विष्णुपुराण
The Thousand Arms of Bāṇa5.33.28-40
966 / 1027
विष्णुपुराण · 5.33.28-40
देवनागरी

नन्दीशसंगृहीताश्वम् अधिरूढो महारथम् बाणस् तत्राययौ योद्धुं कृष्णकार्ष्णिबलैः सह ।
बलभद्रो महावीर्यो बाणसैन्यम् अनेकधा विव्याध बाणैः प्रभ्रश्य धर्मतश् चापलायत ।
आकृष्य लाङ्गलाग्रेण मुसलेनावपोथितम् बलं बलेन ददृशे बाणो बाणैश् च चक्रिणा ।
ततः कृष्णस्य बाणेन युद्धम् आसीत् समन्ततः ।
परस्परम् इषून् दीप्तान् कायत्राणविभेदकान् कृष्णश् चिच्छेद बाणैस् तान् बाणेन प्रहितान् शरान् बिभेद केशवं बाणो बाणं विव्याध चक्रभृत् ।
मुमुचाते तथास्त्राणि बाणकृष्णौ जिगीषया परस्परं क्षतिपरौ परमामर्षिणौ द्विज ।
छिद्यमानेष्व् अशेषेषु शरेष्व् अस्त्रे च सीदति प्राचुर्येण हरिर् बाणं हन्तुं चक्रे ततो मनः ।
ततो ऽर्कशतसंघाततेजसः सदृशद्युतिः जग्राह दैत्यचक्रारिर् हरिश् चक्रं सुदर्शनम् ।
मुञ्चतो बाणनाशाय तच् चक्रं मधुविद्विषः नग्ना दैतेयविद्याभूत् कोटवी पुरतो हरेः ।
ताम् अग्रतो हरिर् दृष्ट्वा मीलिताक्षः सुदर्शनम् मुमोच बाणम् उद्दिश्य छेत्तुं बाहुवनं रिपोः ।
क्रमेण तत् तु बाहूनां बाणस्याच्युतचोदितम् छेदं चक्रे ऽसुरापास्तशस्त्रौघक्षपणादृतम् ।
छिन्ने बाहुवने तत् तु करस्थं मधुसूदनः मुमुक्षुर् बाणनाशाय विज्ञातस् त्रिपुरद्विषा ।
स उपेत्याह गोविन्दं सामपूर्वम् उमापतिः विलोक्य बाणं दोर्दण्डच्छेदासृक्स्राववर्षिणम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

nandīśasaṃgṛhītāśvam adhirūḍho mahāratham bāṇas tatrāyayau yoddhuṃ kṛṣṇakārṣṇibalaiḥ saha /
balabhadro mahāvīryo bāṇasainyam anekadhā vivyādha bāṇaiḥ prabhraśya dharmataś cāpalāyata /
ākṛṣya lāṅgalāgreṇa musalenāvapothitam balaṃ balena dadṛśe bāṇo bāṇaiś ca cakriṇā /
tataḥ kṛṣṇasya bāṇena yuddham āsīt samantataḥ /
parasparam iṣūn dīptān kāyatrāṇavibhedakān kṛṣṇaś ciccheda bāṇais tān bāṇena prahitān śarān bibheda keśavaṃ bāṇo bāṇaṃ vivyādha cakrabhṛt /
mumucāte tathāstrāṇi bāṇakṛṣṇau jigīṣayā parasparaṃ kṣatiparau paramāmarṣiṇau dvija /
chidyamāneṣv aśeṣeṣu śareṣv astre ca sīdati prācuryeṇa harir bāṇaṃ hantuṃ cakre tato manaḥ /
tato 'rkaśatasaṃghātatejasaḥ sadṛśadyutiḥ jagrāha daityacakrārir hariś cakraṃ sudarśanam /
muñcato bāṇanāśāya tac cakraṃ madhuvidviṣaḥ nagnā daiteyavidyābhūt koṭavī purato hareḥ /
tām agrato harir dṛṣṭvā mīlitākṣaḥ sudarśanam mumoca bāṇam uddiśya chettuṃ bāhuvanaṃ ripoḥ /
krameṇa tat tu bāhūnāṃ bāṇasyācyutacoditam chedaṃ cakre 'surāpāstaśastraughakṣapaṇādṛtam /
chinne bāhuvane tat tu karasthaṃ madhusūdanaḥ mumukṣur bāṇanāśāya vijñātas tripuradviṣā /
sa upetyāha govindaṃ sāmapūrvam umāpatiḥ vilokya bāṇaṃ dordaṇḍacchedāsṛksrāvavarṣiṇam /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जृम्भितेjṛmbhiteкогда зевал
शंकरेśaṃkareШанкара
नष्टेnaṣṭeкогда сгинуло
दैत्य-सैन्येdaitya-sainyeвойско дайтьев
गुहेguheкогда Гуха
जितेjiteпобеждён
नीतेnīteкогда приведено
प्रमथ-सैन्येpramatha-sainyeвойско праматхов
caи
संक्षयम्saṃkṣayamк гибели
शार्ङ्ग-धन्वनाśārṅga-dhanvanāносящим лук Шарнгу
नन्दीश-संगृहीत-अश्वम्nandīśa-saṃgṛhīta-aśvamс конями, которых держал Нандиша
अधिरूढःadhirūḍhaḥвзошедший
महा-रथम्mahā-rathamна великую колесницу
बाणःbāṇaḥБана
तत्रtatraтуда
आययौāyayauприбыл
योद्धुम्yoddhumсражаться
कृष्ण-कार्ष्णि-बलैःkṛṣṇa-kārṣṇi-balaiḥс Кришною, сыном Кришны и Балою
सहsahaвместе
बलभद्रःbalabhadraḥБалабхадра
महा-वीर्यःmahā-vīryaḥвесьма могучий
बाण-सैन्यम्bāṇa-sainyamвойско Баны
अनेकधाanekadhāмногообразно
विव्याधvivyādhaпронзил
बाणैःbāṇaiḥстрелами
प्रभ्रश्यprabhraśyaдрогнув
धर्मतःdharmataḥпо правилу
caи
अपलायतapalāyataбежало
आकृष्यākṛṣyaпритянутое
लाङ्गल-अग्रेणlāṅgala-agreṇaостриём плуга
मुसलेनmusalenaпалицею
अवपोथितम्avapothitamизмолоченное
बलम्balamвойско
बलेनbalenaБалою
ददृशेdadṛśeувидел
बाणःbāṇaḥБана
बाणैःbāṇaiḥстрелами
caи
चक्रिणाcakriṇāносящим диск
ततःtataḥзатем
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
बाणेनbāṇenaс Баною
युद्धम्yuddhamбой
आसीत्āsītбыл
समन्ततःsamantataḥсо всех сторон
परस्परम्parasparamдруг в друга
इषून्iṣūnстрелы
दीप्तान्dīptānпылающие
काय-त्राण-विभेदकान्kāya-trāṇa-vibhedakānпробивающие доспех
कृष्णःkṛṣṇaḥКришна
चिच्छेदcicchedaрассёк
बाणैःbāṇaiḥстрелами
तान्tānте
बाणेनbāṇenaБаною
प्रहितान्prahitānпосланные
शरान्śarānстрелы
बिभेदbibhedaпронзил
केशवम्keśavamКешаву
बाणःbāṇaḥБана
बाणम्bāṇamБану
विव्याधvivyādhaпронзил
चक्र-भृत्cakra-bhṛtносящий диск
मुमुचातेmumucāteметали
तथाtathāтак
अस्त्राणिastrāṇiоружия
बाण-कृष्णौbāṇa-kṛṣṇauБана и Кришна
जिगीषयाjigīṣayāжеланием победы
परस्परम्parasparamдруг друга
क्षति-परौkṣati-parauстремящиеся уязвить
परम-अमर्षिणौparama-amarṣiṇauвесьма непримиримые
द्विजdvijaо дваждырождённый
छिद्यमानेषुchidyamāneṣuкогда рассекались
अशेषेषुaśeṣeṣuвсе
शरेषुśareṣuстрелы
अस्त्रेastreоружие
caи
सीदतिsīdatiслабело
प्राचुर्येणprācuryeṇaсо всею решительностью
हरिःhariḥХари
बाणम्bāṇamБану
हन्तुम्hantumубить
चक्रेcakreсотворил
ततःtataḥзатем
मनःmanaḥум
ततःtataḥзатем
अर्क-शत-संघात-तेजसःarka-śata-saṃghāta-tejasaḥс пылом, как у сотни солнц
सदृश-द्युतिःsadṛśa-dyutiḥс равным блеском
जग्राहjagrāhaвзял
दैत्य-चक्र-अरिःdaitya-cakra-ariḥвраг круга дайтьев
हरिःhariḥХари
चक्रम्cakramдиск
सुदर्शनम्sudarśanamСударшану
मुञ्चतःmuñcataḥмечущего
बाण-नाशायbāṇa-nāśāyaна погибель Бане
तत्tatтот
चक्रम्cakramдиск
मधु-द्विषःmadhu-dviṣaḥврага Мадху
नग्नाnagnāнагая
दैतेय-विद्याdaiteya-vidyāведовство дайтьев
अभूत्abhūtявилась
कोटवीkoṭavīКотави
पुरतःpurataḥвпереди
हरेःhareḥХари
ताम्tāmеё
अग्रतःagrataḥвпереди
हरिःhariḥХари
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
मीलित-अक्षःmīlita-akṣaḥсомкнувший очи
सुदर्शनम्sudarśanamСударшану
मुमोचmumocaметнул
बाणम्bāṇamБану
उद्दिश्यuddiśyaнацелив
छेत्तुम्chettumотсечь
बाहु-वनम्bāhu-vanamлес рук
रिपोःripoḥврага
क्रमेणkrameṇaчередою
तत्tatто
तुtuже
बाहूनाम्bāhūnāmрук
बाणस्यbāṇasyaБаны
अच्युत-चोदितम्acyuta-coditamнаправленное Ачьютою
छेदम्chedamотсечение
चक्रेcakreсотворило
असुर-अपास्त-शस्त्र-ओघ-क्षपण-आदृतम्asura-apāsta-śastra-ogha-kṣapaṇa-ādṛtamзанятое истреблением потоков оружия, метаемых асурою
अनुवाद

Когда Шанкара зевал, войско дайтьев сгинуло, Гуха побеждён и войско праматхов приведено к гибели носящим лук Шарнгу, —

Бана, взойдя на великую колесницу с конями, которых держал Нандиша, прибыл туда сражаться с Кришною, сыном Кришны и Балою.

Весьма могучий Балабхадра многообразно пронзил стрелами войско Баны, и оно, дрогнув, по правилу бежало.

Бана увидел своё войско, притянутое остриём плуга и измолоченное палицею Балы, и побиваемое стрелами носящего диск.

Затем со всех сторон был бой Кришны с Баною.

Пылающие стрелы, пробивающие доспех, они метали друг в друга; те, посланные Баною, Кришна рассёк стрелами; Бана пронзил Кешаву, а носящий диск пронзил Бану.

Так метали оружия Бана и Кришна, желанием победы стремящиеся уязвить друг друга, весьма непримиримые, о дваждырождённый.

Когда все стрелы рассекались и оружие слабело, Хари со всею решительностью сотворил затем ум убить Бану.

Затем враг круга дайтьев, Хари, взял диск Сударшану, с равным блеском, с пылом, как у сотни солнц.

И когда мечущий тот диск враг Мадху нацелил его на погибель Бане, впереди Хари явилась нагая Котави, ведовство дайтьев.

Увидев её впереди, Хари, сомкнувший очи, метнул Сударшану, нацелив на Бану, чтобы отсечь лес рук врага.

И то, направленное Ачьютою, чередою сотворило отсечение рук Баны — занятое истреблением потоков оружия, метаемых асурою.

संस्करण

d44d6c3e07b0 · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 9:27:49 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से