नरान्तकः कुम्भहनुर् महानादः समुन्नतः । एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर् वनौकसः ॥
तेषाम् आपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान् । द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम् ॥
दुर्मुखः पुनर् उत्पाट्य कपिः स विपुलद्रुमम् । राक्षसं क्षिप्रहस्तस् तु समुन्नतम् अपोथयत् ॥
जाम्बवांस् तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम् । पातयाम् आस तेजस्वी महानादस्य वक्षसि ॥
अथ कुम्भहनुस् तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान् । वृक्षेणाभिहतो मूर्ध्नि प्राणांस् तत्याज राक्षसः ॥
अमृष्यमाणस् तत् कर्म प्रहस्तो रथम् आस्थितः । चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर् वनौकसाम् ॥
आवर्त इव संजज्ञे उभयोः सेनयोस् तदा । क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निस्वनः ॥
महता हि शरौघेण प्रहस्तो युद्धकोविदः । अर्दयाम् आस संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे ॥
वानराणां शरीरैस् तु राक्षसानां च मेदिनी । बभूव निचिता घोरा पतितैर् इव पर्वतैः ॥
सा महीरुधिरौघेण प्रच्छन्ना संप्रकाशते । संछन्ना माधवे मासि पलाशैर् इव पुष्पितैः ॥
हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम् । शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम् ॥
यकृत्प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम् । भिन्नकायशिरोमीनाम् अङ्गावयवशाड्वलाम् ॥
गृध्रहंसगणाकीर्णां कङ्कसारससेविताम् । मेधःफेनसमाकीर्णाम् आर्तस्तनितनिस्वनाम् ॥
तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम् । नदीम् इव घनापाये हंससारससेविताम् ॥
राक्षसाः कपिमुख्याश् च तेरुस् तां दुस्तरां नदीम् । यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः ॥
narāntakaḥ kumbhahanur mahānādaḥ samunnataḥ | ete prahastasacivāḥ sarve jaghnur vanaukasaḥ ||
teṣām āpatatāṃ śīghraṃ nighnatāṃ cāpi vānarān | dvivido giriśṛṅgeṇa jaghānaikaṃ narāntakam ||
durmukhaḥ punar utpāṭya kapiḥ sa vipuladrumam | rākṣasaṃ kṣiprahastas tu samunnatam apothayat ||
jāmbavāṃs tu susaṃkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ śilām | pātayām āsa tejasvī mahānādasya vakṣasi ||
atha kumbhahanus tatra tāreṇāsādya vīryavān | vṛkṣeṇābhihato mūrdhni prāṇāṃs tatyāja rākṣasaḥ ||
amṛṣyamāṇas tat karma prahasto ratham āsthitaḥ | cakāra kadanaṃ ghoraṃ dhanuṣpāṇir vanaukasām ||
āvarta iva saṃjajñe ubhayoḥ senayos tadā | kṣubhitasyāprameyasya sāgarasyeva nisvanaḥ ||
mahatā hi śaraugheṇa prahasto yuddhakovidaḥ | ardayām āsa saṃkruddho vānarān paramāhave ||
vānarāṇāṃ śarīrais tu rākṣasānāṃ ca medinī | babhūva nicitā ghorā patitair iva parvataiḥ ||
sā mahīrudhiraugheṇa pracchannā saṃprakāśate | saṃchannā mādhave māsi palāśair iva puṣpitaiḥ ||
hatavīraughavaprāṃ tu bhagnāyudhamahādrumām | śoṇitaughamahātoyāṃ yamasāgaragāminīm ||
yakṛtplīhamahāpaṅkāṃ vinikīrṇāntraśaivalām | bhinnakāyaśiromīnām aṅgāvayavaśāḍvalām ||
gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṃ kaṅkasārasasevitām | medhaḥphenasamākīrṇām ārtastanitanisvanām ||
tāṃ kāpuruṣadustārāṃ yuddhabhūmimayīṃ nadīm | nadīm iva ghanāpāye haṃsasārasasevitām ||
rākṣasāḥ kapimukhyāś ca terus tāṃ dustarāṃ nadīm | yathā padmarajodhvastāṃ nalinīṃ gajayūthapāḥ ||
Нарантака, Кумбхахану, Маханада и Самунната — все эти советники Прахасты — убивали лесных жителей. Когда они быстро налетали и убивали ванаров, Двивида горной вершиной убил одного из них, Нарантаку. Затем быстрый рукой ванар Дурмукха вырвал широкое дерево и сокрушил ракшаса Самуннату. Сильно разгневанный и сияющий силой Джамбаван схватил большую скалу и обрушил её на грудь Маханады. А доблестный ракшас Кумбхахану, настигнутый там Тарой и поражённый деревом по голове, оставил жизнь. Не стерпев этого деяния, Прахаста, стоя на колеснице с луком в руке, стал страшно истреблять лесных жителей. Тогда между двумя армиями возник гул, словно водоворот неизмеримого взволнованного океана. Разгневанный Прахаста, знаток войны, великим потоком стрел мучил ванаров в великой битве. Земля стала страшной, покрытой телами ванаров и ракшасов, словно упавшими горами. Покрытая потоком крови, она сияла, как земля весной, покрытая цветущими палашами. Поле битвы стало рекой: её берегами были убитые толпы героев, великими деревьями — сломанное оружие, великими водами — потоки крови, и она текла к океану Ямы. Её великим илом были печень и селезёнка, водорослями — разбросанные кишки, рыбой — разбитые тела и головы, травой — части членов; её наполняли стаи грифов и гусей, посещали цапли и журавли, покрывала пена жира, а громом были болезненные стоны. Эту реку, состоящую из поля битвы и труднопереходимую для трусов, словно реку после дождей, посещаемую гусями и журавлями, ракшасы и главные ванары переходили, как вожаки слонов переходят лотосовое озеро, покрытое пыльцой лотосов.
26d62315a409 · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Образ реки битвы показывает, во что превращается мир, когда сила служит гордости. Даже героизм здесь проходит через ужас, и только связь с праведной целью отличает жертву от бессмысленной бойни.