रामायण
Рама поднимается на Пушпаку вместе с союзниками6.110.1-8
2029 / 2464
रामायण · 6.110.1-8
देवनागरी

उपस्थितं तु तं दृष्ट्वा पुष्पकं पुष्पभूषितम् । अविदूरे स्थितं रामं प्रत्युवाच विभीषणः ॥
स तु बद्धाञ्जलिः प्रह्वो विनीतो राक्षसेश्वरः । अब्रवीत् त्वरयोपेतः किं करोमीति राघवम् ॥
तम् अब्रवीन् महातेजा लक्ष्मणस्योपशृण्वतः । विमृश्य राघवो वाक्यम् इदं स्नेहपुरस्कृतम् ॥
कृतप्रयत्नकर्माणो विभीषण वनौकसः । रत्नैर् अर्थैश् च विविभैर् भूषणैश् चाभिपूजय ॥
सहैभिर् अर्दिता लङ्का निर्जिता राक्षसेश्वर । हृष्टैः प्राणभयं त्यक्त्वा संग्रामेष्व् अनिवर्तिभिः ॥
एवं संमानिताश् चेमे मानार्हा मानद त्वया । भविष्यन्ति कृतज्ञेन निर्वृता हरियूथपाः ॥
त्यागिनं संग्रहीतारं सानुक्रोशं यशस्विनम् । यतस् त्वाम् अवगच्छन्ति ततः संबोधयामि ते ॥
एवम् उक्तस् तु रामेण वानरांस् तान् विभीषणः । रत्नार्थैः संविभागेन सर्वान् एवान्वपूजयत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

