Махабхарата
Гандхари оплакивает Дурьодхану11.17.9-18
9918 / 15823
Махабхарата · 11.17.9-18
Деванагари

अमर्षणं युधां श्रेष्ठं कृतास्त्रं युद्धदुर्मदम् ॥
शयानं वीरशयने पश्य माधव मे सुतम् ॥
यो ऽयं मूर्धावसिक्तानाम् अग्रे याति परंतपः ॥
सो ऽयं पांसुषु शेते ऽद्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥
ध्रुवं दुर्योधनो वीरो गतिं नसुलभां गतः ॥
तथा ह्य् अभिमुखः शेते शयने वीरसेविते ॥
यं पुरा पर्युपासीना रमयन्ति महीक्षितः ॥
महीतलस्थं निहतं गृध्रास् तं पर्युपासते ॥
यं पुरा व्यजनैर् अग्र्यैर् उपवीजन्ति योषितः ॥
तम् अद्य पक्षव्यजनैर् उपवीजन्ति पक्षिणः ॥
एष शेते महाबाहुर् बलवान् सत्यविक्रमः ॥
सिंहेनेव द्विपः संख्ये भीमसेनेन पातितः ॥
पश्य दुर्योधनं कृष्ण शयानं रुधिरोक्षितम् ॥
निहतं भीमसेनेन गदाम् उद्यम्य भारत ॥
अक्षौहिणीर् महाबाहुर् दश चैकां च केशव ॥
अनयद् यः पुरा संख्ये सो ऽनयान् निधनं गतः ॥
एष दुर्योधनः शेते महेष्वासो महारथः ॥
शार्दूल इव सिंहेन भीमसेनेन पातितः ॥
विदुरं ह्य् अवमन्यैष पितरं चैव मन्दभाक् ॥
बालो वृद्धावमानेन मन्दो मृत्युवशं गतः ॥

Транслитерация (IAST)

amarṣaṇaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ kṛtāstraṃ yuddhadurmadam ||
śayānaṃ vīraśayane paśya mādhava me sutam ||
yo 'yaṃ mūrdhāvasiktānām agre yāti paraṃtapaḥ ||
so 'yaṃ pāṃsuṣu śete 'dya paśya kālasya paryayam ||
dhruvaṃ duryodhano vīro gatiṃ nasulabhāṃ gataḥ ||
tathā hy abhimukhaḥ śete śayane vīrasevite ||
yaṃ purā paryupāsīnā ramayanti mahīkṣitaḥ ||
mahītalasthaṃ nihataṃ gṛdhrās taṃ paryupāsate ||
yaṃ purā vyajanair agryair upavījanti yoṣitaḥ ||
tam adya pakṣavyajanair upavījanti pakṣiṇaḥ ||
eṣa śete mahābāhur balavān satyavikramaḥ ||
siṃheneva dvipaḥ saṃkhye bhīmasenena pātitaḥ ||
paśya duryodhanaṃ kṛṣṇa śayānaṃ rudhirokṣitam ||
nihataṃ bhīmasenena gadām udyamya bhārata ||
akṣauhiṇīr mahābāhur daśa caikāṃ ca keśava ||
anayad yaḥ purā saṃkhye so 'nayān nidhanaṃ gataḥ ||
eṣa duryodhanaḥ śete maheṣvāso mahārathaḥ ||
śārdūla iva siṃhena bhīmasenena pātitaḥ ||
viduraṃ hy avamanyaiṣa pitaraṃ caiva mandabhāk ||
bālo vṛddhāvamānena mando mṛtyuvaśaṃ gataḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अमर्षणम् युधाम् श्रेष्ठम्amarṣaṇam yudhām śreṣṭhamнетерпимого, лучшего в боях; неуступчивого бойца
कृतास्त्रम् युद्ध दुर्मदम्kṛtāstram yuddha durmadamискусного в оружии, опьянённого войной; гордого битвой
शयानम् वीर शयनेśayānam vīra śayaneлежащего на ложе героев; павшего по-воински
पश्य माधव मे सुतम्paśya mādhava me sutamпосмотри, Мадхава, на моего сына; взгляни на сына
यः अयम् मूर्धावसिक्तानाम्yaḥ ayam mūrdhāvasiktānāmтот, кто среди венчанных царей; кто среди помазанных
अग्रे याति परंतपःagre yāti paraṃtapaḥвпереди шёл, губитель врагов; был первым
सः अयम् पांसुषु शेते अद्यsaḥ ayam pāṃsuṣu śete adyaон теперь лежит в пыли; ныне покоится в прахе
पश्य कालस्य पर्ययम्paśya kālasya paryayamпосмотри на оборот времени; увидь перемену времени
ध्रुवम् दुर्योधनः वीरःdhruvam duryodhanaḥ vīraḥнесомненно, герой Дурьодхана; Дурьодхана-воин
गतिम् न सुलभाम् गतःgatim na sulabhām gataḥдостиг пути нелёгкого; обрёл редкую участь
तथा हि अभिमुखः शेतेtathā hi abhimukhaḥ śeteибо он лежит лицом вперёд; лежит обращённый к врагу
शयने वीर सेवितेśayane vīra seviteна ложе, почитаемом героями; на воинском ложе
यम् पुरा पर्युपासीनाःyam purā paryupāsīnāḥкоторого прежде окружив; кому прежде прислуживая
रमयन्ति महीक्षितःramayanti mahīkṣitaḥрадовали цари земли; развлекали владыки земли
महीतल स्थम् निहतम्mahītala stham nihatamна земле лежащего, убитого; павшего на земле
गृध्राः तम् पर्युपासतेgṛdhrāḥ tam paryupāsateгрифы его окружают; стервятники стоят вокруг
यम् पुरा व्यजनैः अग्र्यैःyam purā vyajanaiḥ agryaiḥкого прежде лучшими опахалами; кого превосходными веерами
उपवीजन्ति योषितःupavījanti yoṣitaḥобмахивали женщины; обвеивали жёны
तम् अद्य पक्ष व्यजनैःtam adya pakṣa vyajanaiḥего сегодня крыльями-опахалами; крылатыми веерами
उपवीजन्ति पक्षिणःupavījanti pakṣiṇaḥобмахивают птицы; обвевают пернатые
एष शेते महाबाहुःeṣa śete mahābāhuḥэтот лежит, сильнорукий; вот лежит могучий
बलवान् सत्य विक्रमःbalavān satya vikramaḥсильный, истинно доблестный; с настоящей отвагой
सिंहेन इव द्विपःsiṃhena iva dvipaḥкак слон львом; словно слон, сражённый львом
संख्ये भीमसेनेन पातितःsaṃkhye bhīmasenena pātitaḥв битве Бхимасеной поверженный; Бхимой низложенный
पश्य दुर्योधनम् कृष्णpaśya duryodhanam kṛṣṇaпосмотри на Дурьодхану, Кришна; взгляни на него
शयानम् रुधिर उक्षितम्śayānam rudhira ukṣitamлежащего, окроплённого кровью; простёртого в крови
निहतम् भीमसेनेनnihatam bhīmasenenaубитого Бхимасеной; павшего от Бхимы
गदाम् उद्यम्य भारतgadām udyamya bhārataподнявшим палицу, Бхарата; булавой
अक्षौहिणीः महाबाहुःakṣauhiṇīḥ mahābāhuḥакшаухини, о сильнорукий; войска, о могучий
दश च एकाम् च केशवdaśa ca ekām ca keśavaдесять и одну, Кешава; одиннадцать армий
अनयत् यः पुरा संख्येanayat yaḥ purā saṃkhyeкоторые он прежде вёл в бой; водил в сражение
सः अनयान् निधनं गतःsaḥ anayān nidhanaṃ gataḥон без них пошёл к смерти; сам погиб без войск
एष दुर्योधनः शेतेeṣa duryodhanaḥ śeteэтот Дурьодхана лежит; вот лежит Дурьодхана
महेष्वासः महारथःmaheṣvāsaḥ mahārathaḥвеликий лучник, великий колесничий; могучий воин
शार्दूलः इव सिंहेनśārdūlaḥ iva siṃhenaкак тигр львом; словно тигр
भीमसेनेन पातितःbhīmasenena pātitaḥБхимасеной поверженный; низложенный Бхимой
विदुरम् हि अवमन्य एषviduram hi avamanya eṣaВидуру ведь презрев, он; пренебрегши Видурой
पितरम् च एव मन्दभाक्pitaram ca eva mandabhākи отцом также, несчастный; и отцом
बालः वृद्ध अवमानेनbālaḥ vṛddha avamānenaглупец, из-за презрения к старшим; юный в неразумии
मन्दः मृत्यु वशम् गतःmandaḥ mṛtyu vaśam gataḥбезрассудный попал под власть смерти; пришёл к смерти
Литературный перевод

«Посмотри, Мадхава, на моего сына: неуступчивого, лучшего в боях, искусного в оружии, опьянённого войной, теперь лежащего на ложе героев. Тот губитель врагов, кто шёл впереди венчанных царей, сегодня лежит в пыли: посмотри на оборот времени. Несомненно, герой Дурьодхана достиг редкой участи, ведь он лежит лицом к врагу на ложе, почитаемом героями. Того, кого прежде, окружив, радовали земные цари, теперь убитого на земле окружают грифы. Того, кого прежде женщины обмахивали лучшими опахалами, сегодня обмахивают крыльями птицы. Вот лежит сильнорукий, могучий и истинно доблестный, поверженный Бхимасеной в битве, словно слон львом. Посмотри, Кришна, на Дурьодхану, лежащего в крови, убитого Бхимасеной, поднявшим палицу. О Кешава, он прежде вёл в бой одиннадцать акшаухини, а теперь сам пришёл к смерти без них. Вот лежит Дурьодхана, великий лучник и великий колесничий, поверженный Бхимасеной, словно тигр львом. Он презрел Видуру и собственного отца; безрассудный глупец, из-за презрения к старшим, попал под власть смерти».

Версия

c0cd2fefe609 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 14:06:01 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами