ध्वजानां छिद्यमानानां कार्मुकाणां च संयुगे ॥
रथानां सपताकानां तूणीराणां शरैः सह ॥
अक्षाणाम् अथ योक्त्राणां चक्राणां रश्मिभिः सह ॥
कूबराणां वरूथानां पृषत्कानां च संयुगे ॥
अश्मनां पततां चैव प्रासानाम् ऋष्टिभिः सह ॥
गदानां परिघाणां च शक्तीनां तोमरैः सह ॥
शतघ्नीनां सचक्राणां भुजानाम् ऊरुभिः सह ॥
कण्ठसूत्राङ्गदानां च केयूराणां च मारिष ॥
हाराणाम् अथ निष्काणां तनुत्राणां च भारत ॥
छत्राणां व्यजनानां च शिरसां मुकुटैः सह ॥
अश्रूयत महाञ् शब्दस् तत्र तत्र विशां पते ॥
सकुण्डलानि स्वक्षीणि पूर्णचन्द्रनिभानि च ॥
शिरांस्य् उर्व्याम् अदृश्यन्त तारागण इवाम्बरे ॥
सुस्रग्वीणि सुवासांसि चन्दनेनोक्षितानि च ॥
शरीराणि व्यदृश्यन्त हतानां च महीतले ॥
गन्धर्वनगराकारं घोरम् आयोधनं तदा ॥
निहतै राजपुत्रैश् च क्षत्रियैश् च महाबलैः ॥
हस्तिभिः पतितैश् चैव तुरगैश् चाभवन् मही ॥
अगम्यमार्गा समरे विशीर्णैर् इव पर्वतैः ॥
नासीच् चक्रपथश् चैव पाण्डवस्य महात्मनः ॥
निघ्नतः शात्रवान् भल्लैर् हस्त्यश्वं चामितं महत् ॥
आ तुम्बाद् अवसीदन्ति रथचक्राणि मारिष ॥
रणे विचरतस् तस्य तस्मिंल् लोहितकर्दमे ॥
सीदमानानि चक्राणि समूहुस् तुरगा भृशम् ॥
श्रमेण महता युक्ता मनोमारुतरंहसः ॥
वध्यमानं तु तत् सैन्यं पाण्डुपुत्रेण धन्विना ॥
प्रायशो विमुखं सर्वं नावतिष्ठत संयुगे ॥
ताञ् जित्वा समरे जिष्णुः संशप्तकगणान् बहून् ॥
रराज स महाराज विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन् ॥
dhvajānāṃ chidyamānānāṃ kārmukāṇāṃ ca saṃyuge ||
rathānāṃ sapatākānāṃ tūṇīrāṇāṃ śaraiḥ saha ||
akṣāṇām atha yoktrāṇāṃ cakrāṇāṃ raśmibhiḥ saha ||
kūbarāṇāṃ varūthānāṃ pṛṣatkānāṃ ca saṃyuge ||
aśmanāṃ patatāṃ caiva prāsānām ṛṣṭibhiḥ saha ||
gadānāṃ parighāṇāṃ ca śaktīnāṃ tomaraiḥ saha ||
śataghnīnāṃ sacakrāṇāṃ bhujānām ūrubhiḥ saha ||
kaṇṭhasūtrāṅgadānāṃ ca keyūrāṇāṃ ca māriṣa ||
hārāṇām atha niṣkāṇāṃ tanutrāṇāṃ ca bhārata ||
chatrāṇāṃ vyajanānāṃ ca śirasāṃ mukuṭaiḥ saha ||
aśrūyata mahāñ śabdas tatra tatra viśāṃ pate ||
sakuṇḍalāni svakṣīṇi pūrṇacandranibhāni ca ||
śirāṃsy urvyām adṛśyanta tārāgaṇa ivāmbare ||
susragvīṇi suvāsāṃsi candanenokṣitāni ca ||
śarīrāṇi vyadṛśyanta hatānāṃ ca mahītale ||
gandharvanagarākāraṃ ghoram āyodhanaṃ tadā ||
nihatai rājaputraiś ca kṣatriyaiś ca mahābalaiḥ ||
hastibhiḥ patitaiś caiva turagaiś cābhavan mahī ||
agamyamārgā samare viśīrṇair iva parvataiḥ ||
nāsīc cakrapathaś caiva pāṇḍavasya mahātmanaḥ ||
nighnataḥ śātravān bhallair hastyaśvaṃ cāmitaṃ mahat ||
ā tumbād avasīdanti rathacakrāṇi māriṣa ||
raṇe vicaratas tasya tasmiṃl lohitakardame ||
sīdamānāni cakrāṇi samūhus turagā bhṛśam ||
śrameṇa mahatā yuktā manomārutaraṃhasaḥ ||
vadhyamānaṃ tu tat sainyaṃ pāṇḍuputreṇa dhanvinā ||
prāyaśo vimukhaṃ sarvaṃ nāvatiṣṭhata saṃyuge ||
tāñ jitvā samare jiṣṇuḥ saṃśaptakagaṇān bahūn ||
rarāja sa mahārāja vidhūmo 'gnir iva jvalan ||
Когда отсекались знамёна, луки, колесницы со стягами, колчаны вместе со стрелами, оси, упряжи, колёса с поводьями, кузова, борта и боевые стрелы; когда падали камни, прасы с ришти, булавы, паригхи, шакти с томарами, шатагхни с колёсами, руки с бёдрами, ожерелья, браслеты, кейюры, цепи, нишки, доспехи, зонты, опахала и головы с коронами, о владыка людей, там и там слышался великий грохот. На земле виднелись головы с серьгами, прекрасными глазами и лицами, подобными полной луне, словно звёздные множества в небе. Тела убитых, с хорошими гирляндами и одеждами, умащённые сандалом, лежали на земле; страшное поле битвы тогда было похоже на город гандхарвов. Земля в бою стала непроходимой от убитых царевичей, могучих кшатриев, павших слонов и коней, словно от рассыпанных гор. Для великого Пандавы, поражавшего врагов бхаллами и истреблявшего бесчисленных слонов и коней, не было даже пути для колёс. В этой кровавой грязи колёса его колесницы погружались до ступиц, и кони, быстрые как мысль и ветер, с великим трудом вытягивали их. Войско, поражаемое сыном Панду-лучником, почти всё обратилось лицом назад и не могло стоять в бою. Победив в сражении многие сонмы самшаптаков, Джишну сиял, о великий царь, как пылающий бездымный огонь».
a8245cff94fa · опубликовано 20 июн. 2026 г., 08:45:27 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
После аиндра-астры поле превращается в перечень разрушенных знаков воинской власти: знамена, короны, доспехи, колесницы. Арджуна сияет как огонь, но этот свет стоит на земле, ставшей кровавой грязью.