Харивамша
Нарада побуждает Вишну нисойти и уничтожить демоновHV 44.38-53
234 / 607
Харивамша · HV 44.38-53
Деванагари

तस्य दूतस्य तच् छ्रुत्वा भाषितं तत्त्ववादिनः धैर्याद् असंभ्रान्तवपुः सस्मितं राघवो ऽब्रवीत् ॥
असद् एतत् त्वया दूत कथितं तस्य गौरवात् यन् मां क्षिपसि दोषेण वेदात्मानं च सुस्थिरम् ॥
यद्य् अहं सत्पथे मूढो यदि वा रावणो हतः यदि वा मे हृता भार्या तस्य का परिदेवना ॥
न वाङ्मात्रेण दुष्यन्ति साधवः सत्पथे स्थिताः जागर्ति च यथा दैवं सदा सत्स्व् इतरेषु च ॥
कृतं दूतेन यत् कार्यं गच्छ त्वं दूत माचिरम् नात्मश्लाघिषु नीचेषु प्रहरन्तीह मद्विधाः ॥
अयं ममानुजो भ्राता शत्रुघ्नः शत्रुतापनः तस्य दैत्यस्य दुर्बुद्धे मृधे प्रतिकरिष्यति ॥
एवम् उक्तः स दूतस् तु ययौ सौमित्रिणा सह अनुज्ञातो नरेन्द्रेण राघवेण महात्मना ॥
स शीघ्रयानः संप्राप्तस् तद् दानववनं महत् चक्रे निवेशं सौमित्रिर् वनान्ते युद्धलालसः ॥
ततो दूतस्य वचनात् स दैत्यः क्रोधमूर्च्छितः जघने तद् वनं कृत्वा युद्धायाभिमुखः स्थितः ॥
तद् युद्धम् अभवद् घोरं सौमित्रेर् दानवस्य च उभयोर् एव धृतयोः शूरयो रणमूर्धनि ॥
तौ शरैः साधुनिशितैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं वाप्य् उपजग्मतुः ॥
अथ सौमित्रिणा बाणैः पीडितो दानवो युधि ततः स शूलरहितः पर्यहीयत दानवः ॥
स रुक्मत्सरुम् उद्यम्य शत्रुघ्नः शत्रुतापनः शिरश् चिच्छेद खड्गेन लवणस्य महामृधे ॥
स हत्वा दानवं संख्ये सौमित्रिर् मित्रनन्दनः तद् वनं तस्य दैत्यस्य चिच्छेदास्त्रेण बुद्धिमान् ॥
छित्त्वा वनं स सौमित्रिर् निवेशम् अभिरोचयत् भवाय तस्य देशस्य पुरीं परमधर्मवित् ॥
तस्मिन् मधुवनस्थाने मथुरा नाम सा पुरी शत्रुघ्नेन पुरा सृष्टा हत्वा तं दानवं रणे ॥

Транслитерация (IAST)

tasya dūtasya tac chrutvā bhāṣitaṃ tattvavādinaḥ dhairyād asaṃbhrāntavapuḥ sasmitaṃ rāghavo 'bravīt ||
asad etat tvayā dūta kathitaṃ tasya gauravāt yan māṃ kṣipasi doṣeṇa vedātmānaṃ ca susthiram ||
yady ahaṃ satpathe mūḍho yadi vā rāvaṇo hataḥ yadi vā me hṛtā bhāryā tasya kā paridevanā ||
na vāṅmātreṇa duṣyanti sādhavaḥ satpathe sthitāḥ jāgarti ca yathā daivaṃ sadā satsv itareṣu ca ||
kṛtaṃ dūtena yat kāryaṃ gaccha tvaṃ dūta māciram nātmaślāghiṣu nīceṣu praharantīha madvidhāḥ ||
ayaṃ mamānujo bhrātā śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ tasya daityasya durbuddhe mṛdhe pratikariṣyati ||
evam uktaḥ sa dūtas tu yayau saumitriṇā saha anujñāto narendreṇa rāghaveṇa mahātmanā ||
sa śīghrayānaḥ saṃprāptas tad dānavavanaṃ mahat cakre niveśaṃ saumitrir vanānte yuddhalālasaḥ ||
tato dūtasya vacanāt sa daityaḥ krodhamūrcchitaḥ jaghane tad vanaṃ kṛtvā yuddhāyābhimukhaḥ sthitaḥ ||
tad yuddham abhavad ghoraṃ saumitrer dānavasya ca ubhayor eva dhṛtayoḥ śūrayo raṇamūrdhani ||
tau śaraiḥ sādhuniśitair anyonyam abhijaghnatuḥ na ca tau yuddhavaimukhyaṃ śramaṃ vāpy upajagmatuḥ ||
atha saumitriṇā bāṇaiḥ pīḍito dānavo yudhi tataḥ sa śūlarahitaḥ paryahīyata dānavaḥ ||
sa rukmatsarum udyamya śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ śiraś ciccheda khaḍgena lavaṇasya mahāmṛdhe ||
sa hatvā dānavaṃ saṃkhye saumitrir mitranandanaḥ tad vanaṃ tasya daityasya cicchedāstreṇa buddhimān ||
chittvā vanaṃ sa saumitrir niveśam abhirocayat bhavāya tasya deśasya purīṃ paramadharmavit ||
tasmin madhuvanasthāne mathurā nāma sā purī śatrughnena purā sṛṣṭā hatvā taṃ dānavaṃ raṇe ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तस्य दूतस्य तच् छ्रुत्वाtasya dūtasya tac chrutvāуслышав это от того посланца
भाषितं तत्त्ववादिनःbhāṣitaṃ tattvavādinaḥречь говорящего о сути
धैर्याद् असंभ्रान्तवपुःdhairyād asaṃbhrāntavapuḥиз стойкости с невозмутимым телом; спокойный и неколебимый обликом
सस्मितं राघवो ऽब्रवीत्sasmitaṃ rāghavo 'bravītс улыбкой Рагхава сказал; Рагхава, улыбаясь, ответил
असद् एतत् त्वया दूतasad etat tvayā dūtaэто недостойно тобой, посланец
कथितं तस्य गौरवात्kathitaṃ tasya gauravātсказано из почтения к нему
यन् मां क्षिपसि दोषेणyan māṃ kṣipasi doṣeṇaза то, что ты упрекаешь меня в вине; поскольку ты обвиняешь меня в пороке
वेदात्मानं च सुस्थिरम्vedātmānaṃ ca susthiramи меня, с твёрдой ведической природой; и меня, чья сущность утверждена в Веде
यद्य् अहं सत्पथे मूढोyady ahaṃ satpathe mūḍhoесли я заблуждаюсь на добром пути
यदि वा रावणो हतःyadi vā rāvaṇo hataḥили если Равана убит
यदि वा मे हृता भार्याyadi vā me hṛtā bhāryāесли же у меня была похищена жена; если моя супруга была отнята
तस्य का परिदेवनाtasya kā paridevanāкакое в этом причитание; что тут оплакивать
न वाङ्मात्रेण दुष्यन्तिna vāṅmātreṇa duṣyantiодними словами не оскверняются
साधवः सत्पथे स्थिताःsādhavaḥ satpathe sthitāḥдостойные, стоящие на добром пути
जागर्ति च यथा दैवंjāgarti ca yathā daivaṃи как бодрствует судьба; ведь божественный порядок бодрствует
सदा सत्स्व् इतरेषु चsadā satsv itareṣu caвсегда над достойными и другими; постоянно над благими и прочими
कृतं दूतेन यत् कार्यंkṛtaṃ dūtena yat kāryaṃдело, которое должен сделать посланец, сделано
गच्छ त्वं दूत माचिरम्gaccha tvaṃ dūta māciramступай, посланец, без промедления
नात्मश्लाघिषु नीचेषुnātmaślāghiṣu nīceṣuпо самохвалам и низким; по низким хвастунам
प्रहरन्तीह मद्विधाःpraharantīha madvidhāḥздесь не ударяют подобные мне; такие, как я, не наносят удара
अयं ममानुजो भ्राताayaṃ mamānujo bhrātāэто мой младший брат
शत्रुघ्नः शत्रुतापनःśatrughnaḥ śatrutāpanaḥШатругхна, мучитель врагов
तस्य दैत्यस्य दुर्बुद्धेtasya daityasya durbuddheтому злонамеренному дайтье; этому дурно мыслящему демону
मृधे प्रतिकरिष्यतिmṛdhe pratikariṣyatiв битве будет отвечено; в сражении будет дан ответ
एवम् उक्तः स दूतस् तुevam uktaḥ sa dūtas tuтак сказанный, тот посланец
ययौ सौमित्रिणा सहyayau saumitriṇā sahaпошёл вместе с Саумитри
अनुज्ञातो नरेन्द्रेणanujñāto narendreṇaдозволенный царём людей; получив разрешение владыки людей
राघवेण महात्मनाrāghaveṇa mahātmanāвеликодушным Рагхавой; махатмой Рагхавой
स शीघ्रयानः संप्राप्तस्sa śīghrayānaḥ saṃprāptasон, быстро идя, достиг
तद् दानववनं महत्tad dānavavanaṃ mahatтого великого леса данавы
चक्रे निवेशं सौमित्रिर्cakre niveśaṃ saumitrirСаумитри устроил лагерь; Саумитри разбил стоянку
वनान्ते युद्धलालसःvanānte yuddhalālasaḥна краю леса, жаждущий битвы; у лесной окраины, стремясь к бою
ततो दूतस्य वचनात्tato dūtasya vacanātзатем от слова посланца
स दैत्यः क्रोधमूर्च्छितःsa daityaḥ krodhamūrcchitaḥтот дайтья, омрачённый гневом
जघने तद् वनं कृत्वाjaghane tad vanaṃ kṛtvāсделав тот лес позади; оставив тот лес у тыла
युद्धायाभिमुखः स्थितःyuddhāyābhimukhaḥ sthitaḥстал лицом к битве; встал, обращённый к сражению
तद् युद्धम् अभवद् घोरंtad yuddham abhavad ghoraṃта битва стала страшной
सौमित्त्रेर् दानवस्य चsaumittrer dānavasya caСаумитри и данавы
उभयोर् एव धृतयोःubhayor eva dhṛtayoḥу обоих именно стойких; когда оба были твёрды
शूरयो रणमूर्धनिśūrayo raṇamūrdhaniгероев на вершине битвы; мужественных воинов в переднем бою
तौ शरैः साधुनिशितैर्tau śaraiḥ sādhuniśitairте двое хорошо отточенными стрелами
अन्योन्यम् अभिजघ्नतुःanyonyam abhijaghnatuḥпоражали друг друга
न च तौ युद्धवैमुख्यंna ca tau yuddhavaimukhyaṃи эти двое не отвратились от битвы; ни один из них не уклонился от боя
श्रमं वाप्य् उपजग्मतुःśramaṃ vāpy upajagmatuḥи не пришли к усталости; и не испытали изнеможения
अथ सौमित्रिणा बाणैःatha saumitriṇā bāṇaiḥзатем стрелами Саумитри
पीडितो दानवो युधिpīḍito dānavo yudhiданава был измучен в битве
ततः स शूलरहितःtataḥ sa śūlarahitaḥзатем он, лишённый копья; тогда тот, оставшийся без трезубца
पर्यहीयत दानवःparyahīyata dānavaḥбыл ослаблен, демон; данава оказался обессилен
स रुक्मत्सरुम् उद्यम्यsa rukmatsarum udyamyaподняв золотую рукоять
शत्रुघ्नः शत्रुतापनःśatrughnaḥ śatrutāpanaḥШатругхна, мучитель врагов
शिरश् चिच्छेद खड्गेनśiraś ciccheda khaḍgenaголову отсёк мечом; мечом срубил голову
लवणस्य महामृधेlavaṇasya mahāmṛdheЛаваны в великой битве; Лаване в большом сражении
स हत्वा दानवं संख्येsa hatvā dānavaṃ saṃkhyeубив данаву в сражении
सौमित्रिर् मित्रनन्दनःsaumitrir mitranandanaḥСаумитри, радость друзей
तद् वनं तस्य दैत्यस्यtad vanaṃ tasya daityasyaтот лес этого дайтьи; лес того демона
चिच्छेदास्त्रेण बुद्धिमान्cicchedāstreṇa buddhimānрассёк оружием мудрый; мудрец уничтожил оружием
छित्त्वा वनं स सौमित्रिर्chittvā vanaṃ sa saumitrirвырубив лес, тот Саумитри
निवेशम् अभिरोचयत्niveśam abhirocayatодобрил поселение
भवाय तस्य देशस्यbhavāya tasya deśasyaради блага той страны; для процветания этой области
पुरीं परमधर्मवित्purīṃ paramadharmavitгород, высший знаток дхармы; город основал знаток высшей дхармы
तस्मिन् मधुवनस्थानेtasmin madhuvanasthāneна том месте Мадхуваны
मथुरा नाम सा पुरीmathurā nāma sā purīтот город по имени Матхура
शत्रुघ्नेन पुरा सृष्टाśatrughnena purā sṛṣṭāдревле созданная Шатругхной; прежде основанная Шатругхной
हत्वा तं दानवं रणेhatvā taṃ dānavaṃ raṇeпосле убийства того данавы в битве; когда тот демон был убит в бою
Литературный перевод

Рагхава, услышав от посланца эту речь, произнесённую как будто от имени истины, сохранил стойкость и невозмутимый облик и ответил с улыбкой: «Недостойно, посланец, ты говоришь это из почтения к нему. Ты упрекаешь меня в вине, хотя моя сущность твёрдо утверждена в Веде. Если я заблуждаюсь на добром пути, если Равана убит или если моя жена была похищена, что тут оплакивать? Достойные, стоящие на добром пути, не оскверняются одними словами; божественный порядок бодрствует всегда — над праведными и над прочими. Дело посланца исполнено, иди без промедления. Такие, как я, не бьют низких самохвалов. Вот мой младший брат Шатругхна, мучитель врагов: он даст ответ этому злонамеренному дайтье в битве». Получив такой ответ, посланец пошёл вместе с Саумитри, с разрешения великодушного Рагхавы. Быстро достигнув великого леса данавы, Саумитри, жаждущий боя, разбил лагерь у его края. От слов посланца дайтья помутился гневом, оставил лес позади и встал лицом к сражению. Страшной была битва Саумитри и данавы: оба героя стояли твёрдо на переднем крае, поражали друг друга острыми стрелами, и ни один не уклонился от боя и не изнемог. Затем данава, измученный стрелами Саумитри, лишился своего копья и ослабел. Шатругхна, мучитель врагов, поднял меч с золотой рукоятью и в великой битве отсёк голову Лаване. Убив данаву в сражении, Саумитри, радость друзей, оружием вырубил лес этого дайтьи и ради блага той страны одобрил там поселение. На месте Мадхуваны возник город Матхура, прежде созданный Шатругхной после убийства того данавы в бою.

Версия

e55160f797eb · опубликовано 22 июн. 2026 г., 03:31:04 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами