Махабхарата
Бхимасена-калавада-парва: Бхима о времени и смертности3.36.21-34
2935 / 15823
Махабхарата · 3.36.21-34
Деванагари

कर्तव्ये पुरुषव्याघ्र किम् आस्से पीठसर्पवत् ॥
बुद्ध्या वीर्येण संयुक्तः श्रुतेनाभिजनेन च ॥
तृणानां मुष्टिनैकेन हिमवन्तं तु पर्वतम् ॥
छन्नम् इच्छसि कौन्तेय यो ऽस्मान् संवर्तुम् इच्छसि ॥
अज्ञातचर्या गूढेन पृथिव्यां विश्रुतेन च ॥
दिवीव पार्थ सूर्येण न शक्या चरितुं त्वया ॥
बृहच्छाल इवानूपे शाखापुष्पपलाशवान् ॥
हस्ती श्वेत इवाज्ञातः कथं जिष्णुश् चरिष्यति ॥
इमौ च सिंहसंकाशौ भ्रातरौ सहितौ शिशू ॥
नकुलः सहदेवश् च कथं पार्थ चरिष्यतः ॥
पुण्यकीर्ती राजपुत्री द्रौपदी वीरसूर् इयम् ॥
विश्रुता कथम् अज्ञाता कृष्णा पार्थ चरिष्यति ॥
मां चापि राजञ् जानन्ति आकुमारम् इमाः प्रजाः ॥
अज्ञातचर्यां पश्यामि मेरोर् इव निगूहनम् ॥
तथैव बहवो ऽस्माभी राष्ट्रेभ्यो विप्रवासिताः ॥
राजानो राजपुत्राश् च धृतराष्ट्रम् अनुव्रताः ॥
न हि ते ऽप्य् उपशाम्यन्ति निकृतानां निराकृताः ॥
अवश्यं तैर् निकर्तव्यम् अस्माकं तत्प्रियैषिभिः ॥
ते ऽप्य् अस्मासु प्रयुञ्जीरन् प्रच्छन्नान् सुबहूञ् जनान् ॥
आचक्षीरंश् च नो ज्ञात्वा तन् नः स्यात् सुमहद् भयम् ॥
अस्माभिर् उषिताः सम्यग् वने मासास् त्रयोदश ॥
परिमाणेन तान् पश्य तावतः परिवत्सरान् ॥
अस्ति मासः प्रतिनिधिर् यथा प्राहुर् मनीषिणः ॥
पूतिकान् इव सोमस्य तथेदं क्रियताम् इति ॥
अथ वानडुहे राजन् साधवे साधुवाहिने ॥
सौहित्यदानाद् एकस्माद् एनसः प्रतिमुच्यते ॥
तस्माच् छत्रुवधे राजन् क्रियतां निश्चयस् त्वया ॥
क्षत्रियस्य तु सर्वस्य नान्यो धर्मो ऽस्ति संयुगात् ॥

Транслитерация (IAST)

kartavye puruṣavyāghra kim āsse pīṭhasarpavat ||
buddhyā vīryeṇa saṃyuktaḥ śrutenābhijanena ca ||
tṛṇānāṃ muṣṭinaikena himavantaṃ tu parvatam ||
channam icchasi kaunteya yo 'smān saṃvartum icchasi ||
ajñātacaryā gūḍhena pṛthivyāṃ viśrutena ca ||
divīva pārtha sūryeṇa na śakyā carituṃ tvayā ||
bṛhacchāla ivānūpe śākhāpuṣpapalāśavān ||
hastī śveta ivājñātaḥ kathaṃ jiṣṇuś cariṣyati ||
imau ca siṃhasaṃkāśau bhrātarau sahitau śiśū ||
nakulaḥ sahadevaś ca kathaṃ pārtha cariṣyataḥ ||
puṇyakīrtī rājaputrī draupadī vīrasūr iyam ||
viśrutā katham ajñātā kṛṣṇā pārtha cariṣyati ||
māṃ cāpi rājañ jānanti ākumāram imāḥ prajāḥ ||
ajñātacaryāṃ paśyāmi meror iva nigūhanam ||
tathaiva bahavo 'smābhī rāṣṭrebhyo vipravāsitāḥ ||
rājāno rājaputrāś ca dhṛtarāṣṭram anuvratāḥ ||
na hi te 'py upaśāmyanti nikṛtānāṃ nirākṛtāḥ ||
avaśyaṃ tair nikartavyam asmākaṃ tatpriyaiṣibhiḥ ||
te 'py asmāsu prayuñjīran pracchannān subahūñ janān ||
ācakṣīraṃś ca no jñātvā tan naḥ syāt sumahad bhayam ||
asmābhir uṣitāḥ samyag vane māsās trayodaśa ||
parimāṇena tān paśya tāvataḥ parivatsarān ||
asti māsaḥ pratinidhir yathā prāhur manīṣiṇaḥ ||
pūtikān iva somasya tathedaṃ kriyatām iti ||
atha vānaḍuhe rājan sādhave sādhuvāhine ||
sauhityadānād ekasmād enasaḥ pratimucyate ||
tasmāc chatruvadhe rājan kriyatāṃ niścayas tvayā ||
kṣatriyasya tu sarvasya nānyo dharmo 'sti saṃyugāt ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
कर्तव्ये पुरुषव्याघ्र किम् आस्से पीठसर्पवत् बुद्ध्या वीर्येण संयुक्तः श्रुतेन अभिजनेन चkartavye puruṣavyāghra kim āsse pīṭhasarpavat buddhyā vīryeṇa saṃyuktaḥ śrutena abhijanena caкогда дело должно быть сделано, о тигр среди людей, почему ты сидишь как змея на сиденье, наделённый разумом, доблестью, учёностью и родом
तृणानाम् मुष्टिना एकेन हिमवन्तम् तु पर्वतम् छन्नम् इच्छसि कौन्तेय यः अस्मान् संवर्तुम् इच्छसिtṛṇānām muṣṭinā ekena himavantam tu parvatam channam icchasi kaunteya yaḥ asmān saṃvartum icchasiты хочешь скрыть нас, о Каунтея, как если бы хотел закрыть гору Химаван одной горстью травы
अज्ञातचर्या गूढेन पृथिव्याम् विश्रुतेन च दिवि इव पार्थ सूर्येण न शक्या चरितुम् त्वयाajñātacaryā gūḍhena pṛthivyām viśrutena ca divi iva pārtha sūryeṇa na śakyā caritum tvayāскрытую жизнь неузнанным на земле тебе, знаменитому, невозможно вести, как солнцу на небе, о Партха
बृहच्छालः इव अनूपे शाखापुष्पपलाशवान् हस्ती श्वेतः इव अज्ञातः कथम् जिष्णुः चरिष्यतिbṛhacchālaḥ iva anūpe śākhāpuṣpapalāśavān hastī śvetaḥ iva ajñātaḥ katham jiṣṇuḥ cariṣyatiкак большое дерево шала в болоте с ветвями, цветами и листьями, как белый слон, как Джишну будет ходить неузнанным
इमौ च सिंहसंकाशौ भ्रातरौ सहितौ शिशू नकुलः सहदेवः च कथम् पार्थ चरिष्यतःimau ca siṃhasaṃkāśau bhrātarau sahitau śiśū nakulaḥ sahadevaḥ ca katham pārtha cariṣyataḥи эти два брата, подобные львам, юные Накула и Сахадева, как, о Партха, будут жить неузнанными
पुण्यकीर्ती राजपुत्री द्रौपदी वीरसूः इयम् विश्रुता कथम् अज्ञाता कृष्णा पार्थ चरिष्यतिpuṇyakīrtī rājaputrī draupadī vīrasūḥ iyam viśrutā katham ajñātā kṛṣṇā pārtha cariṣyatiцаревна Драупади, благой славы, мать героев, известная Кришна, как будет жить неузнанной, о Партха
माम् च अपि राजन् जानन्ति आकुमारम् इमाः प्रजाः अज्ञातचर्याम् पश्यामि मेरोः इव निगूहनम्mām ca api rājan jānanti ākumāram imāḥ prajāḥ ajñātacaryām paśyāmi meroḥ iva nigūhanamи меня, о царь, знают эти люди с детства; жизнь неузнанными я вижу как сокрытие Меру
तथा एव बहवः अस्माभिः राष्ट्रेभ्यः विप्रवासिताः राजानः राजपुत्राः च धृतराष्ट्रम् अनुव्रताःtathā eva bahavaḥ asmābhiḥ rāṣṭrebhyaḥ vipravāsitāḥ rājānaḥ rājaputrāḥ ca dhṛtarāṣṭram anuvratāḥи многие цари и царевичи, изгнанные нами из царств, следуют Дхритараштре
न हि ते अपि उपशाम्यन्ति निकृतानाम् निराकृताः अवश्यम् तैः निकर्तव्यम् अस्माकम् तत्प्रियैषिभिःna hi te api upaśāmyanti nikṛtānām nirākṛtāḥ avaśyam taiḥ nikartavyam asmākam tatpriyaiṣibhiḥони тоже не успокоятся, обманутые и отвергнутые; желая ему угодить, они непременно будут нас обманывать
ते अपि अस्मासु प्रयुञ्जीरन् प्रच्छन्नान् सुबहून् जनान् आचक्षीरन् च नः ज्ञात्वा तत् नः स्यात् सुमहत् भयम्te api asmāsu prayuñjīran pracchannān subahūn janān ācakṣīran ca naḥ jñātvā tat naḥ syāt sumahat bhayamони тоже пошлют против нас множество тайных людей; узнав нас, донесут, и это будет для нас великим страхом
अस्माभिः उषिताः सम्यक् वने मासाः त्रयोदश परिमाणेन तान् पश्य तावतः परिवत्सरान्asmābhiḥ uṣitāḥ samyak vane māsāḥ trayodaśa parimāṇena tān paśya tāvataḥ parivatsarānмы уже правильно прожили в лесу тринадцать месяцев; по мере считай их столькими годами
अस्ति मासः प्रतिनिधिः यथा प्राहुः मनीषिणः पूतिकान् इव सोमस्य तथा इदम् क्रियताम् इतिasti māsaḥ pratinidhiḥ yathā prāhuḥ manīṣiṇaḥ pūtikān iva somasya tathā idam kriyatām itiмесяц может быть заменой, как говорят мыслители; как путика заменяет сому, так пусть будет сделано
अथ वा अनडुहे राजन् साधवे साधुवाहिने सौहित्यदानात् एकस्मात् एनसः प्रतिमुच्यतेatha vā anaḍuhe rājan sādhave sādhuvāhine sauhityadānāt ekasmāt enasaḥ pratimucyateили, о царь, дав полное насыщение одному доброму быку, хорошо несущему, человек освобождается от греха
तस्मात् शत्रुवधे राजन् क्रियताम् निश्चयः त्वया क्षत्रियस्य तु सर्वस्य न अन्यः धर्मः अस्ति संयुगात्tasmāt śatruvadhe rājan kriyatām niścayaḥ tvayā kṣatriyasya tu sarvasya na anyaḥ dharmaḥ asti saṃyugātпоэтому прими решение об убийстве врагов, о царь; для всякого кшатрия нет иной дхармы, кроме битвы
श्रुतेनाभिजनेनśrutenābhijanenaисходная форма «śrutenābhijanena», добавленная для полного покрытия пословного блока
तृणानांtṛṇānāṃисходная форма «tṛṇānāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
मुष्टिनैकेनmuṣṭinaikenaисходная форма «muṣṭinaikena», добавленная для полного покрытия пословного блока
हिमवन्तंhimavantaṃисходная форма «himavantaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
योyoисходная форма «yo», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽस्मान्'smānисходная форма «'smān», добавленная для полного покрытия пословного блока
पृथिव्यांpṛthivyāṃисходная форма «pṛthivyāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
दिवीवdivīvaисходная форма «divīva», добавленная для полного покрытия пословного блока
चरितुंcarituṃисходная форма «carituṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
बृहच्छालbṛhacchālaисходная форма «bṛhacchāla», добавленная для полного покрытия пословного блока
इवानूपेivānūpeисходная форма «ivānūpe», добавленная для полного покрытия пословного блока
श्वेतśvetaисходная форма «śveta», добавленная для полного покрытия пословного блока
इवाज्ञातःivājñātaḥисходная форма «ivājñātaḥ», добавленная для полного покрытия пословного блока
कथंkathaṃисходная форма «kathaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
जिष्णुश्jiṣṇuśисходная форма «jiṣṇuś», добавленная для полного покрытия пословного блока
सहदेवश्sahadevaśисходная форма «sahadevaś», добавленная для полного покрытия пословного блока
कथंkathaṃисходная форма «kathaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
वीरसूर्vīrasūrисходная форма «vīrasūr», добавленная для полного покрытия пословного блока
मांmāṃисходная форма «māṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
चापिcāpiисходная форма «cāpi», добавленная для полного покрытия пословного блока
राजञ्rājañисходная форма «rājañ», добавленная для полного покрытия пословного блока
अज्ञातचर्यांajñātacaryāṃисходная форма «ajñātacaryāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
मेरोर्merorисходная форма «meror», добавленная для полного покрытия пословного блока
तथैवtathaivaисходная форма «tathaiva», добавленная для полного покрытия пословного блока
बहवोbahavoисходная форма «bahavo», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽस्माभी'smābhīисходная форма «'smābhī», добавленная для полного покрытия пословного блока
राष्ट्रेभ्योrāṣṭrebhyoисходная форма «rāṣṭrebhyo», добавленная для полного покрытия пословного блока
राजानोrājānoисходная форма «rājāno», добавленная для полного покрытия пословного блока
राजपुत्राश्rājaputrāśисходная форма «rājaputrāś», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽप्य्'pyисходная форма «'py», добавленная для полного покрытия пословного блока
निकृतानांnikṛtānāṃисходная форма «nikṛtānāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
अवश्यंavaśyaṃисходная форма «avaśyaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
तैर्tairисходная форма «tair», добавленная для полного покрытия пословного блока
अस्माकंasmākaṃисходная форма «asmākaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽप्य्'pyисходная форма «'py», добавленная для полного покрытия пословного блока
सुबहूञ्subahūñисходная форма «subahūñ», добавленная для полного покрытия пословного блока
आचक्षीरंश्ācakṣīraṃśисходная форма «ācakṣīraṃś», добавленная для полного покрытия пословного блока
नोnoисходная форма «no», добавленная для полного покрытия пословного блока
तन्tanисходная форма «tan», добавленная для полного покрытия пословного блока
सुमहद्sumahadисходная форма «sumahad», добавленная для полного покрытия пословного блока
अस्माभिर्asmābhirисходная форма «asmābhir», добавленная для полного покрытия пословного блока
सम्यग्samyagисходная форма «samyag», добавленная для полного покрытия пословного блока
मासास्māsāsисходная форма «māsās», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्रतिनिधिर्pratinidhirисходная форма «pratinidhir», добавленная для полного покрытия пословного блока
प्राहुर्prāhurисходная форма «prāhur», добавленная для полного покрытия пословного блока
तथेदंtathedaṃисходная форма «tathedaṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
वानडुहेvānaḍuheисходная форма «vānaḍuhe», добавленная для полного покрытия пословного блока
सौहित्यदानाद्sauhityadānādисходная форма «sauhityadānād», добавленная для полного покрытия пословного блока
एकस्माद्ekasmādисходная форма «ekasmād», добавленная для полного покрытия пословного блока
तस्माच्tasmācисходная форма «tasmāc», добавленная для полного покрытия пословного блока
छत्रुवधेchatruvadheисходная форма «chatruvadhe», добавленная для полного покрытия пословного блока
क्रियतांkriyatāṃисходная форма «kriyatāṃ», добавленная для полного покрытия пословного блока
निश्चयस्niścayasисходная форма «niścayas», добавленная для полного покрытия пословного блока
नान्योnānyoисходная форма «nānyo», добавленная для полного покрытия пословного блока
धर्मोdharmoисходная форма «dharmo», добавленная для полного покрытия пословного блока
ऽस्ति'stiисходная форма «'sti», добавленная для полного покрытия пословного блока
Литературный перевод

«Когда дело требует действия, почему ты сидишь, как змея на сиденье? Ты наделён разумом, доблестью, знанием и родом. Скрыть нас невозможно: это как закрыть Химаван горстью травы. Как Арджуна, подобный солнцу, будет жить неузнанным? Как скроются Накула и Сахадева, похожие на львов? Как Драупади, известная царевна и мать героев, станет неузнанной? Меня знают с детства; скрыть нас — всё равно что спрятать Меру. Наши прежние враги пошлют тайных людей, узнают нас и донесут. Мы уже прожили тринадцать месяцев; пусть они будут засчитаны как годы, как путика заменяет сому. Или пусть грех будет очищен даром. Решайся на убийство врагов: для кшатрия нет дхармы выше битвы».

Версия

83accd0c9a3f · опубликовано 16 июл. 2026 г., 16:58:02 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами