उपस्पृश्य महेन्द्राद्रौ रामं दृष्ट्वाभिवाद्य च
सप्त-गोदावरीं वेणां पम्पां भीमरथीं ततः
स्कन्दं दृष्ट्वा ययौ रामः श्री-शैलं गिरिशालयम्
द्रविडेषु महा-पुण्यं दृष्ट्वाद्रिं वेङ्कटं प्रभुः
काम-कोष्णीं पुरीं काञ्चीं कावेरीं च सरिद्-वराम्
श्री-रन्गाख्यं महा-पुण्यं यत्र सन्निहितो हरिः
ऋषभाद्रिं हरेः क्षेत्रं दक्षिणां मथुरां तथा
सामुद्रं सेतुम् अगमत् महा-पातक-नाशनम्
तत्रायुतम् अदाद् धेनूर् ब्राह्मणेभ्यो हलायुधः
कृतमालां ताम्रपर्णीं मलयं च कुलाचलम्
तत्रागस्त्यं समासीनं नमस्कृत्याभिवाद्य च
योजितस् तेन चाशीर्भिर् अनुज्ञातो गतो ऽर्णवम्
दक्षिणं तत्र कन्याख्यां दुर्गां देवीं ददर्श सः
ततः फाल्गुनम् आसाद्य पञ्चाप्सरसम् उत्तमम्
विष्णुः सन्निहितो यत्र स्नात्वास्पर्शद् गवायुतम्
ततो ऽभिव्रज्य भगवान् केरलांस् तु त्रिगर्तकान्
गोकर्णाख्यं शिव-क्षेत्रं सान्निध्यं यत्र धूर्जटेः
आर्यां द्वैपायनीं दृष्ट्वा शूर्पारकम् अगाद् बलः
तापीं पयोष्णीं निर्विन्ध्याम् उपस्पृश्याथ दण्डकम्
प्रविश्य रेवाम् अगमद् यत्र माहिष्मती पुरी
मनु-तीर्थम् उपस्पृश्य प्रभासं पुनर् आगमत्
श्रुत्वा द्विजैः कथ्यमानं कुरु-पाण्डव-संयुगे
सर्व-राजन्य-निधनं भारं मेने हृतं भुवः
upaspṛśya mahendrādrau rāmaṃ dṛṣṭvābhivādya ca
sapta-godāvarīṃ veṇāṃ pampāṃ bhīmarathīṃ tataḥ
skandaṃ dṛṣṭvā yayau rāmaḥ śrī-śailaṃ giriśālayam
draviḍeṣu mahā-puṇyaṃ dṛṣṭvādriṃ veṅkaṭaṃ prabhuḥ
kāma-koṣṇīṃ purīṃ kāñcīṃ kāverīṃ ca sarid-varām
śrī-rangākhyaṃ mahā-puṇyaṃ yatra sannihito hariḥ
ṛṣabhādriṃ hareḥ kṣetraṃ dakṣiṇāṃ mathurāṃ tathā
sāmudraṃ setum agamat mahā-pātaka-nāśanam
tatrāyutam adād dhenūr brāhmaṇebhyo halāyudhaḥ
kṛtamālāṃ tāmraparṇīṃ malayaṃ ca kulācalam
tatrāgastyaṃ samāsīnaṃ namaskṛtyābhivādya ca
yojitas tena cāśīrbhir anujñāto gato 'rṇavam
dakṣiṇaṃ tatra kanyākhyāṃ durgāṃ devīṃ dadarśa saḥ
tataḥ phālgunam āsādya pañcāpsarasam uttamam
viṣṇuḥ sannihito yatra snātvāsparśad gavāyutam
tato 'bhivrajya bhagavān keralāṃs tu trigartakān
gokarṇākhyaṃ śiva-kṣetraṃ sānnidhyaṃ yatra dhūrjaṭeḥ
āryāṃ dvaipāyanīṃ dṛṣṭvā śūrpārakam agād balaḥ
tāpīṃ payoṣṇīṃ nirvindhyām upaspṛśyātha daṇḍakam
praviśya revām agamad yatra māhiṣmatī purī
manu-tīrtham upaspṛśya prabhāsaṃ punar āgamat
śrutvā dvijaiḥ kathyamānaṃ kuru-pāṇḍava-saṃyuge
sarva-rājanya-nidhanaṃ bhāraṃ mene hṛtaṃ bhuvaḥ
«Омывшись на горе Махендра, увидев Раму [Бхаргаву] и приветствовав [его], [он посетил] Сапта-годавари, Вену, Пампу, Бхимаратхи, затем, увидев Сканду, Рама пошёл на Шри-Шайлу, обитель Гириши; у дравидов, увидев весьма святую гору Венкату, владыка, [пошёл] в Кама-кошни, в город Канчи, к Кавери, лучшей из рек, в весьма святое [место], зовущееся Шри-Ранга, где присутствует Хари, на Ришабха-гору, поле Хари, и в южную Матхуру, — он пришёл к морскому Сету, губящему великие грехи. Там вооружённый плугом дал десять тысяч дойных коров брахманам; [затем] Критамалу, Тамрапарни и Малаю, родовую гору, — там, поклонившись и приветствовав сидящего Агастью, наделённый им благословениями, отпущенный, он пошёл к океану — южному; там он увидел богиню Дургу, зовущуюся Каньею. Затем, достигнув Пхальгуны, превосходного Панчапсараса, где присутствует Вишну, омывшись, он раздал десять тысяч коров. Затем, пройдя, Владыка [посетил] Кералов и Тригартаков, поле Шивы, зовущееся Гокарной, где присутствие Дхурджати; увидев Арью на острове, Бала пошёл в Шурпараку; коснувшись Тапи, Пайошни, Нирвиндхьи, затем — Дандаку, войдя, он пришёл к Реве, где город Махишмати; коснувшись Ману-тиртхи, он снова пришёл в Прабхасу. Услышав рассказываемое дваждырождёнными — о битве Куру и Пандавов, о гибели всех кшатриев, — он счёл бремя земли снятым».
18d9fc7e34fc · опубликовано 16 авг. 2026 г., 01:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Шри-ранга-акхьям... саннихитах харих — «зовущееся Шри-Ранга, где присутствует Хари». Святыни различены по тому, кто в них присутствует: где Хари, где Гириша, где Дхурджати. Перечень не сглажен под одно.
Аютам адат дхенух — «дал десять тысяч дойных коров». Паломничество отмечено не подвигом, а раздачею. Дважды в главе он оставляет по десять тысяч коров.
Агастьям самасинам — «сидящего Агастью». Он приветствует живущих подвижников на пути наравне со святынями. Места и люди перечислены вперемешку.
Прабхасам пунах агамат — «снова пришёл в Прабхасу». Круг замкнут: вышел оттуда и туда вернулся. Двенадцать месяцев искупления отмерены дорогою.
Шрутва двиджаих катхьяманам — «услышав рассказываемое дваждырождёнными». О войне он узнаёт из чужого рассказа, на святыне. Не участник и не свидетель.
Бхарам мене хритам бхувах — «счёл бремя земли снятым». Гибель кшатриев названа исполнением цели, а не бедствием. Тем и объяснено его невмешательство.