Śrī-Varāha
एते चान्ये च बहवः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ कर्मण्याश्च त एतेषां ये मया परिकीर्त्तिताः
व्रीहीणां च प्रवक्ष्यामि उपयोग्यानि माधवि ॥ एकाग्रं मानसं कृत्वा प्रापणं शृणु सुन्दरि
धर्मचिल्लिकशाकं च सुगन्धं रक्तमालिकौ ॥ दीर्घशालिमहाशाली वरकुङ्कुममाक्षिकौ
आमोदा शिवसुन्दर्यौ शिरीकाकुलशालिकाः ॥ विविधं यावकान्नं च ज्ञेयान्येतानि कर्मणि
कर्मण्या मुद्गमाषा वै तिलकङ्गुकुलित्थकाः ॥ गवेधुकं महामोहं मकुष्ठमथवाहिजाम्
श्यामाकमिति चोक्तानि कर्मण्यानि वसुन्धरे ॥ कर्मण्यानि च शाकानि विजानीहि वसुन्धरे
ete cānye ca bahavaḥ śataśo'tha sahasraśaḥ || karmaṇyāśca ta eteṣāṃ ye mayā parikīrttitāḥ
vrīhīṇāṃ ca pravakṣyāmi upayogyāni mādhavi || ekāgraṃ mānasaṃ kṛtvā prāpaṇaṃ śṛṇu sundari
dharmacillikaśākaṃ ca sugandhaṃ raktamālikau || dīrghaśālimahāśālī varakuṅkumamākṣikau
āmodā śivasundaryau śirīkākulaśālikāḥ || vividhaṃ yāvakānnaṃ ca jñeyānyetāni karmaṇi
karmaṇyā mudgamāṣā vai tilakaṅgukulitthakāḥ || gavedhukaṃ mahāmohaṃ makuṣṭhamathavāhijām
śyāmākamiti coktāni karmaṇyāni vasundhare || karmaṇyāni ca śākāni vijānīhi vasundhare
«Эти и иные многие, сотнями и тысячами, и годные к делу — те из них, которые мною возвещены. И у рисов изложу пригодные, о Мадхави; сосредоточенным сделав ум, слушай о подношении, о прекрасная. Дхармачиллика-овощ и сугандха, рактамалика, диргхашали и махашали, варакункума и макшика, амода и шивасундари, ширика, акула и шалика; и ячменная пища разного рода, — да будут знаемы эти в деле. Годные к делу: мунга и маша, сезам, ангу и кулиттха, гаведхука, махамоха, макуштха или ахиджа, — „шьямака“, так сказаны годные к делу, о Держащая богатства. И овощи, годные к делу, знай, о Держащая богатства».
7117ce70fe75 · प्रकाशित 4 सित॰ 2026, 5:40:58 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Сорта риса перечислены так, как их знает пахарь: диргхашали, махашали, шалика, акула. Разбираться в этом должен не богослов, а тот, кто варит.
Рядом с редкими названы самые простые: мунга, маша, сезам, кулиттха. Кулиттха и гаведхука — пища бедного дома, и они годны наравне с прочим.
Оговорено и «сотнями и тысячами». Перечень открыт: назван образец, а не окончательный список.