Харивамша
Джанамеджая спрашивает Вьясу о жертвоприношении и времениHV 115.1-13
594 / 607
Харивамша · HV 115.1-13
Деванагари

उक्तो ऽयं हरिवंशस् ते पर्वाणि निखिलानि च यथा पुरोक्तानि तथा व्यासशिष्येण धीमता ॥
तत् कथ्यमानम् अमृतम् इतिहाससमन्वितम् प्रीणात्य् अस्मान् अमृतवत् सर्वपापप्रणाशनम् ॥
जनमेजयस् तु नृपतिः श्रुत्वाख्यानम् अनुत्तमम् सौते किम् अकरोत् पश्चात् सर्पसत्राद् अनन्तरम् ॥
जनमेजयस् तु नृपतिः श्रुत्वाख्यानम् अनुत्तमम् यद् आरभत् तद् आख्यास्ये सर्पसत्राद् अनन्तरम् ॥
तस्मिन् सत्रे समाप्ते तु राजा पारिक्षितस् तदा यष्टुं स वाजिमेधेन संभारान् उपचक्रमे ॥
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् आहूयेदम् उवाच ह यक्ष्ये ऽहं वाजिमेधेन हय उत्सृज्यताम् इति ॥
ततो ऽस्य विज्ञाय चिकीर्षितं तदा कृष्णो महात्मा सहसाजगाम पारिक्षितं द्रष्टुम् अदीनसत्त्वम् द्वैपायनः सर्वपरावरज्ञः ॥
पारिक्षितस् तु नृपतिर् दृष्ट्वा तम् ऋषिम् आगतम् अर्घ्यपाद्यासनं दत्त्वा पूजयामास शास्त्रतः ॥
तौ चोपविष्टाव् अभितः सदस्यास् तस्य शौनक कथा बहुविधाश् चित्राश् चक्राते वेदसंहिताः ॥
ततः कथान्ते नृपतिश् चोदयामास तं मुनिम् पितामहं पाण्डवानां आत्मनः प्रपितामहम् ॥
महाभारतम् आख्यानं बह्वर्थं बहुविस्तरम् निमेषमात्रम् इव मे सुखश्रव्यतया गतम् ॥
विभूतिविस्तरकथं सर्वेषां वै यशस्करम् त्वया त्व् अभिहितं ब्रह्मञ् शङ्खे क्षीरम् इवाहितम् ॥
नामृतेनापि तृप्तिः स्याद् यथा स्वर्गसुखेन वा तथा तृप्तिं न गच्छामि श्रुत्वेमां भारतीं कथाम् ॥

Транслитерация (IAST)

ukto 'yaṃ harivaṃśas te parvāṇi nikhilāni ca yathā puroktāni tathā vyāsaśiṣyeṇa dhīmatā ||
tat kathyamānam amṛtam itihāsasamanvitam prīṇāty asmān amṛtavat sarvapāpapraṇāśanam ||
janamejayas tu nṛpatiḥ śrutvākhyānam anuttamam saute kim akarot paścāt sarpasatrād anantaram ||
janamejayas tu nṛpatiḥ śrutvākhyānam anuttamam yad ārabhat tad ākhyāsye sarpasatrād anantaram ||
tasmin satre samāpte tu rājā pārikṣitas tadā yaṣṭuṃ sa vājimedhena saṃbhārān upacakrame ||
ṛtvikpurohitācāryān āhūyedam uvāca ha yakṣye 'haṃ vājimedhena haya utsṛjyatām iti ||
tato 'sya vijñāya cikīrṣitaṃ tadā kṛṣṇo mahātmā sahasājagāma pārikṣitaṃ draṣṭum adīnasattvam dvaipāyanaḥ sarvaparāvarajñaḥ ||
pārikṣitas tu nṛpatir dṛṣṭvā tam ṛṣim āgatam arghyapādyāsanaṃ dattvā pūjayāmāsa śāstrataḥ ||
tau copaviṣṭāv abhitaḥ sadasyās tasya śaunaka kathā bahuvidhāś citrāś cakrāte vedasaṃhitāḥ ||
tataḥ kathānte nṛpatiś codayāmāsa taṃ munim pitāmahaṃ pāṇḍavānāṃ ātmanaḥ prapitāmaham ||
mahābhāratam ākhyānaṃ bahvarthaṃ bahuvistaram nimeṣamātram iva me sukhaśravyatayā gatam ||
vibhūtivistarakathaṃ sarveṣāṃ vai yaśaskaram tvayā tv abhihitaṃ brahmañ śaṅkhe kṣīram ivāhitam ||
nāmṛtenāpi tṛptiḥ syād yathā svargasukhena vā tathā tṛptiṃ na gacchāmi śrutvemāṃ bhāratīṃ kathām ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
उक्तो ऽयं हरिवंशस् तेukto 'yaṃ harivaṃśas teсказана эта Харивамша тебе
पर्वाणि निखिलानि चparvāṇi nikhilāni caи парваны все целиком
यथा पुरोक्तानि तथाyathā puroktāni tathāкак прежде сказаны, так
व्यासशिष्येण धीमताvyāsaśiṣyeṇa dhīmatāмудрым учеником Вьясы
तत् कथ्यमानम् अमृतम्tat kathyamānam amṛtamэто рассказываемое бессмертное
इतिहाससमन्वितम्itihāsasamanvitamс историей соединённое
प्रीणात्य् अस्मान् अमृतवत्prīṇāty asmān amṛtavatрадует нас как амрита
सर्वपापप्रणाशनम्sarvapāpapraṇāśanamуничтожающее все грехи
जनमेजयस् तु नृपतिःjanamejayas tu nṛpatiḥДжанамеджая же царь
श्रुत्वा आख्यानम् अनुत्तमम्śrutvā ākhyānam anuttamamуслышав рассказ непревзойдённый
सौते किम् अकरोत् पश्चात्saute kim akarot paścātСаути, что сделал после
सर्पसत्राद् अनन्तरम्sarpasatrād anantaramпосле змеиного жертвоприношения
जनमेजयस् तु नृपतिःjanamejayas tu nṛpatiḥДжанамеджая же царь
श्रुत्वा आख्यानम् अनुत्तमम्śrutvā ākhyānam anuttamamуслышав рассказ непревзойдённый
यद् आरभत् तद् आख्यास्येyad ārabhat tad ākhyāsyeчто начал, то расскажу
सर्पसत्राद् अनन्तरम्sarpasatrād anantaramпосле змеиного жертвоприношения
तस्मिन् सत्रे समाप्ते तुtasmin satre samāpte tuкогда то жертвоприношение завершилось
राजा पारिक्षितस् तदाrājā pārikṣitas tadāцарь, потомок Парикшита, тогда
यष्टुं स वाजिमेधेनyaṣṭuṃ sa vājimedhenaжертвовать ашвамедхой он
संभारान् उपचक्रमेsaṃbhārān upacakrameприготовления начал
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्ṛtvikpurohitācāryānжрецов, пурохитов, учителей
आहूय इदम् उवाच हāhūya idam uvāca haпризвав, это сказал
यक्ष्ये ऽहं वाजिमेधेनyakṣye 'haṃ vājimedhenaя совершу ашвамедху
हय उत्सृज्यताम् इतिhaya utsṛjyatām itiпусть конь будет отпущен
ततो ऽस्य विज्ञायtato 'sya vijñāyaзатем узнав его
चिकीर्षितं तदाcikīrṣitaṃ tadāнамерение тогда
कृष्णो महात्मा सहसा आजगामkṛṣṇo mahātmā sahasā ājagāmaКришна, великий, внезапно пришёл
पारिक्षितं द्रष्टुम्pārikṣitaṃ draṣṭumувидеть потомка Парикшита
अदीनसत्त्वम् द्वैपायनःadīnasattvam dvaipāyanaḥнеунылого, Двайпаяна
सर्वपरावरज्ञःsarvaparāvarajñaḥзнающий всё высшее и низшее
पारिक्षितस् तु नृपतिर्pārikṣitas tu nṛpatirпотомок Парикшита же царь
दृष्ट्वा तम् ऋषिम् आगतम्dṛṣṭvā tam ṛṣim āgatamувидев того риши пришедшего
अर्घ्यपाद्यासनं दत्त्वाarghyapādyāsanaṃ dattvāаргхью, воду для ног и сиденье дав
पूजयामास शास्त्रतःpūjayāmāsa śāstrataḥпочтил по писанию
तौ च उपविष्टाव् अभितःtau ca upaviṣṭāv abhitaḥи те двое сели рядом
सदस्यास् तस्य शौनकsadasyās tasya śaunakaучастники его, Шаунака
कथा बहुविधाश् चित्राश्kathā bahuvidhāś citrāśрассказы разнообразные, чудесные
चक्राते वेदसंहिताःcakrāte vedasaṃhitāḥсоздали, ведийскими собраниями
ततः कथान्ते नृपतिश्tataḥ kathānte nṛpatiśзатем в конце беседы царь
चोदयामास तं मुनिम्codayāmāsa taṃ munimпобудил того муни
पितामहं पाण्डवानांpitāmahaṃ pāṇḍavānāṃдеда Пандавов
आत्मनः प्रपितामहम्ātmanaḥ prapitāmahamсвоего прадеда
महाभारतम् आख्यानंmahābhāratam ākhyānaṃМахабхарата рассказ
बह्वर्थं बहुविस्तरम्bahvarthaṃ bahuvistaramмногосмысленный, широко изложенный
निमेषमात्रम् इव मेnimeṣamātram iva meкак одно мгновение для меня
सुखश्रव्यतया गतम्sukhaśravyatayā gatamиз-за приятности слушания прошёл
विभूतिविस्तरकथंvibhūtivistarakathaṃрассказ о широком величии
सर्वेषां वै यशस्करम्sarveṣāṃ vai yaśaskaramвсем славу дающий
त्वया तु अभिहितं ब्रह्मञ्tvayā tu abhihitaṃ brahmañтобой же сказано, брахман
शङ्खे क्षीरम् इव आहितम्śaṅkhe kṣīram iva āhitamкак молоко, помещённое в раковину
न अमृतेन अपि तृप्तिः स्याद्na amṛtena api tṛptiḥ syādне было бы насыщения даже амритой
यथा स्वर्गसुखेन वाyathā svargasukhena vāили небесным счастьем
तथा तृप्तिं न गच्छामिtathā tṛptiṃ na gacchāmiтак насыщения не достигаю
श्रुत्वा इमां भारतीं कथाम्śrutvā imāṃ bhāratīṃ kathāmуслышав этот рассказ Бхаратов
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Тебе уже рассказана эта Харивамша и все её парваны, как они были прежде изложены мудрым учеником Вьясы. Этот нектарный рассказ, соединённый с итихасой и уничтожающий все грехи, радует нас как амрита. Саути, что сделал царь Джанамеджая после того, как услышал этот непревзойдённый рассказ, после змеиного жертвоприношения? Я расскажу, что царь Джанамеджая начал после змеиного жертвоприношения. Когда то жертвоприношение завершилось, царь, потомок Парикшита, начал приготовления к ашвамедхе. Призвав жрецов, пурохитов и учителей, он сказал: “Я совершу жертвоприношение коня; пусть конь будет отпущен”. Узнав его намерение, великий Кришна-Двайпаяна, знающий всё высшее и низшее, внезапно пришёл увидеть неунылого потомка Парикшита. Царь, увидев пришедшего риши, дал ему аргхью, воду для ног и сиденье и почтил его по правилам писания. Они сели, а участники собрания, Шаунака, вели разнообразные чудесные беседы, связанные с ведийскими собраниями. В конце беседы царь обратился к муни, деду Пандавов и своему прадеду: “Рассказ Махабхараты, многосмысленный и обширный, из-за сладости слушания прошёл для меня словно одно мгновение. Брахман, ты изложил рассказ о великом могуществе, приносящий славу всем, словно молоко, налитое в раковину. Как не было бы насыщения даже амритой или небесным счастьем, так я не насыщаюсь, слушая этот рассказ о Бхаратах”».

Версия

4d622003e333 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 06:44:24 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами