त्रय एते मया प्रोक्ताश् चतुरो ऽन्यान् निबोध मे यान् वक्ष्यामि द्विजश्रेष्ठ मूर्तिमन्तो हि ते स्मृताः समुत्पन्नाः स्वधायां तु काव्याद् अग्नेः कवेः सुताः ॥
सुकाला नाम पितरो वसिष्ठस्य प्रजापतेः निरता देवलोकेषु ज्योतिर्भासिषु भार्गव सर्वकामसमृद्धेषु द्विजास् तान् भावयन्त्य् उत ॥
तेषां वै मानसी कन्या गौर् नाम दिवि विश्रुता तवैव वंशे या दत्ता शुकस्य महिषी द्विज ॥
एकशृङ्गा इति ख्याता साध्यानां कीर्तिवर्धनी मरीचिगर्भान् सा लोकान् समावृत्य व्यवस्थिता ॥
ये त्व् अथाङ्गिरसः पुत्राः साध्यैः संवर्धिताः पुरा तान् क्षत्रियगणास् तात भावयन्ति फलार्थिनः ॥
एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता पत्नी या विश्वमहतः स्नुषा वै वृद्धशर्मणः राजर्षेर् जननी तात दिलीपस्य महात्मनः ॥
तस्य यज्ञे पुरा गीता गाथाः प्रीतैर् महर्षिभिः तदा देवयुगे तात वाजिमेधे महामखे ॥
अग्नेर् जन्म तथा श्रुत्वा शाण्डिल्यस्य महात्मनः दिलीपं यजमानं ये पश्यन्ति सुसमाहिताः सत्यवन्तं महात्मानं ते ऽपि स्वर्गजितो नराः ॥
सुस्वधा नाम पितरः कर्दमस्य प्रजापतेः समुत्पन्नस्य पुलहान् महात्मानो द्विजर्षभाः ॥
लोकेषु दिवि वर्तन्ते कामगेषु विहंगमाः तांस् तु वैश्यगणास् तात भावयन्ति फलार्थिनः ॥
तेषां वै मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता ययातेर् जननी ब्रह्मन् महिषी नहुषस्य च ॥
त्रय एते गणाः प्रोक्ताश् चतुर्थं तु निबोध मे उत्पन्ना ये स्वधायां तु सोमपा वै कवेः सुताः ॥
हिरण्यगर्भस्य सुताः शूद्रास् तान् भावयन्त्य् उत मानसा नाम ते लोका यत्र वर्तन्ति ते दिवि ॥
तेषां वै मानसी कन्या नर्मदा सरितां वरा या भावयति भूतानि दक्षिणापथगामिनी पुरुकुत्सस्य या पत्नी त्रसद्दस्योर् जनन्य् अपि ॥
traya ete mayā proktāś caturo 'nyān nibodha me yān vakṣyāmi dvijaśreṣṭha mūrtimanto hi te smṛtāḥ samutpannāḥ svadhāyāṃ tu kāvyād agneḥ kaveḥ sutāḥ ||
sukālā nāma pitaro vasiṣṭhasya prajāpateḥ niratā devalokeṣu jyotirbhāsiṣu bhārgava sarvakāmasamṛddheṣu dvijās tān bhāvayanty uta ||
teṣāṃ vai mānasī kanyā gaur nāma divi viśrutā tavaiva vaṃśe yā dattā śukasya mahiṣī dvija ||
ekaśṛṅgā iti khyātā sādhyānāṃ kīrtivardhanī marīcigarbhān sā lokān samāvṛtya vyavasthitā ||
ye tv athāṅgirasaḥ putrāḥ sādhyaiḥ saṃvardhitāḥ purā tān kṣatriyagaṇās tāta bhāvayanti phalārthinaḥ ||
eteṣāṃ mānasī kanyā yaśodā nāma viśrutā patnī yā viśvamahataḥ snuṣā vai vṛddhaśarmaṇaḥ rājarṣer jananī tāta dilīpasya mahātmanaḥ ||
tasya yajñe purā gītā gāthāḥ prītair maharṣibhiḥ tadā devayuge tāta vājimedhe mahāmakhe ||
agner janma tathā śrutvā śāṇḍilyasya mahātmanaḥ dilīpaṃ yajamānaṃ ye paśyanti susamāhitāḥ satyavantaṃ mahātmānaṃ te 'pi svargajito narāḥ ||
susvadhā nāma pitaraḥ kardamasya prajāpateḥ samutpannasya pulahān mahātmāno dvijarṣabhāḥ ||
lokeṣu divi vartante kāmageṣu vihaṃgamāḥ tāṃs tu vaiśyagaṇās tāta bhāvayanti phalārthinaḥ ||
teṣāṃ vai mānasī kanyā virajā nāma viśrutā yayāter jananī brahman mahiṣī nahuṣasya ca ||
traya ete gaṇāḥ proktāś caturthaṃ tu nibodha me utpannā ye svadhāyāṃ tu somapā vai kaveḥ sutāḥ ||
hiraṇyagarbhasya sutāḥ śūdrās tān bhāvayanty uta mānasā nāma te lokā yatra vartanti te divi ||
teṣāṃ vai mānasī kanyā narmadā saritāṃ varā yā bhāvayati bhūtāni dakṣiṇāpathagāminī purukutsasya yā patnī trasaddasyor janany api ||
«Эти три группы я описал; теперь услышь от меня четыре другие, о лучший дваждырождённый. Теперь я назову тех, кто считается имеющими форму. Они возникли от Свадхи, от Кавьи-Агни, сыновья Кави. Питары по имени Сукала, связанные с Праджапати Васиштхой, о Бхаргава, пребывают в божественных мирах, сияющих светом и исполненных всех желаний; дваждырождённые почитают их. Их уморождённая дочь, Гаур, прославлена на небе; она была дана в твоём собственном роду как супруга Шуки, о дваждырождённый. Известная как Экашринга, умножающая славу Садхьев, она пребывает, охватив миры Маричигарбхов. А сыновья Ангираса, в древности взращённые Садхьями, почитаются сонмами кшатриев, желающих плода. Их уморождённая дочь известна как Яшода: она жена Вишвамахата, невестка Вриддхашармана и мать великодушного царя-риши Дилипы, о сын мой. В древности на его жертве довольные великие риши пели гатхи, когда в божественную югу совершалась великая ашвамедха. Услышав о рождении Агни от великодушного Шандильи, те сосредоточенные люди, которые видят правдивого великодушного Дилипу, совершающего жертву, тоже побеждают небо. Питары по имени Сусвадха, происходящие от Праджапати Кардамасы и Пулаха, великие духом и лучшие среди дваждырождённых, пребывают на небесах, свободно движущиеся в мирах желаний; их почитают сонмы вайшьев, желая плода. Их уморождённая дочь известна как Вираджа: она мать Яяти, о брахман, и царица Нахуши. Так названы три группы; теперь узнай от меня четвёртую. Сомапы, сыновья Кави, возникшие от Свадхи, — сыновья Хираньягарбхи; их почитают шудры. Их миры называются Манаса, и там они пребывают на небе. Их уморождённая дочь — Нармада, лучшая из рек: она поддерживает существа, течёт южным путём, является женой Пурукутсы и матерью Трасаддасью».
30ad5f132527 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 03:30:39 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Санаткумара показывает, что разные группы питаров связаны с разными родами и общественными слоями. Это не произвольная мифология: через питаров жертвенный долг, родовая память и социальная дхарма связываются в единую систему.