रामायण
Агни возвращает Ситу Раме6.106.10-19
2013 / 2464
रामायण · 6.106.10-19
देवनागरी

एवम् उक्तो महातेजा धृतिमान् दृढविक्रमः । अब्रवीत् त्रिदशश्रेष्ठं रामो धर्मभृतां वरः ॥
अवश्यं त्रिषु लोकेषु सीता पावनम् अर्हति । दीर्घकालोषिता चेयं रावणान्तःपुरे शुभा ॥
बालिशः खलु कामात्मा रामो दशरथात्मजः । इति वक्ष्यन्ति मां सन्तो जानकीम् अविशोध्य हि ॥
अनन्यहृदयां भक्तां मच्चित्तपरिरक्षणीम् । अहम् अप्य् अवगच्छामि मैथिलीं जनकात्मजाम् ॥
प्रत्ययार्थं तु लोकानां त्रयाणां सत्यसंश्रयः । उपेक्षे चापि वैदेहीं प्रविशन्तीं हुताशनम् ॥
इमाम् अपि विशालाक्षीं रक्षितां स्वेन तेजसा । रावणो नातिवर्तेत वेलाम् इव महोदधिः ॥
न हि शक्तः स दुष्टात्मा मनसापि हि मैथिलीम् । प्रधर्षयितुम् अप्राप्तां दीप्ताम् अग्निशिखाम् इव ॥
नेयम् अर्हति चैश्वर्यं रावणान्तःपुरे शुभा । अनन्या हि मया सीतां भास्करेण प्रभा यथा ॥
विशुद्धा त्रिषु लोकेषु मैथिली जनकात्मजा । न हि हातुम् इयं शक्या कीर्तिर् आत्मवता यथा ॥
अवश्यं च मया कार्यं सर्वेषां वो वचो हितम् । स्निग्धानां लोकमान्यानाम् एवं च ब्रुवतां हितम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evam ukto mahātejā dhṛtimān dṛḍhavikramaḥ | abravīt tridaśaśreṣṭhaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ ||
avaśyaṃ triṣu lokeṣu sītā pāvanam arhati | dīrghakāloṣitā ceyaṃ rāvaṇāntaḥpure śubhā ||
bāliśaḥ khalu kāmātmā rāmo daśarathātmajaḥ | iti vakṣyanti māṃ santo jānakīm aviśodhya hi ||
ananyahṛdayāṃ bhaktāṃ maccittaparirakṣaṇīm | aham apy avagacchāmi maithilīṃ janakātmajām ||
pratyayārthaṃ tu lokānāṃ trayāṇāṃ satyasaṃśrayaḥ | upekṣe cāpi vaidehīṃ praviśantīṃ hutāśanam ||
imām api viśālākṣīṃ rakṣitāṃ svena tejasā | rāvaṇo nātivarteta velām iva mahodadhiḥ ||
na hi śaktaḥ sa duṣṭātmā manasāpi hi maithilīm | pradharṣayitum aprāptāṃ dīptām agniśikhām iva ||
neyam arhati caiśvaryaṃ rāvaṇāntaḥpure śubhā | ananyā hi mayā sītāṃ bhāskareṇa prabhā yathā ||
viśuddhā triṣu lokeṣu maithilī janakātmajā | na hi hātum iyaṃ śakyā kīrtir ātmavatā yathā ||
avaśyaṃ ca mayā kāryaṃ sarveṣāṃ vo vaco hitam | snigdhānāṃ lokamānyānām evaṃ ca bruvatāṃ hitam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम् उक्तः महातेजाःevam uktaḥ mahātejāḥтак сказанный, великомощный
धृतिमान् दृढविक्रमःdhṛtimān dṛḍhavikramaḥстойкий, твёрдодоблестный
अब्रवीत् त्रिदशश्रेष्ठम्abravīt tridaśaśreṣṭhamсказал лучшему из богов
रामः धर्मभृताम् वरःrāmaḥ dharmabhṛtām varaḥРама, лучший хранителей дхармы
अवश्यम् त्रिषु लोकेषुavaśyam triṣu lokeṣuнепременно в трёх мирах
सीता पावनम् अर्हतिsītā pāvanam arhatiСита очищения заслуживает
दीर्घकालोषिता च इयम्dīrghakāloṣitā ca iyamи долго жившая эта
रावणान्तःपुरे शुभाrāvaṇāntaḥpure śubhāво внутренних покоях Раваны, чистая
बालिशः खलु कामात्माbāliśaḥ khalu kāmātmāглупый ведь, желанием ведомый
रामः दशरथात्मजःrāmaḥ daśarathātmajaḥРама, сын Дашаратхи
इति वक्ष्यन्ति माम् सन्तःiti vakṣyanti mām santaḥтак скажут обо мне добрые
जानकीम् अविशोध्य हिjānakīm aviśodhya hiДжанаки не очистив ведь
अनन्यहृदयाम् भक्ताम्ananyahṛdayām bhaktāmс сердцем, никому другому не принадлежащим, преданную
मच्चित्तपरिरक्षणीम्maccittaparirakṣaṇīmмоё сознание хранящую
अहम् अपि अवगच्छामिaham api avagacchāmiя также понимаю
मैथिलीम् जनकात्मजाम्maithilīm janakātmajāmМайтхили, дочь Джанаки
प्रत्ययार्थम् तु लोकानाम्pratyayārtham tu lokānāmдля доверия же миров
त्रयाणाम् सत्यसंश्रयःtrayāṇām satyasaṃśrayaḥтрёх, истиной поддержанный
उपेक्षे च अपि वैदेहीम्upekṣe ca api vaidehīmя допускал также Вайдехи
प्रविशन्तीम् हुताशनम्praviśantīm hutāśanamвходящую в огонь
इमाम् अपि विशालाक्षीम्imām api viśālākṣīmэту же широкоокую
रक्षिताम् स्वेन तेजसाrakṣitām svena tejasāзащищённую собственным сиянием
रावणः न अतिवर्तेतrāvaṇaḥ na ativartetaРавана не переступил бы
वेलाम् इव महोदधिःvelām iva mahodadhiḥкак великий океан берег
न हि शक्तः स दुष्टात्माna hi śaktaḥ sa duṣṭātmāведь не был способен тот злодушный
मनसा अपि हि मैथिलीम्manasā api hi maithilīmдаже умом Майтхили
प्रधर्षयितुम् अप्राप्ताम्pradharṣayitum aprāptāmоскорбить недоступную
दीप्ताम् अग्निशिखाम् इवdīptām agniśikhām ivaкак пылающий язычок огня
न इयम् अर्हति च ऐश्वर्यम्na iyam arhati ca aiśvaryamи эта не заслуживает владычества
रावणान्तःपुरे शुभाrāvaṇāntaḥpure śubhāво внутренних покоях Раваны, чистая
अनन्या हि मया सीताananyā hi mayā sītāнеотлична ведь от меня Сита
भास्करेण प्रभा यथाbhāskareṇa prabhā yathāкак сияние от солнца
विशुद्धा त्रिषु लोकेषुviśuddhā triṣu lokeṣuчиста в трёх мирах
मैथिली जनकात्मजाmaithilī janakātmajāМайтхили, дочь Джанаки
न हि हातुम् इयम् शक्याna hi hātum iyam śakyāведь не может быть оставлена эта
कीर्तिः आत्मवता यथाkīrtiḥ ātmavatā yathāкак слава благородным человеком
अवश्यम् च मया कार्यम्avaśyam ca mayā kāryamи непременно мною должно быть сделано
सर्वेषाम् वः वचः हितम्sarveṣām vaḥ vacaḥ hitamвсех ваше слово благое
स्निग्धानाम् लोकमान्यानाम्snigdhānām lokamānyānāmдоброжелательных, миром почитаемых
एवम् च ब्रुवताम् हितम्evam ca bruvatām hitamи так говорящих благо
अनुवाद

Так обращённый, великомощный, стойкий и твёрдодоблестный Рама, лучший из хранителей дхармы, сказал лучшему из богов: «Сита непременно заслуживала очищения перед тремя мирами, ведь эта чистая женщина долго жила во внутренних покоях Раваны. Добрые люди сказали бы обо мне: “Рама, сын Дашаратхи, глуп и ведом желанием, ведь он не очистил Джанаки”. Я и сам знаю Майтхили, дочь Джанаки: её сердце никому другому не принадлежит, она предана и хранит мысль обо мне. Но ради доверия трёх миров я, опирающийся на истину, допустил, чтобы Вайдехи вошла в огонь. Даже эту широкоокую, защищённую собственным сиянием, Равана не мог переступить, как великий океан не переступает берег. Тот злодушный не был способен даже мысленно оскорбить недоступную Майтхили, подобную пылающему языку огня. Эта чистая женщина не могла принадлежать власти внутренних покоев Раваны. Сита неотлична от меня, как сияние от солнца. Майтхили, дочь Джанаки, чиста в трёх мирах; её невозможно оставить, как благородному человеку невозможно оставить свою славу. И мне непременно следует принять ваше благое слово: вы доброжелательны, почитаемы миром и говорите благо».

संस्करण

da67575cbdbe · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से