Махабхарата
Кришна предупреждает о Брахмаширасе10.12.1-10
9826 / 15823
Махабхарата · 10.12.1-10
Деванагари

वैशंपायन उवाच
तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे यदूनाम् ऋषभस् ततः ॥
अब्रवीत् पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥
एष पाण्डव ते भ्राता पुत्रशोकम् अपारयन् ॥
जिघांसुर् द्रौणिम् आक्रन्दे याति भारत भारतः ॥
भीमः प्रियस् ते सर्वेभ्यो भ्रातृभ्यो भरतर्षभ ॥
तं कृच्छ्रगतम् अद्य त्वं कस्मान् नाभ्यवपद्यसे ॥
यत् तद् आचष्ट पुत्राय द्रोणः परपुरंजयः ॥
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम दहेद् यत् पृथिवीम् अपि ॥
तन् महात्मा महाभागः केतुः सर्वधनुष्मताम् ॥
प्रत्यपादयद् आचार्यः प्रीयमाणो धनंजयम् ॥
तत्पुत्रो ऽस्यैवम् एवैनम् अन्वयाचद् अमर्षणः ॥
ततः प्रोवाच पुत्राय नातिहृष्टमना इव ॥
विदितं चापलं ह्य् आसीद् आत्मजस्य महात्मनः ॥
सर्वधर्मविद् आचार्यो नान्विषत् सततं सुतम् ॥
परमापद्गतेनापि न स्म तात त्वया रणे ॥
इदम् अस्त्रं प्रयोक्तव्यं मानुषेषु विशेषतः ॥
इत्य् उक्तवान् गुरुः पुत्रं द्रोणः पश्चाद् अथोक्तवान् ॥
न त्वं जातु सतां मार्गे स्थातेति पुरुषर्षभ ॥
स तद् आज्ञाय दुष्टात्मा पितुर् वचनम् अप्रियम् ॥
निराशः सर्वकल्याणैः शोचन् पर्यपतन् महीम् ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tasmin prayāte durdharṣe yadūnām ṛṣabhas tataḥ ||
abravīt puṇḍarīkākṣaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram ||
eṣa pāṇḍava te bhrātā putraśokam apārayan ||
jighāṃsur drauṇim ākrande yāti bhārata bhārataḥ ||
bhīmaḥ priyas te sarvebhyo bhrātṛbhyo bharatarṣabha ||
taṃ kṛcchragatam adya tvaṃ kasmān nābhyavapadyase ||
yat tad ācaṣṭa putrāya droṇaḥ parapuraṃjayaḥ ||
astraṃ brahmaśiro nāma dahed yat pṛthivīm api ||
tan mahātmā mahābhāgaḥ ketuḥ sarvadhanuṣmatām ||
pratyapādayad ācāryaḥ prīyamāṇo dhanaṃjayam ||
tatputro 'syaivam evainam anvayācad amarṣaṇaḥ ||
tataḥ provāca putrāya nātihṛṣṭamanā iva ||
viditaṃ cāpalaṃ hy āsīd ātmajasya mahātmanaḥ ||
sarvadharmavid ācāryo nānviṣat satataṃ sutam ||
paramāpadgatenāpi na sma tāta tvayā raṇe ||
idam astraṃ prayoktavyaṃ mānuṣeṣu viśeṣataḥ ||
ity uktavān guruḥ putraṃ droṇaḥ paścād athoktavān ||
na tvaṃ jātu satāṃ mārge sthāteti puruṣarṣabha ||
sa tad ājñāya duṣṭātmā pitur vacanam apriyam ||
nirāśaḥ sarvakalyāṇaiḥ śocan paryapatan mahīm ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал; Вайшампаяна произнёс
तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षेtasmin prayāte durdharṣeкогда тот неприступный ушёл; после ухода Бхимы
यदूनाम् ऋषभः ततःyadūnām ṛṣabhaḥ tataḥбык Яду тогда; Кришна
अब्रवीत् पुण्डरीकाक्षःabravīt puṇḍarīkākṣaḥсказал лотосоокий; произнёс
कुन्तीपुत्रम् युधिष्ठिरम्kuntīputram yudhiṣṭhiramсыну Кунти Юдхиштхире; Дхармарадже
एष पाण्डव ते भ्राताeṣa pāṇḍava te bhrātāэтот, Пандава, твой брат; Бхима
पुत्रशोकम् अपारयन्putraśokam apārayanне перенося скорбь о сыновьях; не выдержав горя
जिघांसुः द्रौणिम् आक्रन्देjighāṃsuḥ drauṇim ākrandeжелая убить Драуни в бедствии; мстить Ашваттхаману
याति भारत भारतःyāti bhārata bhārataḥидёт, Бхарата, потомок Бхараты; помчался
भीमः प्रियः ते सर्वेभ्यःbhīmaḥ priyaḥ te sarvebhyaḥБхима, дорогой тебе больше всех; любимый брат
भ्रातृभ्यः भरतर्षभbhrātṛbhyaḥ bharatarṣabhaбратьев, бык Бхаратов; среди братьев
तम् कृच्छ्रगतम् अद्यtam kṛcchragatam adyaего в беду попавшего сегодня; в опасности
त्वम् कस्मात् न अभ्यवपद्यसेtvam kasmāt na abhyavapadyaseты почему не поддерживаешь?; почему не спасаешь?
यत् तत् आचष्ट पुत्रायyat tat ācaṣṭa putrāyaто, что рассказал сыну; которое передал
