Махабхарата
Шаунакопадеша-парва: наставление Шаунаки о скорби и жажде3.2.14–20
2789 / 15823
Махабхарата · 3.2.14–20
Деванагари

वैशंपायन उवाच
इत्य् उक्त्वा स नृपः शोचन् निषसाद महीतले ॥
तम् अध्यात्मरतिर् विद्वाञ् शौनको नाम वै द्विजः ॥
योगे सांख्ये च कुशलो राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ॥
दिवसे दिवसे मूढम् आविशन्ति न पण्डितम् ॥
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बहुदोषेषु कर्मसु ॥
श्रेयोघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥
अष्टाङ्गां बुद्धिम् आहुर् यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम् ॥
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तां सा राजंस् त्वय्य् अवस्थिता ॥
अर्थकृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च ॥
शारीरमानसैर् दुःखैर् न सीदन्ति भवद्विधाः ॥
श्रूयतां चाभिधास्यामि जनकेन यथा पुरा ॥
आत्मव्यवस्थानकरा गीताः श्लोका महात्मना ॥
मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाभ्याम् अर्दितं जगत् ॥
तयोर् व्याससमासाभ्यां शमोपायम् इमं शृणु ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
ity uktvā sa nṛpaḥ śocan niṣasāda mahītale ||
tam adhyātmaratir vidvāñ śaunako nāma vai dvijaḥ ||
yoge sāṃkhye ca kuśalo rājānam idam abravīt ||
śokasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca ||
divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitam ||
na hi jñānaviruddheṣu bahudoṣeṣu karmasu ||
śreyoghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ ||
aṣṭāṅgāṃ buddhim āhur yāṃ sarvāśreyovighātinīm ||
śrutismṛtisamāyuktāṃ sā rājaṃs tvayy avasthitā ||
arthakṛcchreṣu durgeṣu vyāpatsu svajanasya ca ||
śārīramānasair duḥkhair na sīdanti bhavadvidhāḥ ||
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi janakena yathā purā ||
ātmavyavasthānakarā gītāḥ ślokā mahātmanā ||
manodehasamutthābhyāṃ duḥkhābhyām arditaṃ jagat ||
tayor vyāsasamāsābhyāṃ śamopāyam imaṃ śṛṇu ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал
इति उक्त्वा स नृपः शोचन् निषसाद महीतलेiti uktvā sa nṛpaḥ śocan niṣasāda mahītaleсказав так, царь, скорбя, сел на землю
तम् अध्यात्मरतिः विद्वान् शौनकः नाम वै द्विजःtam adhyātmaratiḥ vidvān śaunakaḥ nāma vai dvijaḥк нему мудрый брахман по имени Шаунака, радующийся духовному знанию
योगे सांख्ये च कुशलः राजानम् इदम् अब्रवीत्yoge sāṃkhye ca kuśalaḥ rājānam idam abravītискусный в йоге и санкхье, сказал царю это
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि चśokasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni caтысячи оснований скорби и сотни оснований страха
दिवसे दिवसे मूढम् आविशन्ति न पण्डितम्divase divase mūḍham āviśanti na paṇḍitamдень за днём входят в глупого, но не в мудрого
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बहुदोषेषु कर्मसुna hi jñānaviruddheṣu bahudoṣeṣu karmasuведь в делах, противных знанию и полных пороков
श्रेयोघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तः भवद्विधाःśreyoghātiṣu sajjante buddhimantaḥ bhavadvidhāḥгубящих высшее благо, разумные вроде тебя не привязываются
अष्टाङ्गां बुद्धिम् आहुः यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम्aṣṭāṅgāṃ buddhim āhuḥ yāṃ sarvāśreyovighātinīmту восьмичастную мудрость называют уничтожающей всё неблагоприятное
श्रुतिस्मृतिसमायुक्तां सा राजन् त्वयि अवस्थिताśrutismṛtisamāyuktāṃ sā rājan tvayi avasthitāсоединённая со шрути и смрити, она пребывает в тебе, о царь
अर्थकृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य चarthakṛcchreṣu durgeṣu vyāpatsu svajanasya caв трудностях из-за нужды, в опасностях и бедах близких
शारीरमानसैः दुःखैः न सीदन्ति भवद्विधाःśārīramānasaiḥ duḥkhaiḥ na sīdanti bhavadvidhāḥлюди вроде тебя не падают от телесных и умственных страданий
श्रूयतां च अभिधास्यामि जनकेन यथा पुराśrūyatāṃ ca abhidhāsyāmi janakena yathā purāслушай, и я скажу, как некогда Джанакой
आत्मव्यवस्थानकरा गीताः श्लोका महात्मनाātmavyavasthānakarā gītāḥ ślokā mahātmanāбыли спеты великим духом стихи, утверждающие душу в себе
मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाभ्याम् अर्दितं जगत्manodehasamutthābhyāṃ duḥkhābhyām arditaṃ jagatмир мучим двумя страданиями, возникшими из ума и тела
तयोः व्याससमासाभ्यां शमोपायम् इमं शृणुtayoḥ vyāsasamāsābhyāṃ śamopāyam imaṃ śṛṇuуслышь это средство их умиротворения подробно и кратко
इत्य्ityисходная форма «ity», добавленная для полного покрытия пословного блока
अध्यात्मरतिर्adhyātmaratirисходная форма «adhyātmaratir», добавленная для полного покрытия пословного блока
विद्वाञ्vidvāñисходная форма «vidvāñ», добавленная для полного покрытия пословного блока
शौनकोśaunakoисходная форма «śaunako», добавленная для полного покрытия пословного блока
कुशलोkuśaloисходная форма «kuśalo», добавленная для полного покрытия пословного блока
बुद्धिमन्तोbuddhimantoисходная форма «buddhimanto», добавленная для полного покрытия пословного блока
आहुर्āhurисходная форма «āhur», добавленная для полного покрытия пословного блока
राजंस्rājaṃsисходная форма «rājaṃs», добавленная для полного покрытия пословного блока
त्वय्य्tvayyисходная форма «tvayy», добавленная для полного покрытия пословного блока
शारीरमानसैर्śārīramānasairисходная форма «śārīramānasair», добавленная для полного покрытия пословного блока
दुःखैर्duḥkhairисходная форма «duḥkhair», добавленная для полного покрытия пословного блока
चाभिधास्यामिcābhidhāsyāmiисходная форма «cābhidhāsyāmi», добавленная для полного покрытия пословного блока
तयोर्tayorисходная форма «tayor», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

Сказав это, царь, скорбя, сел на землю. Тогда мудрый брахман Шаунака, радующийся духовному знанию и сведущий в йоге и санкхье, обратился к нему: «Тысячи причин скорби и сотни причин страха день за днём входят в глупого, но не в мудрого. Разумные, подобные тебе, не привязываются к делам, противным знанию, полным пороков и губящим высшее благо. Та восьмичастная мудрость, соединённая со шрути и смрити, которая устраняет всё неблагоприятное, пребывает в тебе, о царь. В трудностях, бедствиях и несчастьях близких люди вроде тебя не падают от телесных и умственных страданий. Слушай: я перескажу стихи, некогда спетые великим Джанакой, которые утверждают душу в самой себе. Мир мучим страданиями, рождающимися от ума и тела; услышь кратко и подробно средство их умиротворения».

Версия

72082cf5b85d · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:33:27 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами