Харивамша
Джанамеджая спрашивает Вьясу о жертвоприношении и времениHV 115.24-34
596 / 607
Харивамша · HV 115.24-34
Деванагари

कालेनाद्य परीतास् ते तव वत्स पितामहाः न मां भविष्यं पप्रच्छुर् न चापृष्टो ब्रवीम्य् अहम् ॥
निःसामर्थ्यं च पश्यामि भविष्यस्य निवेदनम् परिहर्तुं न शक्ष्यामि कालनिष्ठां हि तां गतिम् ॥
त्वया त्व् इदम् अहं पृष्टो वक्ष्याम्य् आगन्तु भावि यत् अतश् च बलवान् कालः श्रुत्वापि न करिष्यसि ॥
न संरम्भान् न चारम्भान् न वै स्थास्यसि पौरुषे लेखा हि काललिखिता वेलेव दुरतिक्रमाः ॥
अश्वमेधः क्रतुः श्रेष्ठः क्षत्रियाणां परिश्रुतः तेन भावेन ते यज्ञं वासवो धर्षयिष्यति ॥
यदि तच् छक्यते राजन् परिहर्तुं कथंचन दैवं पुरुषकारेण मा यजेथाश् च तं क्रतुम् ॥
न चापराधः शक्रस्य नोपध्यायगणस्य ते तव वा यजमानस्य कालो ऽत्र परमेश्वरः ॥
तस्य संस्थापनम् इदम् कालस्य वशवर्ति वै तत् प्रणेयं निबोधस्य त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
यथा यष्टा नृपः स्वर्गं गमिष्यति युगक्षये तथा यज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजातयः ॥
निवृत्ताव् अश्वमेधस्य किं निमित्तं भविष्यति श्रुत्वा परिहरिष्यामि भगवन् यदि शक्यते ॥
निमित्तं भविता तत्र ब्रह्मकोपकृतं प्रभो यतस्व परिहर्तुं तद् इत्य् एतद् भद्रम् अस्तु ते ॥

Транслитерация (IAST)

kālenādya parītās te tava vatsa pitāmahāḥ na māṃ bhaviṣyaṃ papracchur na cāpṛṣṭo bravīmy aham ||
niḥsāmarthyaṃ ca paśyāmi bhaviṣyasya nivedanam parihartuṃ na śakṣyāmi kālaniṣṭhāṃ hi tāṃ gatim ||
tvayā tv idam ahaṃ pṛṣṭo vakṣyāmy āgantu bhāvi yat ataś ca balavān kālaḥ śrutvāpi na kariṣyasi ||
na saṃrambhān na cārambhān na vai sthāsyasi pauruṣe lekhā hi kālalikhitā veleva duratikramāḥ ||
aśvamedhaḥ kratuḥ śreṣṭhaḥ kṣatriyāṇāṃ pariśrutaḥ tena bhāvena te yajñaṃ vāsavo dharṣayiṣyati ||
yadi tac chakyate rājan parihartuṃ kathaṃcana daivaṃ puruṣakāreṇa mā yajethāś ca taṃ kratum ||
na cāparādhaḥ śakrasya nopadhyāyagaṇasya te tava vā yajamānasya kālo 'tra parameśvaraḥ ||
tasya saṃsthāpanam idam kālasya vaśavarti vai tat praṇeyaṃ nibodhasya trailokyaṃ sacarācaram ||
yathā yaṣṭā nṛpaḥ svargaṃ gamiṣyati yugakṣaye tathā yajñaphalānāṃ ca vikretāro dvijātayaḥ ||
nivṛttāv aśvamedhasya kiṃ nimittaṃ bhaviṣyati śrutvā parihariṣyāmi bhagavan yadi śakyate ||
nimittaṃ bhavitā tatra brahmakopakṛtaṃ prabho yatasva parihartuṃ tad ity etad bhadram astu te ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
कालेन अद्य परीतास् तेkālena adya parītās teвременем тогда охвачены они
तव वत्स पितामहाःtava vatsa pitāmahāḥтвои, дитя, деды
न मां भविष्यं पप्रच्छुर्na māṃ bhaviṣyaṃ papracchurне спрашивали меня о будущем
न च अपृष्टो ब्रवीम्य् अहम्na ca apṛṣṭo bravīmy ahamи не спрошенный я не говорю
निःसामर्थ्यं च पश्यामिniḥsāmarthyaṃ ca paśyāmiи бессилие я вижу
भविष्यस्य निवेदनम्bhaviṣyasya nivedanamв сообщении будущего
परिहर्तुं न शक्ष्यामिparihartuṃ na śakṣyāmiпредотвратить не смогу
कालनिष्ठां हि तां गतिम्kālaniṣṭhāṃ hi tāṃ gatimведь тот путь утверждён во времени
त्वया त्व् इदम् अहं पृष्टोtvayā tv idam ahaṃ pṛṣṭoтобой же об этом я спрошен
वक्ष्यामि आगन्तु भावि यत्vakṣyāmi āgantu bhāvi yatскажу, что должно прийти
अतश् च बलवान् कालःataś ca balavān kālaḥи потому сильно время
श्रुत्वा अपि न करिष्यसिśrutvā api na kariṣyasiуслышав даже, не сделаешь
न संरम्भान् न च आरम्भान्na saṃrambhān na ca ārambhānни из возбуждения, ни из начинаний
न वै स्थास्यसि पौरुषेna vai sthāsyasi pauruṣeты не устоишь в мужестве
लेखा हि काललिखिताlekhā hi kālalikhitāчерты ведь временем начертаны
वेलेव दुरतिक्रमाःveleva duratikramāḥкак берег, труднопереходимые
अश्वमेधः क्रतुः श्रेष्ठःaśvamedhaḥ kratuḥ śreṣṭhaḥашвамедха, обряд лучший
क्षत्रियाणां परिश्रुतःkṣatriyāṇāṃ pariśrutaḥсреди кшатриев прославленный
तेन भावेन ते यज्ञंtena bhāvena te yajñaṃпо этой причине твою жертву
वासवो धर्षयिष्यतिvāsavo dharṣayiṣyatiВасава оскорбит
यदि तत् शक्यते राजन्yadi tat śakyate rājanесли это возможно, царь
परिहर्तुं कथंचनparihartuṃ kathaṃcanaпредотвратить каким-либо образом
दैवं पुरुषकारेणdaivaṃ puruṣakāreṇaсудьбу человеческим усилием
मा यजेथाश् च तं क्रतुम्mā yajethāś ca taṃ kratumне совершай тот обряд
न च अपराधः शक्रस्यna ca aparādhaḥ śakrasyaи нет вины Шакры
न उपध्यायगणस्य तेna upadhyāyagaṇasya teни группы твоих наставников
तव वा यजमानस्यtava vā yajamānasyaили твоей, жертвователя
कालो ऽत्र परमेश्वरःkālo 'tra parameśvaraḥвремя здесь верховный владыка
तस्य संस्थापनम् इदम्tasya saṃsthāpanam idamэто установление его
कालस्य वशवर्ति वैkālasya vaśavarti vaiво власти времени пребывает
तत् प्रणेयं निबोधस्यtat praṇeyaṃ nibodhasyaто управляемое, узнай
त्रैलोक्यं सचराचरम्trailokyaṃ sacarācaramтри мира с движимым и недвижимым
यथा यष्टा नृपःyathā yaṣṭā nṛpaḥкак жертвующий царь
स्वर्गं गमिष्यति युगक्षयेsvargaṃ gamiṣyati yugakṣayeна небо пойдёт при конце юги
तथा यज्ञफलानां चtathā yajñaphalānāṃ caтак и плодов жертв
विक्रेतारो द्विजातयःvikretāro dvijātayaḥпродавцы дваждырождённые
निवृत्तौ अश्वमेधस्यnivṛttau aśvamedhasyaпри прекращении ашвамедхи
किं निमित्तं भविष्यतिkiṃ nimittaṃ bhaviṣyatiкакая причина будет
श्रुत्वा परिहरिष्यामिśrutvā parihariṣyāmiуслышав, предотвращу
भगवन् यदि शक्यतेbhagavan yadi śakyateБхагаван, если возможно
निमित्तं भविता तत्रnimittaṃ bhavitā tatraпричина будет там
ब्रह्मकोपकृतं प्रभोbrahmakopakṛtaṃ prabhoбрахманским гневом сделанная, владыка
यतस्व परिहर्तुं तद्yatasva parihartuṃ tadстарайся предотвратить это
इत्य् एतद् भद्रम् अस्तु तेity etad bhadram astu teтак это, благо тебе
Литературный перевод

«Вьяса ответил: “Дитя, твои деды тогда были охвачены временем. Они не спрашивали меня о будущем, а я, не будучи спрошен, не говорю. Я вижу и бессилие сообщения о будущем: я не смогу предотвратить тот путь, который утверждён во времени. Но теперь ты спросил меня, и я скажу, что должно прийти; время сильно, и даже услышав, ты не сделаешь иначе. Ни возбуждением, ни начинаниями, ни мужеством ты не устоишь: черты, начертанные временем, труднопреодолимы, как морской берег. Ашвамедха прославлена как лучший обряд кшатриев, но именно поэтому Васава оскорбит твою жертву. Если это возможно каким-либо образом предотвратить, царь, не совершай этот обряд, стараясь человеческим усилием уклониться от судьбы. Но нет вины ни Шакры, ни твоих наставников, ни тебя как жертвователя: здесь верховный владыка — время. Это установление времени; узнай, что три мира с движимым и недвижимым находятся во власти времени. Как жертвующий царь в конце юги пойдёт на небо, так дваждырождённые станут продавцами плодов жертв. Джанамеджая спросил: “Что будет причиной прекращения ашвамедхи? Услышав, я предотвращу это, Бхагаван, если возможно”. Вьяса сказал: “Причиной там будет гнев брахманов, владыка. Постарайся предотвратить его; благо тебе”».

Версия

afa2f7965d08 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 06:44:24 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами