विष्णुपुराण
Jambūdvīpa and Mount Meru2.2.32-38
348 / 1027
विष्णुपुराण · 2.2.32-38
देवनागरी

तस्याः समन्ततश् चाष्टौ दिशासु विदिशासु च इन्द्रादिलोकपालानां प्रख्याताः प्रवराः पुरः ।
विष्णुपादविनिष्क्रान्ता प्लावयित्वेन्दुमण्डलम् समन्ताद् ब्रह्मणः पुर्यां गङ्गा पतति वै दिवः ।
सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्धा प्रतिपद्यते सीता चालकनन्दा च चक्षुर् भद्रा च वै क्रमात् ।
पूर्वेण सीता शैलात् तु शैलं यात्य् अन्तरिक्षगा ततश् च पूर्ववर्षेण भद्राश्वेनैति सार्णवम् ।
तथैवालकनन्दापि दक्षिणेनैत्य भारतम् प्रयाति सागरं भूत्वा सप्तभेदा महामुने ।
चक्षुश् च पश्चिमगिरीन् अतीत्य सकलांस् ततः पश्चिमं केतुमालाख्यं वर्षं गत्वैति सागरम् ।
भद्रा तथोत्तरगिरीन् उत्तरांश् च तथा कुरून् अतीत्योत्तरम् अम्भोधिं समभ्येति महामुने ।

लिप्यंतरण (IAST)

tasyāḥ samantataś cāṣṭau diśāsu vidiśāsu ca indrādilokapālānāṃ prakhyātāḥ pravarāḥ puraḥ /
viṣṇupādaviniṣkrāntā plāvayitvendumaṇḍalam samantād brahmaṇaḥ puryāṃ gaṅgā patati vai divaḥ /
sā tatra patitā dikṣu caturdhā pratipadyate sītā cālakanandā ca cakṣur bhadrā ca vai kramāt /
pūrveṇa sītā śailāt tu śailaṃ yāty antarikṣagā tataś ca pūrvavarṣeṇa bhadrāśvenaiti sārṇavam /
tathaivālakanandāpi dakṣiṇenaitya bhāratam prayāti sāgaraṃ bhūtvā saptabhedā mahāmune /
cakṣuś ca paścimagirīn atītya sakalāṃs tataḥ paścimaṃ ketumālākhyaṃ varṣaṃ gatvaiti sāgaram /
bhadrā tathottaragirīn uttarāṃś ca tathā kurūn atītyottaram ambhodhiṃ samabhyeti mahāmune /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्याःtasyāḥу него
समन्ततःsamantataḥвокруг
caи
अष्टौaṣṭauвосемь
दिशासुdiśāsuпо сторонам
विदिशासुvidiśāsuи по промежуткам
caи
इन्द्र-आदि-लोक-पालानाम्indra-ādi-loka-pālānāmу хранителей мира, Индры и прочих
प्रख्याताःprakhyātāḥпрославлены
प्रवराःpravarāḥпревосходные
पुरःpuraḥгорода
विष्णु-पाद-विनिष्क्रान्ताviṣṇu-pāda-viniṣkrāntāизошедшая от стопы Вишну
प्लावयित्वाplāvayitvāомыв
इन्दु-मण्डलम्indu-maṇḍalamкруг месяца
समन्तात्samantātсо всех сторон
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥу Брахмы
पुर्याम्puryāmв городе
गङ्गाgaṅgāГанга
पततिpatatiпадает
वैvaiпоистине
दिवःdivaḥс неба
साона
तत्रtatraтам
पतिताpatitāупавшая
दिक्षुdikṣuпо сторонам
चतुर्धाcaturdhāчетверично
प्रतिपद्यतेpratipadyateрасходится
सीताsītāСита
caи
अलकनन्दाalakanandāАлакананда
caи
चक्षुःcakṣuḥЧакшус
भद्राbhadrāБхадра
caи
वैvaiпоистине
क्रमात्kramātпо порядку
पूर्वेणpūrveṇaна восток
सीताsītāСита
शैलात्śailātс горы
तुtuже
शैलम्śailamна гору
यातिyātiидёт
अन्तरिक्ष-गाantarikṣa-gāидущая по воздуху
ततःtataḥзатем
caи
पूर्व-वर्षेणpūrva-varṣeṇaвосточной варшей
भद्राश्वेनbhadrāśvenaБхадрашвой
एतिetiприходит
स-अर्णवम्sa-arṇavamк морю
तथाtathāтакже
एवevaже
अलकनन्दाalakanandāАлакананда
अपिapiи
दक्षिणेनdakṣiṇenaна юг
एत्यetyaпридя
भारतम्bhāratamв Бхарату
प्रयातिprayātiидёт
सागरम्sāgaramк морю
भूत्वाbhūtvāстав
सप्त-भेदाsapta-bhedāсемиструйной
महा-मुनेmahā-muneо великий мудрец
चक्षुःcakṣuḥЧакшус
caи
पश्चिम-गिरीन्paścima-girīnзападные горы
अतीत्यatītyaминовав
सकलान्sakalānвсе
ततःtataḥзатем
पश्चिमम्paścimamзападную
केतुमाल-आख्यम्ketumāla-ākhyamименуемую Кетумалой
वर्षम्varṣamваршу
गत्वाgatvāпройдя
एतिetiприходит
सागरम्sāgaramк морю
भद्राbhadrāБхадра
तथाtathāтакже
उत्तर-गिरीन्uttara-girīnсеверные горы
उत्तरान्uttarānсеверных
caи
तथाtathāтакже
कुरून्kurūnКуру
अतीत्यatītyaминовав
उत्तरम्uttaramк северному
अम्भोधिम्ambhodhimморю
समभ्येतिsamabhyetiприходит
महा-मुनेmahā-muneо великий мудрец
अनुवाद

Вокруг него, по восьми сторонам и промежуткам, прославлены превосходные города хранителей мира — Индры и прочих. А Ганга, изошедшая от стопы Вишну, омыв со всех сторон круг месяца, падает с неба в город Брахмы. Упавшая там, она расходится по сторонам четверично: Сита, Алакананда, Чакшус и Бхадра, по порядку.

Сита идёт на восток, по воздуху с горы на гору, и затем восточной варшей, Бхадрашвой, приходит к морю. Алакананда, придя на юг, в Бхарату, идёт к морю, став семиструйной, о великий мудрец. Чакшус, миновав все западные горы, проходит западную варшу, именуемую Кетумалой, и приходит к морю. А Бхадра, миновав северные горы и северных Куру, приходит к северному морю, о великий мудрец.

संस्करण

d48d11fd0399 · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 12:57:23 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से