upasthitaṃ tu taṃ dṛṣṭvā puṣpakaṃ puṣpabhūṣitam | avidūre sthitaṃ rāmaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ ||
sa tu baddhāñjaliḥ prahvo vinīto rākṣaseśvaraḥ | abravīt tvarayopetaḥ kiṃ karomīti rāghavam ||
tam abravīn mahātejā lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ | vimṛśya rāghavo vākyam idaṃ snehapuraskṛtam ||
kṛtaprayatnakarmāṇo vibhīṣaṇa vanaukasaḥ | ratnair arthaiś ca vivibhair bhūṣaṇaiś cābhipūjaya ||
sahaibhir arditā laṅkā nirjitā rākṣaseśvara | hṛṣṭaiḥ prāṇabhayaṃ tyaktvā saṃgrāmeṣv anivartibhiḥ ||
evaṃ saṃmānitāś ceme mānārhā mānada tvayā | bhaviṣyanti kṛtajñena nirvṛtā hariyūthapāḥ ||
tyāginaṃ saṃgrahītāraṃ sānukrośaṃ yaśasvinam | yatas tvām avagacchanti tataḥ saṃbodhayāmi te ||
evam uktas tu rāmeṇa vānarāṃs tān vibhīṣaṇaḥ | ratnārthaiḥ saṃvibhāgena sarvān evānvapūjayat ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
उपस्थितम् तु तम् दृष्ट्वाupasthitam tu tam dṛṣṭvāпоставленную же ту увидев
पुष्पकम् पुष्पभूषितम्puṣpakam puṣpabhūṣitamПушпаку, цветами украшенную
अविदूरे स्थितम् रामम्avidūre sthitam rāmamнедалеко стоящему Раме
प्रत्युवाच विभीषणःpratyuvāca vibhīṣaṇaḥсказал Вибхишана
सः तु बद्धाञ्जलिः प्रह्वःsaḥ tu baddhāñjaliḥ prahvaḥон же со сложенными ладонями, склонённый
विनीतः राक्षसेश्वरःvinītaḥ rākṣaseśvaraḥсмиренный владыка ракшасов
अब्रवीत् त्वरया उपेतःabravīt tvarayā upetaḥсказал, спешкой охваченный
किम् करोमि इति राघवम्kim karomi iti rāghavamчто мне делать — так Рагхаве
तम् अब्रवीत् महातेजाःtam abravīt mahātejāḥему сказал великомощный
लक्ष्मणस्य उपशृण्वतःlakṣmaṇasya upaśṛṇvataḥпри Лакшмане слушающем
विमृश्य राघवः वाक्यम्vimṛśya rāghavaḥ vākyamобдумав, Рагхава слово
इदम् स्नेहपुरस्कृतम्idam snehapuraskṛtamэто, любовью сопровождаемое
कृतप्रयत्नकर्माणःkṛtaprayatnakarmāṇaḥсовершившие трудные дела
विभीषण वनौकसःvibhīṣaṇa vanaukasaḥВибхишана, лесные жители
रत्नैः अर्थैः च विविधैःratnaiḥ arthaiḥ ca vividhaiḥдрагоценностями и богатствами различными
भूषणैः च अभिपूजयbhūṣaṇaiḥ ca abhipūjayaи украшениями почтительно награди
सह एभिः अर्दिता लङ्काsaha ebhiḥ arditā laṅkāвместе с ними сокрушена Ланка
निर्जिता राक्षसेश्वरnirjitā rākṣaseśvaraпобеждена, владыка ракшасов
हृष्टैः प्राणभयम् त्यक्त्वाhṛṣṭaiḥ prāṇabhayam tyaktvāрадостными, страх за жизнь оставившими
संग्रामेषु अनिवर्तिभिःsaṃgrāmeṣu anivartibhiḥв битвах не отступавшими
एवम् संमानिताः च इमेevam saṃmānitāḥ ca imeтак почтённые и эти
मानार्हा मानद त्वयाmānārhā mānada tvayāдостойные почёта, дарующий честь, тобой
भविष्यन्ति कृतज्ञेनbhaviṣyanti kṛtajñenaстанут благодарным
निर्वृता हरियूथपाःnirvṛtā hariyūthapāḥдовольны вожди обезьян
त्यागिनम् संग्रहीतारम्tyāginam saṃgrahītāramщедрым, объединителем
सानुक्रोशम् यशस्विनम्sānukrośam yaśasvinamсострадательным, славным
यतः त्वाम् अवगच्छन्तिyataḥ tvām avagacchantiпоскольку тебя понимают
ततः संबोधयामि तेtataḥ saṃbodhayāmi teпоэтому напоминаю тебе
एवम् उक्तः तु रामेणevam uktaḥ tu rāmeṇaтак сказанный же Рамой
वानरान् तान् विभीषणःvānarān tān vibhīṣaṇaḥтех ванаров Вибхишана
रत्नार्थैः संविभागेनratnārthaiḥ saṃvibhāgenaдрагоценностями и богатствами, распределением
सर्वान् एव अन्वपूजयत्sarvān eva anvapūjayatвсех именно почтил
अनुवाद

Увидев Пушпаку, поставленную рядом и украшенную цветами, Вибхишана обратился к стоявшему неподалёку Раме. Смиренный владыка ракшасов, склонившись со сложенными ладонями и торопясь, сказал Рагхаве: «Что мне делать?» Тогда великомощный Рагхава, пока Лакшмана слушал, обдумал и сказал ему слово, исполненное любви: «Вибхишана, почтительно награди лесных жителей, совершивших трудные дела, различными драгоценностями, богатствами и украшениями. Владыка ракшасов, вместе с ними была сокрушена и побеждена Ланка: они радостно оставили страх за жизнь и не отступали в битвах. Дарующий честь, когда эти достойные почёта вожди обезьян будут так почтены тобой, благодарным царём, они останутся довольны. Поскольку они считают тебя щедрым, объединяющим, сострадательным и славным, я напоминаю тебе об этом». Услышав это от Рамы, Вибхишана распределил драгоценности и богатства и почтил всех тех ванаров.

संस्करण

184c892c67cb · प्रकाशित 22 जून 2026, 12:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से