द्रोणः परपुरंजयःdroṇaḥ parapuraṃjayaḥДрона, покоритель чужих городов; учитель Дрона
अस्त्रम् ब्रह्मशिरः नामastram brahmaśiraḥ nāmaастру по имени Брахмаширас; оружие Брахмаширас
दहेत् यत् पृथिवीम् अपिdahet yat pṛthivīm apiкоторое сожгло бы даже землю; способно сжечь землю
तत् महात्मा महाभागःtat mahātmā mahābhāgaḥто великодушный, великосчастный; великий учитель
केतुः सर्वधनुष्मताम्ketuḥ sarvadhanuṣmatāmзнамя всех лучников; лучший лучник
प्रत्यपादयत् आचार्यःpratyapādayat ācāryaḥпередал учитель; даровал
प्रीयमाणः धनंजयम्prīyamāṇaḥ dhanaṃjayamлюбя Дхананджаю; рад Арджуне
तत्पुत्रः अस्य एवम् एनम्tatputraḥ asya evam enamего сын так же это; сын Дроны
अन्वयाचत् अमर्षणःanvayācat amarṣaṇaḥвыпрашивал, нетерпеливый; просил с завистью
ततः प्रोवाच पुत्रायtataḥ provāca putrāyaтогда сказал сыну; ответил ему
न अतिहृष्टमनाः इवna atihṛṣṭamanāḥ ivaкак бы не слишком довольный; без радости
विदितम् चापलम् हि आसीत्viditam cāpalam hi āsītизвестна ведь была неустойчивость; легкомыслие
आत्मजस्य महात्मनःātmajasya mahātmanaḥсвоего сына великодушному; сына Дроны
सर्वधर्मवित् आचार्यःsarvadharmavit ācāryaḥзнающий всю дхарму учитель; Дрона
न अन्विषत् सततम् सुतम्na anviṣat satatam sutamне одобрял постоянно сына; не доверял ему
परमापद्गतेन अपिparamāpadgatena apiдаже попавшим в высшую беду; в крайней опасности
न स्म तात त्वया रणेna sma tāta tvayā raṇeне должно тобой в бою, сын; не применяй
इदम् अस्त्रम् प्रयोक्तव्यम्idam astram prayoktavyamэто оружие применяться; эту астру
मानुषेषु विशेषतःmānuṣeṣu viśeṣataḥпротив людей особенно; особенно на людях
इति उक्तवान् गुरुः पुत्रम्iti uktavān guruḥ putramтак сказал учитель сыну; наставил
द्रोणः पश्चात् अथ उक्तवान्droṇaḥ paścāt atha uktavānДрона потом ещё сказал; затем добавил
न त्वम् जातु सताम् मार्गेna tvam jātu satām mārgeты никогда на пути благих; на дороге святых
स्थाता इति पुरुषर्षभsthātā iti puruṣarṣabhaне устоишь, о бык людей; не останешься
स तत् आज्ञाय दुष्टात्माsa tat ājñāya duṣṭātmāон, узнав это, дурной душой; услышав
पितुः वचनम् अप्रियम्pituḥ vacanam apriyamнеприятное слово отца; слова Дроны
निराशः सर्वकल्याणैःnirāśaḥ sarvakalyāṇaiḥлишённый надежды на всё добро; отчаявшийся
शोचन् पर्यपतन् महीम्śocan paryapatan mahīmскорбя, скитался по земле; бродил по миру
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Когда неприступный Бхима ушёл, лотосоокий бык Яду сказал сыну Кунти Юдхиштхире: “Пандава, вот твой брат, не вынеся скорби о сыновьях, в бедствии идёт убить Драуни, о Бхарата. Бхима дороже тебе всех братьев, о бык Бхаратов. Почему же ты сегодня не поможешь ему, когда он попал в опасность? Дрона, покоритель чужих городов, передал сыну знание об оружии по имени Брахмаширас, которое способно сжечь даже землю. Эту астру великий, великосчастный учитель, знамя всех лучников, с любовью передал Дхананджае. Его нетерпеливый сын так же просил её у него. Тогда Дрона, как бы не слишком довольный, сказал сыну: он знал неустойчивость своего сына, и потому, зная всю дхарму, учитель не доверял ему постоянно. ‘Даже если ты попадёшь в высшую беду, сын, не применяй это оружие в бою, особенно против людей’. Так сказал учитель сыну, а затем добавил, о бык людей: ‘Ты никогда не устоишь на пути благих’. Услышав эти неприятные слова отца, дурнодушный Ашваттхаман, лишённый надежды на всё добро, скорбя, скитался по земле”».

Версия

74273f34ebb4 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 12:38:14 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами