Махабхарата
После падения Карны8.68.47-63
9010 / 15823
Махабхарата · 8.68.47-63
Деванагари

हते स्म कर्णे सरितो न स्रवन्ति; जगाम चास्तं कलुषो दिवाकरः ॥
ग्रहश् च तिर्यग् ज्वलितार्कवर्णो; यमस्य पुत्रो ऽभ्युदियाय राजन् ॥
नभः पफालाथ ननाद चोर्वी; ववुश् च वाताः परुषातिवेलम् ॥
दिशः सधूमाश् च भृशं प्रजज्वलुर्; महार्णवाश् चुक्षुभिरे च सस्वनाः ॥
सकाननाः साद्रिचयाश् चकम्पुः; प्रविव्यथुर् भूतगणाश् च मारिष ॥
बृहस्पती रोहिणीं संप्रपीड्य; बभूव चन्द्रार्कसमानवर्णः ॥
हते कर्णे न दिशो विप्रजज्ञुस्; तमोवृता द्यौर् विचचाल भूमिः ॥
पपात चोल्का ज्वलनप्रकाशा; निशाचराश् चाप्य् अभवन् प्रहृष्टाः ॥
शशिप्रकाशाननम् अर्जुनो यदा; क्षुरेण कर्णस्य शिरो न्यपातयत् ॥
अथान्तरिक्षे दिवि चेह चासकृद्; बभूव हाहेति जनस्य निस्वनः ॥
स देवगन्धर्वमनुष्यपूजितं; निहत्य कर्णं रिपुम् आहवे ऽर्जुनः ॥
रराज पार्थः परमेण तेजसा; वृत्रं निहत्येव सहस्रलोचनः ॥
ततो रथेनाम्बुदवृन्दनादिना; शरन्नभोमध्यगभास्करत्विषा ॥
पताकिना भीमनिनादकेतुना; हिमेन्दुशङ्खस्फटिकावभासिना ॥
सुवर्णमुक्तामणिवज्रविद्रुमैर्; अलंकृतेनाप्रतिमानरंहसा ॥
नरोत्तमौ पाण्डवकेशिमर्दनाव्; उदाहिताव् अग्निदिवाकरोपमौ ॥
रणाजिरे वीतभयौ विरेजतुः; समानयानाव् इव विष्णुवासवौ ॥
ततो धनुर्ज्यातलनेमिनिस्वनैः; प्रसह्य कृत्वा च रिपून् हतप्रभान् ॥
संसाधयित्वैव कुरूञ् शरौघैः; कपिध्वजः पक्षिवरध्वजश् च ॥
प्रसह्य शङ्खौ धमतुः सुघोषौ; मनांस्य् अरीणाम् अवसादयन्तौ ॥
सुवर्णजालावततौ महास्वनौ; हिमावदातौ परिगृह्य पाणिभिः ॥
चुचुम्बतुः शङ्खवरौ नृणां वरौ; वराननाभ्यां युगपच् च दध्मतुः ॥
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो देवदत्तस्य चोभयोः ॥
पृथिवीम् अन्तरिक्षं च द्याम् अपश् चाप्य् अपूरयत् ॥
तौ शङ्खशब्देन निनादयन्तौ; वनानि शैलान् सरितो दिशश् च ॥
वित्रासयन्तौ तव पुत्रसेनां; युधिष्ठिरं नन्दयतः स्म वीरौ ॥
ततः प्रयाताः कुरवो जवेन; श्रुत्वैव शङ्खस्वनम् ईर्यमाणम् ॥
विहाय मद्राधिपतिं पतिं च; दुर्योधनं भारत भारतानाम् ॥
महाहवे तं बहु शोभमानं; धनंजयं भूतगणाः समेताः ॥
तदान्वमोदन्त जनार्दनं च; प्रभाकराव् अभ्युदितौ यथैव ॥
समाचितौ कर्णशरैः परंतपाव्; उभौ व्यभातां समरे ऽच्युतार्जुनौ ॥
तमो निहत्याभ्युदितौ यथामलौ; शशाङ्कसूर्याव् इव रश्मिमालिनौ ॥
विहाय तान् बाणगणान् अथागतौ; सुहृद्वृताव् अप्रतिमानविक्रमौ ॥
सुखं प्रविष्टौ शिबिरं स्वम् ईश्वरौ; सदस्यहूताव् इव वासवाच्युतौ ॥
सदेवगन्धर्वमनुष्यचारणैर्; महर्षिभिर् यक्षमहोरगैर् अपि ॥
जयाभिवृद्ध्या परयाभिपूजितौ; निहत्य कर्णं परमाहवे तदा ॥

Транслитерация (IAST)

hate sma karṇe sarito na sravanti; jagāma cāstaṃ kaluṣo divākaraḥ ||
grahaś ca tiryag jvalitārkavarṇo; yamasya putro 'bhyudiyāya rājan ||
nabhaḥ paphālātha nanāda corvī; vavuś ca vātāḥ paruṣātivelam ||
diśaḥ sadhūmāś ca bhṛśaṃ prajajvalur; mahārṇavāś cukṣubhire ca sasvanāḥ ||
sakānanāḥ sādricayāś cakampuḥ; pravivyathur bhūtagaṇāś ca māriṣa ||
bṛhaspatī rohiṇīṃ saṃprapīḍya; babhūva candrārkasamānavarṇaḥ ||
hate karṇe na diśo viprajajñus; tamovṛtā dyaur vicacāla bhūmiḥ ||
papāta colkā jvalanaprakāśā; niśācarāś cāpy abhavan prahṛṣṭāḥ ||
śaśiprakāśānanam arjuno yadā; kṣureṇa karṇasya śiro nyapātayat ||
athāntarikṣe divi ceha cāsakṛd; babhūva hāheti janasya nisvanaḥ ||
sa devagandharvamanuṣyapūjitaṃ; nihatya karṇaṃ ripum āhave 'rjunaḥ ||
rarāja pārthaḥ parameṇa tejasā; vṛtraṃ nihatyeva sahasralocanaḥ ||
tato rathenāmbudavṛndanādinā; śarannabhomadhyagabhāskaratviṣā ||
patākinā bhīmaninādaketunā; himenduśaṅkhasphaṭikāvabhāsinā ||
suvarṇamuktāmaṇivajravidrumair; alaṃkṛtenāpratimānaraṃhasā ||
narottamau pāṇḍavakeśimardanāv; udāhitāv agnidivākaropamau ||
raṇājire vītabhayau virejatuḥ; samānayānāv iva viṣṇuvāsavau ||
tato dhanurjyātalaneminisvanaiḥ; prasahya kṛtvā ca ripūn hataprabhān ||
saṃsādhayitvaiva kurūñ śaraughaiḥ; kapidhvajaḥ pakṣivaradhvajaś ca ||
prasahya śaṅkhau dhamatuḥ sughoṣau; manāṃsy arīṇām avasādayantau ||
suvarṇajālāvatatau mahāsvanau; himāvadātau parigṛhya pāṇibhiḥ ||
cucumbatuḥ śaṅkhavarau nṛṇāṃ varau; varānanābhyāṃ yugapac ca dadhmatuḥ ||
pāñcajanyasya nirghoṣo devadattasya cobhayoḥ ||
pṛthivīm antarikṣaṃ ca dyām apaś cāpy apūrayat ||
tau śaṅkhaśabdena ninādayantau; vanāni śailān sarito diśaś ca ||
vitrāsayantau tava putrasenāṃ; yudhiṣṭhiraṃ nandayataḥ sma vīrau ||
tataḥ prayātāḥ kuravo javena; śrutvaiva śaṅkhasvanam īryamāṇam ||
vihāya madrādhipatiṃ patiṃ ca; duryodhanaṃ bhārata bhāratānām ||
mahāhave taṃ bahu śobhamānaṃ; dhanaṃjayaṃ bhūtagaṇāḥ sametāḥ ||
tadānvamodanta janārdanaṃ ca; prabhākarāv abhyuditau yathaiva ||
samācitau karṇaśaraiḥ paraṃtapāv; ubhau vyabhātāṃ samare 'cyutārjunau ||
tamo nihatyābhyuditau yathāmalau; śaśāṅkasūryāv iva raśmimālinau ||
vihāya tān bāṇagaṇān athāgatau; suhṛdvṛtāv apratimānavikramau ||
sukhaṃ praviṣṭau śibiraṃ svam īśvarau; sadasyahūtāv iva vāsavācyutau ||
sadevagandharvamanuṣyacāraṇair; maharṣibhir yakṣamahoragair api ||
jayābhivṛddhyā parayābhipūjitau; nihatya karṇaṃ paramāhave tadā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
हते स्म कर्णेhate sma karṇeкогда Карна был убит; при гибели Карны
सरितः न स्रवन्तिsaritaḥ na sravantiреки не текут; реки остановились
जगाम च अस्तम् कलुषः दिवाकरःjagāma ca astam kaluṣaḥ divākaraḥи мутное солнце пошло к закату; солнце померкло
ग्रहः च तिर्यक् ज्वलितार्कवर्णःgrahaḥ ca tiryak jvalitārkavarṇaḥи планета косо, цвета пылающего солнца; зловещая планета
यमस्य पुत्रः अभ्युदियाय राजन्yamasya putraḥ abhyudiyāya rājanсын Ямы взошёл, царь; появился знак смерти
नभः पफाल अथnabhaḥ paphāla athaнебо раскололось тогда; тогда небо треснуло
ननाद च उर्वीnanāda ca urvīи земля загремела; земля застонала
ववुः च वाताः परुषातिवेलम्vavuḥ ca vātāḥ paruṣātivelamи ветры дули слишком резко; завыли жестокие ветры
दिशः सधूमाः च भृशम् प्रजज्वलुःdiśaḥ sadhūmāḥ ca bhṛśam prajajvaluḥи стороны с дымом сильно запылали; направления горели
महार्णवाः चुक्षुभिरे च सस्वनाःmahārṇavāḥ cukṣubhire ca sasvanāḥвеликие океаны взволновались и зашумели; моря закипели
सकाननाः साद्रिचयाः चकम्पुःsakānanāḥ sādricayāḥ cakampuḥс лесами и горами задрожали; земля с лесами дрогнула
प्रविव्यथुः भूतगणाः च मारिषpravivyathuḥ bhūtagaṇāḥ ca māriṣaи существа содрогнулись, почтенный; все создания испугались
बृहस्पती रोहिणीम् संप्रपीड्यbṛhaspatī rohiṇīm saṃprapīḍyaБрихаспати, притеснив Рохини; планета давила Рохини
बभूव चन्द्रार्कसमानवर्णःbabhūva candrārkasamānavarṇaḥстал цвета луны и солнца; сиял странным цветом
हते कर्णे न दिशः विप्रजज्ञुःhate karṇe na diśaḥ viprajajñuḥпри гибели Карны стороны не различались; направления исчезли
तमोवृता द्यौःtamovṛtā dyauḥнебо покрыто тьмой; тьма закрыла небеса
विचचाल भूमिःvicacāla bhūmiḥземля задрожала; земля сдвинулась
पपात च उल्का ज्वलनप्रकाशाpapāta ca ulkā jvalanaprakāśāи упала метеорная вспышка, сияющая огнём; огненная комета
निशाचराः च अपि अभवन् प्रहृष्टाःniśācarāḥ ca api abhavan prahṛṣṭāḥи ночные существа стали радостны; демоны ликовали
शशिप्रकाशाननम् अर्जुनः यदाśaśiprakāśānanam arjunaḥ yadāкогда Арджуна луноликое; когда Арджуна светлое лицо
क्षुरेण कर्णस्य शिरः न्यपातयत्kṣureṇa karṇasya śiraḥ nyapātayatкшурой голову Карны уронил; срубил главу Карны
अथ अन्तरिक्षे दिवि चatha antarikṣe divi caтогда в воздухе и на небе; в небе и пространстве
इह चiha caи здесь; и на земле
असकृत् बभूव हाहा इतिasakṛt babhūva hāhā itiмногократно возникло «увы!»; раздавался вопль
जनस्य निस्वनःjanasya nisvanaḥшум людей; крик существ
स देवगन्धर्वमनुष्यपूजितम्sa devagandharvamanuṣyapūjitamего, почитаемого богами, гандхарвами, людьми; славного Карну
निहत्य कर्णम् रिपुम् आहवे अर्जुनःnihatya karṇam ripum āhave arjunaḥубив Карну, врага в бою, Арджуна; сразив врага
रराज पार्थः परमेण तेजसाrarāja pārthaḥ parameṇa tejasāПартха сиял высшим блеском; Арджуна блистал
वृत्रम् निहत्य इव सहस्रलोचनःvṛtram nihatya iva sahasralocanaḥкак Тысячеглазый, убив Вритру; словно Индра
ततः रथेन अम्बुदवृन्दनादिनाtataḥ rathena ambudavṛndanādināзатем на колеснице, гремящей как облака; на громовой ратхе
शरन्नभोमध्यगभास्करत्विषाśarannabhomadhyagabhāskaratviṣāсияющей как солнце в осеннем небе; солнечно сияющей
पताकिना भीमनिनादकेतुनाpatākinā bhīmaninādaketunāсо знаменем и страшнозвучным стягом; с грозным флагом
हिमेन्दुशङ्खस्फटिकावभासिनाhimenduśaṅkhasphaṭikāvabhāsināблистающей как снег, луна, раковина, хрусталь; белосияющей
सुवर्णमुक्तामणिवज्रविद्रुमैःsuvarṇamuktāmaṇivajravidrumaiḥзолотом, жемчугом, самоцветами, алмазами, кораллами; драгоценностями
अलंकृतेन अप्रतिमानरंहसाalaṃkṛtena apratimānaraṃhasāукрашенной, несравненной скоростью; украшенной быстрейшей
नरोत्तमौ पाण्डवकेशिमर्दनौnarottamau pāṇḍavakeśimardanauдва лучших мужа, Пандава и убийца Кеши; Арджуна и Кришна
उदाहितौ अग्निदिवाकरोपमौudāhitau agnidivākaropamauпрославленные, подобные огню и солнцу; сияющие как светила
रणाजिरे वीतभयौ विरेजतुःraṇājire vītabhayau virejatuḥна поле битвы бесстрашные сияли; оба блистали
समानयानौ इव विष्णुवासवौsamānayānau iva viṣṇuvāsavauсловно вместе едущие Вишну и Индра; как два бога
ततः धनुर्ज्यातलनेमिनिस्वनैःtataḥ dhanurjyātalaneminisvanaiḥзатем звуками тетив, ладоней и ободов; боевым грохотом
प्रसह्य कृत्वा च रिपून् हतप्रभान्prasahya kṛtvā ca ripūn hataprabhānсилой сделав врагов лишёнными блеска; подавив недругов
संसाधयित्वा एव कुरून् शरौघैःsaṃsādhayitvā eva kurūn śaraughaiḥсовладав с Куру потоками стрел; разгромив Куру
कपिध्वजः पक्षिवरध्वजः चkapidhvajaḥ pakṣivaradhvajaḥ caобезьяностяжный и птицестяжный; Арджуна и Кришна
प्रसह्य शङ्खौ धमतुः सुघोषौprasahya śaṅkhau dhamatuḥ sughoṣauсилой задули две громкозвучные раковины; протрубили
मनांसि अरीणाम् अवसादयन्तौmanāṃsi arīṇām avasādayantauуныние в умы врагов вводя; сломляя сердца врагов
सुवर्णजालावततौ महास्वनौsuvarṇajālāvatatau mahāsvanauпокрытые золотой сеткой, громкозвучные; две великие раковины
हिमावदातौ परिगृह्य पाणिभिःhimāvadātau parigṛhya pāṇibhiḥснежно-белые, взяв руками; держа в руках
चुचुम्बतुः शङ्खवरौ नृणाम् वरौcucumbatuḥ śaṅkhavarau nṛṇām varauпоцеловали лучшие раковины лучшие люди; поднесли к губам
वराननाभ्याम् युगपत् च दध्मतुःvarānanābhyām yugapat ca dadhmatuḥи одновременно двумя прекрасными устами подули; вместе затрубили
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषःpāñcajanyasya nirghoṣaḥгрохот Панчаджаньи; звук раковины Кришны
देवदत्तस्य च उभयोःdevadattasya ca ubhayoḥи Девадатты обоих; и раковины Арджуны
पृथिवीम् अन्तरिक्षम् चpṛthivīm antarikṣam caземлю и воздух; землю и пространство
द्याम् अपः च अपि अपूरयत्dyām apaḥ ca api apūrayatнебо и воды также наполнил; заполнил все миры
तौ शङ्खशब्देन निनादयन्तौtau śaṅkhaśabdena ninādayantauте двое звуком раковин оглашая; трубя
वनानि शैलान् सरितः दिशः चvanāni śailān saritaḥ diśaḥ caлеса, горы, реки и стороны; весь мир
वित्रासयन्तौ तव पुत्रसेनाम्vitrāsayantau tava putrasenāmпугая войско твоего сына; устрашая Куру
युधिष्ठिरम् नन्दयतः स्म वीरौyudhiṣṭhiram nandayataḥ sma vīrauрадовали Юдхиштхиру два героя; утешали царя
ततः प्रयाताः कुरवः जवेनtataḥ prayātāḥ kuravaḥ javenaзатем Куру быстро ушли; побежали
श्रुत्वा एव शङ्खस्वनम् ईर्यमाणम्śrutvā eva śaṅkhasvanam īryamāṇamуслышав звук раковин, издаваемый; только услышав трубление
विहाय मद्राधिपतिम् पतिम् चvihāya madrādhipatim patim caоставив владыку Мадров и господина; покинув Шалью и Дурьодхану
दुर्योधनम् भारत भारतानाम्duryodhanam bhārata bhāratānāmДурьодхану, Бхарата, Бхаратов; царя Куру
महाहवे तम् बहु शोभमानम्mahāhave tam bahu śobhamānamв великой битве того очень сияющего; великолепного
धनंजयम् भूतगणाः समेताःdhanaṃjayam bhūtagaṇāḥ sametāḥДхананджаю сонмы существ вместе; существа собрались
तदा अन्वमोदन्त जनार्दनम् चtadā anvamodanta janārdanam caтогда одобрили и Джанардану; радовались Кришне
प्रभाकरौ अभ्युदितौ यथा एवprabhākarau abhyuditau yathā evaкак два взошедших светила; словно солнца
समाचितौ कर्णशरैः परंतपौsamācitau karṇaśaraiḥ paraṃtapauпокрытые стрелами Карны, сокрушители врагов; оба израненные
उभौ व्यभाताम् समरे अच्युतार्जुनौubhau vyabhātām samare acyutārjunauоба сияли в бою, Ачьюта и Арджуна; Кришна и Арджуна
तमः निहत्य अभ्युदितौ यथा अमलौtamaḥ nihatya abhyuditau yathā amalauкак чистые, взошедшие после уничтожения тьмы; сияющие после мрака
शशाङ्कसूर्यौ इव रश्मिमालिनौśaśāṅkasūryau iva raśmimālinauкак Луна и Солнце с венцами лучей; два светила
विहाय तान् बाणगणान्vihāya tān bāṇagaṇānоставив те множества стрел; покинув поле стрел
अथ आगतौatha āgatauзатем пришли; потом вернулись
सुहृद्वृतौ अप्रतिमानविक्रमौsuhṛdvṛtau apratimānavikramauокружённые друзьями, несравненной доблести; среди союзников
सुखम् प्रविष्टौ शिबिरम् स्वम् ईश्वरौsukham praviṣṭau śibiram svam īśvarauлегко вошли в свой лагерь два владыки; вернулись в стан
सदस्यहूतौ इव वासवाच्युतौsadasyahūtau iva vāsavācyutauкак Васава и Ачьюта, призванные в собрание; словно боги
सदेवगन्धर्वमनुष्यचारणैःsadevagandharvamanuṣyacāraṇaiḥс богами, гандхарвами, людьми и чаранами; всеми небожителями
महर्षिभिः यक्षमहोरगैः अपिmaharṣibhiḥ yakṣamahoragaiḥ apiвеликими риши, якшами и великими змеями; мудрецами и нагами
जयाभिवृद्ध्या परया अभिपूजितौjayābhivṛddhyā parayā abhipūjitauвысшим возрастанием победы почтённые; прославленные победой
निहत्य कर्णम् परमाहवे तदाnihatya karṇam paramāhave tadāубив Карну в высшей битве тогда; после гибели Карны
Литературный перевод

Когда Карна был убит, реки перестали течь, мутное солнце пошло к закату, зловещая планета, сын Ямы, взошла косо, цвета пылающего солнца. Небо словно раскололось, земля загремела, ветры дули жестоко, стороны света горели в дыму, великие океаны взволновались и зашумели, леса и горы задрожали, все существа содрогнулись. При гибели Карны направления перестали различаться, небо покрылось тьмой, земля зашаталась, упал огненный метеор, а ночные существа возрадовались. Когда Арджуна кшурой отсёк луноликое лицо Карны, в воздухе, на небе и на земле снова и снова раздавался крик существ: “Увы!” Сразив в бою Карну, врага, почитаемого богами, гандхарвами и людьми, Партха сиял высшим блеском, как Тысячеглазый после убийства Вритры. Затем два лучших мужа, Пандава и убийца Кеши, на колеснице, гремящей как грозовые облака, сияющей как солнце в осеннем небе, украшенной знаменем, снегобелой как луна, раковина и хрусталь, отделанной золотом, жемчугом, самоцветами, алмазами и кораллами, бесстрашно сияли на поле битвы, подобные огню и солнцу, словно Вишну и Индра, едущие вместе. Под грохот тетив, ладоней и колёс, подавив врагов и разгромив Куру потоками стрел, обезьяностяжный и птицестяжный силой затрубили в две громкозвучные раковины, сокрушая сердца врагов. Лучшие из людей взяли в руки снежно-белые раковины, покрытые золотой сеткой, поднесли их к прекрасным устам и одновременно затрубили. Грохот Панчаджаньи и Девадатты наполнил землю, воздух, небо и воды. Эти два героя звуком раковин оглашали леса, горы, реки и стороны света, пугали войско твоего сына и радовали Юдхиштхиру. Услышав этот звук, Куру быстро бежали, оставив владыку Мадров и своего господина Дурьодхану. Сонмы существ собрались и одобряли Дхананджаю и Джанардану, сиявших в великой битве, словно два взошедших светила. Покрытые стрелами Карны, Ачьюта и Арджуна сияли в бою, как чистые Луна и Солнце с венцами лучей, взошедшие после уничтожения тьмы. Оставив множества стрел, два владыки несравненной доблести, окружённые друзьями, спокойно вошли в свой лагерь, словно Индра и Ачьюта, призванные в собрание. Боги, гандхарвы, люди, чараны, великие риши, якши и великие змеи почтили их высшим торжеством победы после убийства Карны в великой битве».

Версия

04d8cf99b4e0 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 08:39:40 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами