Махабхарата
Кирмиравады-парва: Бхима убивает Кирмиру3.12.38–50
2834 / 15823
Махабхарата · 3.12.38–50
Деванагари

एवम् उक्तस् तु धर्मात्मा सत्यसंधो युधिष्ठिरः ॥
नैतद् अस्तीति सक्रोधो भर्त्सयाम् आस राक्षसम् ॥
ततो भीमो महाबाहुर् आरुज्य तरसा द्रुम ॥
दशव्यामम् इवोद्विद्धं निष्पत्रम् अकरोत् तदा ॥
चकार सज्यं गाण्डीवं वज्रनिष्पेषगौरवम् ॥
निमेषान्तरमात्रेण तथैव विजयो ऽर्जुनः ॥
निवार्य भीमो जिष्णुं तु तद् रक्षो घोरदर्शनम् ॥
अभिद्रुत्याब्रवीद् वाक्यं तिष्ठ तिष्ठेति भारत ॥
इत्य् उक्त्वैनम् अभिक्रुद्धः कक्ष्याम् उत्पीड्य पाण्डवः ॥
निष्पिष्य पाणिना पाणिं संदष्टोष्ठपुटो बली ॥
तम् अभ्यधावद् वेगेन भीमो वृक्षायुधस् तदा ॥
यमदण्डप्रतीकाशं ततस् तं तस्य मूर्धनि ॥
पातयाम् आस वेगेन कुलिशं मघवान् इव ॥
असंभ्रान्तं तु तद् रक्षः समरे प्रत्यदृश्यत ॥
चिक्षेप चोल्मुकं दीप्तम् अशनिं ज्वलिताम् इव ॥
तद् उदस्तम् अलातं तु भीमः प्रहरतां वरः ॥
पदा सव्येन चिक्षेप तद् रक्षः पुनर् आव्रजत् ॥
किर्मीरश् चापि सहसा वृक्षम् उत्पाट्य पाण्डवम् ॥
दण्डपाणिर् इव क्रुद्धः समरे प्रत्ययुध्यत ॥
तद् वृक्षयुद्धम् अभवन् महीरुहविनाशनम् ॥
वालिसुग्रीवयोर् भ्रात्रोर् यथा श्रीकाङ्क्षिणोः पुरा ॥
शीर्षयोः पतिता वृक्षा बिभिदुर् नैकधा तयोः ॥
यथैवोत्पलपद्मानि मत्तयोर् द्विपयोस् तथा ॥
मुञ्जवज् जर्जरीभूता बहवस् तत्र पादपाः ॥
चीराणीव व्युदस्तानि रेजुस् तत्र महावने ॥
तद् वृक्षयुद्धम् अभवत् सुमुहूर्तं विशां पते ॥
राक्षसानां च मुख्यस्य नराणाम् उत्तमस्य च ॥

Транслитерация (IAST)

evam uktas tu dharmātmā satyasaṃdho yudhiṣṭhiraḥ ||
naitad astīti sakrodho bhartsayām āsa rākṣasam ||
tato bhīmo mahābāhur ārujya tarasā druma ||
daśavyāmam ivodviddhaṃ niṣpatram akarot tadā ||
cakāra sajyaṃ gāṇḍīvaṃ vajraniṣpeṣagauravam ||
nimeṣāntaramātreṇa tathaiva vijayo 'rjunaḥ ||
nivārya bhīmo jiṣṇuṃ tu tad rakṣo ghoradarśanam ||
abhidrutyābravīd vākyaṃ tiṣṭha tiṣṭheti bhārata ||
ity uktvainam abhikruddhaḥ kakṣyām utpīḍya pāṇḍavaḥ ||
niṣpiṣya pāṇinā pāṇiṃ saṃdaṣṭoṣṭhapuṭo balī ||
tam abhyadhāvad vegena bhīmo vṛkṣāyudhas tadā ||
yamadaṇḍapratīkāśaṃ tatas taṃ tasya mūrdhani ||
pātayām āsa vegena kuliśaṃ maghavān iva ||
asaṃbhrāntaṃ tu tad rakṣaḥ samare pratyadṛśyata ||
cikṣepa colmukaṃ dīptam aśaniṃ jvalitām iva ||
tad udastam alātaṃ tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ ||
padā savyena cikṣepa tad rakṣaḥ punar āvrajat ||
kirmīraś cāpi sahasā vṛkṣam utpāṭya pāṇḍavam ||
daṇḍapāṇir iva kruddhaḥ samare pratyayudhyata ||
tad vṛkṣayuddham abhavan mahīruhavināśanam ||
vālisugrīvayor bhrātror yathā śrīkāṅkṣiṇoḥ purā ||
śīrṣayoḥ patitā vṛkṣā bibhidur naikadhā tayoḥ ||
yathaivotpalapadmāni mattayor dvipayos tathā ||
muñjavaj jarjarībhūtā bahavas tatra pādapāḥ ||
cīrāṇīva vyudastāni rejus tatra mahāvane ||
tad vṛkṣayuddham abhavat sumuhūrtaṃ viśāṃ pate ||
rākṣasānāṃ ca mukhyasya narāṇām uttamasya ca ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एवम् उक्तः तु धर्मात्मा सत्यसंधः युधिष्ठिरःevam uktaḥ tu dharmātmā satyasaṃdhaḥ yudhiṣṭhiraḥтак сказанный, праведный и верный истине Юдхиштхира
न एतद् अस्ति इति सक्रोधः भर्त्सयाम् आस राक्षसम्na etad asti iti sakrodhaḥ bhartsayām āsa rākṣasamс гневом укорил ракшаса: этого не будет
ततः भीमः महाबाहुः आरुज्य तरसा द्रुमम्tataḥ bhīmaḥ mahābāhuḥ ārujya tarasā drumamзатем могучерукий Бхима быстро вырвал дерево
दशव्यामम् इव उद्विद्धं निष्पत्रम् अकरोत् तदाdaśavyāmam iva udviddhaṃ niṣpatram akarot tadāвысотой словно десять вьям, и тогда очистил его от листьев
चकार सज्यं गाण्डीवं वज्रनिष्पेषगौरवम्cakāra sajyaṃ gāṇḍīvaṃ vajraniṣpeṣagauravamВиджая-Арджуна натянул Гандиву, тяжёлый как удар молнии
निमेषान्तरमात्रेण तथा एव विजयः अर्जुनःnimeṣāntaramātreṇa tathā eva vijayaḥ arjunaḥв одно мгновение, так же сделал победитель Арджуна
निवार्य भीमः जिष्णुं तु तद् रक्षः घोरदर्शनम्nivārya bhīmaḥ jiṣṇuṃ tu tad rakṣaḥ ghoradarśanamно Бхима удержал Джишну от этого ужасного ракшаса
अभिद्रुत्य अब्रवीत् वाक्यं तिष्ठ तिष्ठ इति भारतabhidrutya abravīt vākyaṃ tiṣṭha tiṣṭha iti bhārataбросившись, он сказал: стой, стой, о Бхарата
इति उक्त्वा एनम् अभिक्रुद्धः कक्ष्याम् उत्पीड्य पाण्डवःiti uktvā enam abhikruddhaḥ kakṣyām utpīḍya pāṇḍavaḥсказав это, разгневанный Пандав затянул пояс
निष्पिष्य पाणिना पाणिं संदष्टोष्ठपुटः बलीniṣpiṣya pāṇinā pāṇiṃ saṃdaṣṭoṣṭhapuṭaḥ balīсжав руку рукой и закусив губы, сильный
तम् अभ्यधावत् वेगेन भीमः वृक्षायुधः तदाtam abhyadhāvat vegena bhīmaḥ vṛkṣāyudhaḥ tadāтогда Бхима с деревом как оружием стремительно бросился на него
यमदण्डप्रतीकाशं ततः तं तस्य मूर्धनिyamadaṇḍapratīkāśaṃ tataḥ taṃ tasya mūrdhaniзатем то, подобное жезлу Ямы, на его голову
पातयाम् आस वेगेन कुलिशं मघवान् इवpātayām āsa vegena kuliśaṃ maghavān ivaон стремительно обрушил, как Магхаван молнию
असंभ्रान्तं तु तद् रक्षः समरे प्रत्यदृश्यतasaṃbhrāntaṃ tu tad rakṣaḥ samare pratyadṛśyataно ракшас в бою оказался невозмутимым
चिक्षेप च उल्मुकं दीप्तम् अशनिं ज्वलिताम् इवcikṣepa ca ulmukaṃ dīptam aśaniṃ jvalitām ivaи бросил пылающую головню, словно горящую молнию
तद् उदस्तम् अलातं तु भीमः प्रहरतां वरःtad udastam alātaṃ tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥэту брошенную головню Бхима, лучший из бьющих
पदा सव्येन चिक्षेप तद् रक्षः पुनः आव्रजत्padā savyena cikṣepa tad rakṣaḥ punaḥ āvrajatлевой ногой отбросил, и снова пошёл на ракшаса
किर्मीरः च अपि सहसा वृक्षम् उत्पाट्य पाण्डवम्kirmīraḥ ca api sahasā vṛkṣam utpāṭya pāṇḍavamи Кирмира, внезапно вырвав дерево, против Пандава
दण्डपाणिः इव क्रुद्धः समरे प्रत्ययुध्यतdaṇḍapāṇiḥ iva kruddhaḥ samare pratyayudhyataсражался в бою, разгневанный, словно держащий жезл
तद् वृक्षयुद्धम् अभवत् महीरुहविनाशनम्tad vṛkṣayuddham abhavat mahīruhavināśanamначалась битва деревьями, губящая лесные великаны
वालिसुग्रीवयोः भ्रात्रोः यथा श्रीकाङ्क्षिणोः पुराvālisugrīvayoḥ bhrātroḥ yathā śrīkāṅkṣiṇoḥ purāкак некогда у братьев Вали и Сугривы, жаждущих царской удачи
शीर्षयोः पतिता वृक्षाः बिभिदुः नैकधा तयोःśīrṣayoḥ patitā vṛkṣāḥ bibhiduḥ naikadhā tayoḥдеревья, падая на их головы, разбивались на много частей
यथा एव उत्पलपद्मानि मत्तयोः द्विपयोः तथाyathā eva utpalapadmāni mattayoḥ dvipayoḥ tathāкак лотосы на двух опьянённых слонах
मुञ्जवत् जर्जरीभूताः बहवः तत्र पादपाःmuñjavat jarjarībhūtāḥ bahavaḥ tatra pādapāḥмногие деревья там становились раздробленными, как трава мунджа
चीराणि इव व्युदस्तानि रेजुः तत्र महावनेcīrāṇi iva vyudastāni rejuḥ tatra mahāvaneи сияли в великом лесу, словно разбросанные лохмотья
तद् वृक्षयुद्धम् अभवत् सुमुहूर्तं विशां पतेtad vṛkṣayuddham abhavat sumuhūrtaṃ viśāṃ pateэта битва деревьями продолжалась довольно долго, о владыка людей
राक्षसानां च मुख्यस्य नराणाम् उत्तमस्य चrākṣasānāṃ ca mukhyasya narāṇām uttamasya caмежду главным из ракшасов и лучшим из людей
उक्तस्uktasисходная форма «uktas», добавленная для полного покрытия пословного блока
सत्यसंधोsatyasaṃdhoисходная форма «satyasaṃdho», добавленная для полного покрытия пословного блока
नैतद्naitadисходная форма «naitad», добавленная для полного покрытия пословного блока
अस्तीतिastītiисходная форма «astīti», добавленная для полного покрытия пословного блока
सक्रोधोsakrodhoисходная форма «sakrodho», добавленная для полного покрытия пословного блока
ततोtatoисходная форма «tato», добавленная для полного покрытия пословного блока
भीमोbhīmoисходная форма «bhīmo», добавленная для полного покрытия пословного блока
महाबाहुर्mahābāhurисходная форма «mahābāhur», добавленная для полного покрытия пословного блока
द्रुमdrumaисходная форма «druma», добавленная для полного покрытия пословного блока
इवोद्विद्धंivodviddhaṃисходная форма «ivodviddhaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
तथैवtathaivaисходная форма «tathaiva», добавленная для полного покрытия пословного блока
विजयोvijayoисходная форма «vijayo», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽर्जुनः'rjunaḥисходная форма «'rjunaḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
भीमोbhīmoисходная форма «bhīmo», добавленная для полного покрытия пословного блока
रक्षोrakṣoисходная форма «rakṣo», добавленная для полного покрытия пословного блока
अभिद्रुत्याब्रवीद्abhidrutyābravīdисходная форма «abhidrutyābravīd», добавленная для полного покрытия пословного блока
तिष्ठेतिtiṣṭhetiисходная форма «tiṣṭheti», добавленная для полного покрытия пословного блока
इत्य्ityисходная форма «ity», добавленная для полного покрытия пословного блока
उक्त्वैनम्uktvainamисходная форма «uktvainam», добавленная для полного покрытия пословного блока
संदष्टोष्ठपुटोsaṃdaṣṭoṣṭhapuṭoисходная форма «saṃdaṣṭoṣṭhapuṭo», добавленная для полного покрытия пословного блока
अभ्यधावद्abhyadhāvadисходная форма «abhyadhāvad», добавленная для полного покрытия пословного блока
भीमोbhīmoисходная форма «bhīmo», добавленная для полного покрытия пословного блока
वृक्षायुधस्vṛkṣāyudhasисходная форма «vṛkṣāyudhas», добавленная для полного покрытия пословного блока
ततस्tatasисходная форма «tatas», добавленная для полного покрытия пословного блока
चोल्मुकंcolmukaṃисходная форма «colmukaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
पुनर्punarисходная форма «punar», добавленная для полного покрытия пословного блока
किर्मीरश्kirmīraśисходная форма «kirmīraś», добавленная для полного покрытия пословного блока
चापिcāpiисходная форма «cāpi», добавленная для полного покрытия пословного блока
दण्डपाणिर्daṇḍapāṇirисходная форма «daṇḍapāṇir», добавленная для полного покрытия пословного блока
अभवन्abhavanисходная форма «abhavan», добавленная для полного покрытия пословного блока
वालिसुग्रीवयोर्vālisugrīvayorисходная форма «vālisugrīvayor», добавленная для полного покрытия пословного блока
भ्रात्रोर्bhrātrorисходная форма «bhrātror», добавленная для полного покрытия пословного блока
वृक्षाvṛkṣāисходная форма «vṛkṣā», добавленная для полного покрытия пословного блока
बिभिदुर्bibhidurисходная форма «bibhidur», добавленная для полного покрытия пословного блока
यथैवोत्पलपद्मानिyathaivotpalapadmāniисходная форма «yathaivotpalapadmāni», добавленная для полного покрытия пословного блока
मत्तयोर्mattayorисходная форма «mattayor», добавленная для полного покрытия пословного блока
द्विपयोस्dvipayosисходная форма «dvipayos», добавленная для полного покрытия пословного блока
मुञ्जवज्muñjavajисходная форма «muñjavaj», добавленная для полного покрытия пословного блока
जर्जरीभूताjarjarībhūtāисходная форма «jarjarībhūtā», добавленная для полного покрытия пословного блока
बहवस्bahavasисходная форма «bahavas», добавленная для полного покрытия пословного блока
चीराणीवcīrāṇīvaисходная форма «cīrāṇīva», добавленная для полного покрытия пословного блока
रेजुस्rejusисходная форма «rejus», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

Юдхиштхира, праведный и верный истине, с гневом укорил ракшаса: «Этого не будет». Тогда могучерукий Бхима быстро вырвал дерево высотой в десять вьям и очистил его от листьев. Арджуна в одно мгновение натянул Гандиву, тяжёлый, как удар молнии, но Бхима остановил его и, бросившись к ужасному ракшасу, сказал: «Стой! Стой!» Затянув пояс, сжав кулак и закусив губы, Бхима, вооружённый деревом, стремительно напал на Кирмиру. Он обрушил на его голову дерево, подобное жезлу Ямы, словно Индра метнул молнию. Но ракшас не дрогнул и бросил в него пылающую головню, как горящую молнию. Бхима левой ногой отбросил её и снова пошёл на врага. Кирмира тоже вырвал дерево и, как разгневанный носитель жезла, вступил в бой с Пандавом. Так началась битва деревьями, губившая лесные великаны, подобная древней битве братьев Вали и Сугривы. Деревья, падая на их головы, разлетались на части, как лотосы на опьянённых слонах; многие стволы дробились, как трава мунджа, и лежали в великом лесу, словно разбросанные лохмотья. Долго длилась эта битва деревьями между главным из ракшасов и лучшим из людей».

Версия

3a6f4c84d07b · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:44:34 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами