно измученная горем, жалобно заплакала. Поражённая слезами и скорбью, увидев двух братьев, равных богам могуществом, и предполагая их смерть, она, исполненная горя, произнесла эти слова.

संस्करण

413d70e601d0 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से