न शक्यं विस्तरं तात वक्तुं वर्षशतैर् अपि मन्वन्तराणां कौरव्य संक्षेपं त्व् एव मे शृणु ॥
स्वायंभुवो मनुस् तात मनुः स्वारोचिषस् तथा औत्तमस् तामसश् चैव रैवतश् चाक्षुषस् तथा वैवस्वतश् च कौरव्य सांप्रतो मनुर् उच्यते ॥
सावर्णिश् च मनुस् तात भौत्यो रौच्यस् तथैव च तथैव मेरुसावर्णाश् चत्वारो मनवः स्मृताः ॥
अतीता वर्तमानाश् च तथैवानागताश् च ये कीर्तिता मनवस् तात मयैवैते यथाश्रुति ऋषींस् तेषां प्रवक्ष्यामि पुत्रान् देवगणांस् तथा ॥
मरीचिर् अत्रिर् भगवान् अङ्गिराः पुलहः क्रतुः पुलस्त्यश् च वसिष्ठश् च सप्तैते ब्रह्मणः सुताः ॥
उत्तरस्यां दिशि तथा राजन् सप्तर्षयः स्थिताः यामा नाम तथा देवा आसन् स्वायंभुवे ऽन्तरे ॥
अग्नीध्रश् चाग्निबाहुश् च मेधा मेधातिथिर् वसुः ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यः सवनः पुत्र एव च ॥
मनोः स्वायंभुवस्यैते दश पुत्रा महौजसः एतत् ते प्रथमं राजन् मन्वन्तरम् उदाहृतम् ॥
और्वो वसिष्ठपुत्रश् च स्तम्बः काश्यप एव च प्राणो बृहस्पतिश् चैव दत्तो ऽत्रिश् च्यवनस् तथा एते महर्षयस् तात वायुप्रोक्ता महाव्रताः ॥
देवाश् च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषे ऽन्तरे हविर्ध्रः सुकृतिर् ज्योतिर् आपो मूर्तिर् अयस्मयः ॥
प्रथितश् च नभस्यश् च नभः सूर्यस् तथैव च स्वारोचिषस्य पुत्रास् ते मनोस् तात महात्मनः कीर्तिताः पृथिवीपाल महावीर्यपराक्रमाः ॥
द्वितीयम् एतत् कथितं तव मन्वन्तरं मया इदं तृतीयं वक्ष्यामि तन् निबोध नराधिप ॥
na śakyaṃ vistaraṃ tāta vaktuṃ varṣaśatair api manvantarāṇāṃ kauravya saṃkṣepaṃ tv eva me śṛṇu ||
svāyaṃbhuvo manus tāta manuḥ svārociṣas tathā auttamas tāmasaś caiva raivataś cākṣuṣas tathā vaivasvataś ca kauravya sāṃprato manur ucyate ||
sāvarṇiś ca manus tāta bhautyo raucyas tathaiva ca tathaiva merusāvarṇāś catvāro manavaḥ smṛtāḥ ||
atītā vartamānāś ca tathaivānāgatāś ca ye kīrtitā manavas tāta mayaivaite yathāśruti ṛṣīṃs teṣāṃ pravakṣyāmi putrān devagaṇāṃs tathā ||
marīcir atrir bhagavān aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ pulastyaś ca vasiṣṭhaś ca saptaite brahmaṇaḥ sutāḥ ||
uttarasyāṃ diśi tathā rājan saptarṣayaḥ sthitāḥ yāmā nāma tathā devā āsan svāyaṃbhuve 'ntare ||
agnīdhraś cāgnibāhuś ca medhā medhātithir vasuḥ jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savanaḥ putra eva ca ||
manoḥ svāyaṃbhuvasyaite daśa putrā mahaujasaḥ etat te prathamaṃ rājan manvantaram udāhṛtam ||
aurvo vasiṣṭhaputraś ca stambaḥ kāśyapa eva ca prāṇo bṛhaspatiś caiva datto 'triś cyavanas tathā ete maharṣayas tāta vāyuproktā mahāvratāḥ ||
devāś ca tuṣitā nāma smṛtāḥ svārociṣe 'ntare havirdhraḥ sukṛtir jyotir āpo mūrtir ayasmayaḥ ||
prathitaś ca nabhasyaś ca nabhaḥ sūryas tathaiva ca svārociṣasya putrās te manos tāta mahātmanaḥ kīrtitāḥ pṛthivīpāla mahāvīryaparākramāḥ ||
dvitīyam etat kathitaṃ tava manvantaraṃ mayā idaṃ tṛtīyaṃ vakṣyāmi tan nibodha narādhipa ||
Вайшампаяна сказал: «О сын мой, невозможно подробно рассказать об этом даже за сотни лет. Поэтому, о Каурава, услышь от меня краткое изложение манвантар. Сваямбхува Ману, Ману Сварочиша, Ауттама, Тамаса, Райвата, Чакшуша и Вайвасвата, о Каурава, называются Ману; Вайвасвата — нынешний Ману. Также, дорогой, известны Саварни, Бхаутья, Раучья и четверо Меру-Саварни. Прошлые, нынешние и будущие Ману названы мной согласно преданию; теперь я расскажу об их риши, сыновьях и сонмах богов. Маричи, благой Атри, Ангирас, Пулаха, Крату, Пуластья и Васиштха — эти семеро были сыновьями Брахмы. В северной стороне, о царь, пребывают семь риши; в Сваямбхува-манвантаре были боги по имени Ямы. Агнидхра, Агнибаху, Медха, Медхатитхи, Васу, Джьотишман, Дьютиман, Хавья и Савана — эти десять могучесияющих сыновей были у Сваямбхувы Ману. Так, о царь, тебе изложена первая манвантара. Аурва, сын Васиштхи, Стамба, Кашьяпа, Прана, Брихаспати, Датта, Атри и Чьявана — эти великие риши строгого обета названы Ваю. В манвантаре Сварочиши помнятся боги по имени Тушиты, а Хавирдхра, Сукрити, Джьотис, Апас, Мурти и Аясмайя были сыновьями великодушного Сварочиши Ману. Пратхита, Набхасья, Набха и Сурья также были сыновьями великодушного Сварочиши Ману, о сын мой; они названы, о защитник земли, как герои великой силы и доблести. Так я рассказал тебе вторую манвантару; теперь изложу третью — услышь это, владыка людей».
fd5e5af355fb · опубликовано 22 июн. 2026 г., 03:30:33 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Вайшампаяна сразу предупреждает, что даст сжатое изложение. Манвантары слишком велики для подробного охвата, поэтому текст выбирает опорные имена: Ману, риши, божества и сыновья. Так создаётся каркас космической истории, где каждая эпоха имеет своих носителей дхармы.